Otrzymałeś darowiznę? Sprawdź, czy musisz poinformować o niej urząd skarbowy, bo niezgłoszona darowizna może mieć poważne konsekwencje. Przeczytaj i dowiedz się, jakie masz obowiązki w związku z otrzymaną darowizną oraz kiedy unikniesz płacenia od niej podatku.
Czym jest darowizna?
Kwestie darowizny określają Kodeks cywilny oraz ustawa o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Mamy tu do czynienia z relacją pomiędzy darczyńcą a obdarowanym. Aby relacja ta powstała, obdarowany musi wyrazić zgodę na nieodpłatne przyjęcie od darczyńcy majątku. Motywy przekazania świadczenia nie mają wpływu na wywołanie skutków podatkowych. Najwięcej zapłacą osoby niespokrewnione z darczyńcą, za to darowizna od najbliższych może być w całości zwolniona z podatku – pod warunkiem terminowego zgłoszenia i odpowiedniego udokumentowania.
Kiedy nie zapłacisz podatku od darowizny?
Wysokość podatku od darowizny zależy od grupy podatkowej obdarowanego, a o grupie decyduje jego osobisty stosunek do darczyńcy – pokrewieństwo lub powinowactwo. Do celów podatkowych spadkobierców i obdarowanych podzielono na trzy grupy podatkowe (art. 14 ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn):
- grupa pierwsza: najbliższa rodzina, tj. małżonek (obecny, nie były), zstępni (np. syn, córka, wnuki, prawnuki), wstępni (np. matka, ojciec, dziadkowie), rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha, teściowie, zięć, synowa;
- grupa druga: dalsza rodzina, tj. zstępni rodzeństwa (np. siostrzeniec, bratanek), rodzeństwo rodziców (np. wuj, ciotka), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa (np. mąż siostry), rodzeństwo małżonków (np. brat żony – szwagier), małżonkowie rodzeństwa małżonków (np. mąż siostry męża), małżonkowie innych zstępnych (np. żona wnuka);
- grupa trzecia: wszystkie osoby niezaliczone do dwóch poprzednich grup, w tym osoby niespokrewnione z obdarowanym.
Dla każdej grupy ustawodawca określił kwotę wolną od podatku. Do wartości darowizny dolicza się wartość rzeczy i praw nabytych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w 5 latach poprzedzających ten rok. Jeśli tak ustalona suma nie przekracza kwoty wolnej, nie trzeba składać ani zgłoszenia SD-Z2, ani zeznania SD-3.
Po przekroczeniu kwoty wolnej: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha (tzw. grupa 0) składają zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy i nie płacą podatku. Pozostali nabywcy – w tym teściowie, zięć i synowa z I grupy oraz osoby z II i III grupy – składają zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego i płacą podatek według skali. Kwoty wolne od podatku przedstawia poniższa tabela.
Grupa podatkowa | Kwota wolna od podatku (w 2026 roku) |
Pierwsza | 36 120 zł |
Druga | 27 090 zł |
Trzecia | 5 733 zł |
Najbliższa rodzina (grupa 0) – zwolnienie z podatku
Jeżeli wartość darowizn od jednej z najbliższych osób (małżonka, zstępnego, wstępnego, pasierba, rodzeństwa, ojczyma lub macochy) przekroczy 36 120 zł, nabywca zgłasza nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (przy darowiźnie pieniężnej – od dnia jej otrzymania). Zgłoszenie nie jest formalnością: to warunek zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Teściowie, zięć i synowa, mimo że należą do I grupy, z tego zwolnienia nie korzystają. Zwolnienie przysługuje, gdy spełnione są łącznie dwa warunki:
- zgłoszenie nabycia (SD-Z2) w terminie 6 miesięcy – chyba że wartość nie przekracza kwoty wolnej albo umowa darowizny została zawarta w formie aktu notarialnego,
- w przypadku darowizny pieniężnej – udokumentowanie jej otrzymania dowodem przekazania przez darczyńcę na rachunek płatniczy nabywcy (albo na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK, albo przekazem pocztowym). Gotówka wpłacona przez obdarowanego na własne konto nie spełnia tego warunku.
