Bezpieczeństwo i higiena pracy to obszary, które są ważne w funkcjonowaniu każdego przedsiębiorstwa. Choć odpowiedzialność za warunki pracy w głównej mierze spoczywa na pracodawcy, skuteczne zarządzanie ryzykiem zawodowym wymaga otwartego dialogu i współpracy z pracownikami. Kluczowym organem, który umożliwia stworzenie takiej przestrzeni do porozumienia w większych zakładach, jest komisja bezpieczeństwa i higieny pracy.
Obowiązki pracodawcy
W aktualnym stanie prawnym obowiązki pracodawcy zostały ukształtowane w ten sposób, że obejmują one w szczególności, aby:
- zaznajamiać pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiązków, sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz ich podstawowymi uprawnieniami;
- informować pracowników o warunkach ich zatrudnienia;
- organizować pracę w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy, jak również osiąganie przez pracowników, przy wykorzystaniu ich uzdolnień i kwalifikacji, wysokiej wydajności i należytej jakości pracy;
- organizować pracę w sposób zapewniający zmniejszenie uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie;
- przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy;
- zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz prowadzić systematyczne szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy;
- terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie;
- ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych;
- stwarzać pracownikom podejmującym zatrudnienie po ukończeniu szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe lub szkoły wyższej warunki sprzyjające przystosowaniu się do należytego wykonywania pracy;
- zaspokajać w miarę posiadanych środków socjalne potrzeby pracowników;
- stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników oraz wyników ich pracy;
- prowadzić i przechowywać w postaci papierowej lub elektronicznej dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników (dokumentacja pracownicza);
- przechowywać dokumentację pracowniczą w sposób gwarantujący zachowanie jej poufności, integralności, kompletności oraz dostępności, w warunkach niegrożących uszkodzeniem lub zniszczeniem przez okres zatrudnienia, a także przez okres 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy uległ rozwiązaniu lub wygasł, chyba że odrębne przepisy przewidują dłuższy okres przechowywania dokumentacji pracowniczej;
- wpływać na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.
Komisja bezpieczeństwa i higieny pracy – skład, obowiązek powołania i funkcja
Z art. 237 12 § 1 Kodeksu pracy wynika obowiązek powołania przez pracodawcę zatrudniającego więcej niż 250 pracowników komisji bezpieczeństwa i higieny pracy, zwanej dalej "komisją bhp".
Nie ma przeszkód, aby powołać komisję BHP również przy mniejszej liczbie pracowników.
Komisja ta to organ doradczy i opiniodawczy.
- przedstawicieli pracodawcy, w tym:
- pracowników służby bhp ,
- lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami;
- przedstawicieli pracowników, w tym:
- społecznego inspektora pracy.
W składzie komisji po stronie pracodawcy znajdzie się także sam pracodawca.
Po stronie przedstawicieli pracowników powinni znaleźć się przedstawiciele związków zawodowych, a w sytuacji kiedy w zakładzie nie funkcjonują związki zawodowe przedstawiciele pracowników wybrani przez pracowników.
Jeśli chodzi o skład komisji, to zawsze powinno być w niej po równo członków po każdej ze stron. Liczba członków komisji ustalana jest zawsze indywidualnie w każdym zakładzie, jednak nie może być ona mniejsza niż wskazany powyżej minimalny skład komisji.
Przykład 1.
Komisja bhp składa się z prezesa zarządu, szefa służby BHP, lekarza medycyny pracy, dyrektora technicznego – po stronie pracodawcy, oraz po stronie pracowników: społecznego inspektora pracy oraz trzech pracowników wybranych w głosowaniu przez załogę, po jednym reprezentancie z działu produkcji, magazynu i utrzymania ruchu. Czy taki skład komisji bhp w dużym zakładzie produkcyjnym o skomplikowanej strukturze wydziałowej bez związków zawodowych jest prawidłowy? Tak, taki skład jest prawidłowy.
Przykład 2.
W średniej firmie ze związkami zawodowymi należy powołać komisję bhp. Pracodawca uważa, że skład obejmujący: pracodawcę, pracownika służby BHP, lekarza medycyny pracy po stronie pracodawcy, a po stronie pracowniczej zakładowego społecznego inspektora pracy, jest wystarczający. Czy takie rozumowanie jest prawidłowe? Komisja powinna liczyć równą liczbę członków po obu stronach. W tej sytuacji nie ma tej równości, dlatego to rozwiązanie nie jest prawidłowe.
Społeczny inspektor pracy
Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy społecznym inspektorem pracy może być pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu. Dopuszcza się, aby zakładowe organizacje związkowe postanowiły, że społecznym inspektorem pracy będzie również pracownik zakładu niebędący członkiem związku zawodowego. Wymaga się, aby społeczny inspektor pracy posiadał niezbędną znajomość zagadnień wchodzących w zakres działania społecznej inspekcji pracy.
Służba BHP
Służbę bezpieczeństwa i higieny pracy ma obowiązek utworzyć pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników. Służba bhp pełni funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy.
1) zatrudnia do 10 pracowników albo
2) zatrudnia do 50 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Wybór przedstawicieli do służby BHP
Przedstawiciele pracowników do służby bezpieczeństwa i higieny pracy są wybierani przez zakładowe organizacje związkowe, a jeżeli u pracodawcy takie organizacje nie działają, to przez pracowników, w trybie przyjętym w zakładzie pracy.
Status zakładowej organizacji związkowej posiada organizacja zrzeszająca co najmniej 10 członków będących:
- pracownikami u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji lub
- innymi niż pracownicy osobami wykonującymi pracę zarobkową, które świadczą pracę przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji.
Zakładowa organizacja związkowa ma obowiązek przedstawiania pracodawcy co 6 miesięcy według stanu na 30 czerwca i 31 grudnia, w terminie do 10. dnia miesiąca następującego po tym okresie, informacji o liczbie członków.
Dodatkowo w art. 25 1 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych określono, że w przypadku osoby wykonującej pracę zarobkową należącej do więcej niż jednej zakładowej organizacji związkowej u danego pracodawcy, przy ustalaniu liczby członków zrzeszonych w organizacji związkowej osoba ta może być uwzględniona tylko jako członek jednej wskazanej przez siebie zakładowej organizacji związkowej.
Formalne powołanie komisji BHP
Formalne powołanie komisji powinno nastąpić w formie zarządzenia.
- powołanie komisji do działania w danym zakładzie pracy,
- określenie składu komisji,
- określenie zadań komisji,
- określenie częstotliwości posiedzeń komisji,
- określenie sposobu zwoływania posiedzeń komisji,
- określenie sposobu dokumentowania posiedzeń komisji,
- określenie formy dokumentowania i wdrażania ustaleń komisji,
- uprawnienia komisji.
Komisja bezpieczeństwa i higieny pracy - zadania
Zadania komisji bhp to:
- dokonywanie przeglądu warunków pracy,
- okresowej oceny stanu bezpieczeństwa i higieny pracy,
- opiniowanie podejmowanych przez pracodawcę środków zapobiegających wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym,
- formułowanie wniosków dotyczących poprawy warunków pracy,
- współdziałanie z pracodawcą w realizacji jego obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Spotkania komisji BHP
Komisja bhp pracuje na posiedzeniach, które organizowane są w godzinach pracy, nie rzadziej niż raz na kwartał. Za czas udziału w posiedzeniach komisji bhp pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Przykład 3.
W firmie produkcyjnej posiedzenia komisji BHP odbywają się regularnie w każdy ostatni czwartek kończący kwartał (marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień) w godzinach 10:00–12:00. Spotkanie odbywa się w trakcie codziennej zmiany roboczej. Co z wynagrodzeniem pracownika, pana Mikołaja, który jest członkiem komisji i w te dni odchodzi na 2 godziny od stanowiska pracy, aby wziąć udział w obradach? Pan Mikołaj za ten czas otrzymuje standardowe wynagrodzenie, jakby wykonywał swoje codzienne obowiązki.
Podsumowanie
Komisja ds. bezpieczeństwa i higieny pracy to coś więcej niż tylko formalny wymóg wynikający z przepisów Kodeksu pracy. To przede wszystkim skuteczny organ pilnujący prewencji i wymiany doświadczeń między pracodawcą a przedstawicielami załogi. Rekomendacje komisji mają wpływ na wskaźnik wypadkowości, a jego spadek leży w interesie pracowników i pracodawcy.