Pozostali nabywcy z I grupy oraz osoby z II i III grupy po przekroczeniu kwoty wolnej płacą podatek według skali z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Przykład 1.
Ojciec 10 lutego 2026 r. przelał córce na jej rachunek bankowy 40 000 zł z okazji ślubu. W marcu 2026 r. matka podarowała jej samochód o wartości rynkowej 20 000 zł. Wcześniej córka nie otrzymywała darowizn od rodziców. Czy córka musi zgłosić te darowizny do urzędu skarbowego?
Darowizna od ojca (40 000 zł) przekracza kwotę wolną 36 120 zł, dlatego aby skorzystać ze zwolnienia, córka musi zgłosić ją na formularzu SD-Z2. Obowiązek podatkowy powstał 10 lutego 2026 r., w dniu wpływu środków na jej rachunek, a 6-miesięczny termin upływa 10 sierpnia 2026 r. (poniedziałek). Przelew z rachunku ojca jest wymaganym dowodem przekazania środków. Darowizna od matki (20 000 zł) mieści się w kwocie wolnej, bo kwotę wolną liczy się odrębnie dla każdego darczyńcy – tej darowizny zgłaszać nie trzeba. Warto jednak zachować umowę darowizny samochodu, ponieważ kolejne darowizny od matki zsumują się z jego wartością.
Dokumentowanie darowizny
Jeżeli przedmiot darowizny stanowią środki pieniężne, wystarczającym udokumentowaniem będzie wydruk z konta lub przekaz pocztowy. Więcej komplikacji może pojawić się przy wartościach niepieniężnych. W takim wypadku dokumentem potwierdzającym wartość otrzymanego świadczenia stanowi umowa darowizny. Do celów podatkowych liczy się wartość rynkowa z dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Wartość tę podaje obdarowany w zgłoszeniu SD-Z2 lub zeznaniu SD-3. Jeśli urząd skarbowy uzna, że nie odpowiada ona wartości rynkowej, wezwie do jej określenia albo podwyższenia (art. 8 ust. 4 ustawy).
Niezgłoszona darowizna – konsekwencje
Jeżeli darowizna pochodziła od najbliższej rodziny (małżonka, rodziców, dzieci, dziadków, wnuków, rodzeństwa, pasierba, ojczyma lub macochy), jej wartość przekroczyła kwotę wolną, a druk SD-Z2 nie został złożony w ciągu 6 miesięcy, obdarowany traci zwolnienie. Darowizna zostaje wówczas opodatkowana na zasadach ogólnych dla I grupy podatkowej – stawką od 3% do 7% od nadwyżki ponad 36 120 zł. Obdarowany musi złożyć zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca od upływu terminu na zgłoszenie, a podatek zapłacić w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji urzędu skarbowego.
Od 7 stycznia 2026 r. można jednak wnioskować o przywrócenie terminu, jeśli jego uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Wniosek składa się w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie składa się zgłoszenie SD-Z2. Dotyczy to darowizn otrzymanych od tej daty oraz tych, dla których termin 6 miesięcy jeszcze wtedy nie upłynął. Jeśli urząd odmówi przywrócenia terminu, zeznanie SD-3 składa się w ciągu miesiąca od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.
Jeżeli darczyńcą była inna osoba (także teściowie, zięć czy synowa), zeznanie SD-3 trzeba złożyć w ciągu miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. W obu przypadkach, gdy podatek nie został zapłacony, a podatnik powoła się na darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego lub kontroli, urząd skarbowy zastosuje sankcyjną stawkę 20%.
Niezależnie od podatku nieujawnienie darowizny podlegającej opodatkowaniu jest czynem z art. 54 Kodeksu karnego skarbowego – w zależności od kwoty narażonej na uszczuplenie odpowiada się za wykroczenie albo przestępstwo skarbowe. Można tego uniknąć, jeśli podatnik zareaguje pierwszy: złoży zaległe zeznanie SD-3 wraz z zawiadomieniem o popełnieniu czynu zabronionego (tzw. czynnym żalem) i zapłaci podatek w terminie wyznaczonym przez organ. Czynny żal jest skuteczny tylko wtedy, gdy urząd nie miał jeszcze udokumentowanej wiedzy o uchybieniu ani nie rozpoczął kontroli.
Polecamy:
