Przepisy prawa pracy w sposób szczególny określają prawa i obowiązki pracowników młodocianych, aby zapewnić im odpowiednią ochronę zdrowia oraz możliwość nauki. Istotną kwestią dla pracodawców jest to, od kiedy młodociany może pracować 8 godzin na dobę oraz jakie limity obowiązują. Szczegółowe wyjaśnienie tych zasad oraz wymogów prawnych zawarliśmy w poniższym artykule.
Zatrudnianie pracowników młodocianych – obowiązujące przepisy oraz ogólne zasady
Zatrudnianie pracowników młodocianych zostało uregulowane w przepisach Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy, dalej jako „kp”.
Młodocianym w rozumieniu kp jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat.
Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 15 lat, z następującymi zastrzeżeniami:
- osoba, która ukończyła 8-letnią szkołą podstawową, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat;
- osoba, która ukończyła 8-letnią szkołę podstawową, niemająca 15 lat, z wyjątkiem osoby określonej w pkt 1, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu;
- osoba, która nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.
Zgodnie z art. 191 § 1 kp wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:
- ukończyli co najmniej 8-letnią szkołę podstawową;
- przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Młodociany niemający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony wyłącznie w celu przygotowania zawodowego.
Osoba, która ukończyła 18 lat w trakcie nauki w 8-letniej szkole podstawowej, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym ukończyła tę szkołę.
Pracodawca jest obowiązany:
- zapewnić młodocianym pracownikom opiekę i pomoc, niezbędną dla ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy;
- prowadzić ewidencję pracowników młodocianych.
Obowiązek pracownika młodocianego w zakresie dokształcania się
Jak wynika z art. 197 kp, pracownik młodociany jest obowiązany dokształcać się do ukończenia 18 lat. W szczególności pracownik młodociany jest obowiązany:
- do dokształcania się w zakresie 8-letniej szkoły podstawowej, jeżeli szkoły takiej nie ukończył;
- do dokształcania się w zakresie szkoły ponadpodstawowej lub w formach pozaszkolnych.
Należy podkreślić, że pracodawca jest obowiązany zwolnić młodocianego od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się. Ponadto, jeżeli młodociany nie ukończył przygotowania zawodowego przed osiągnięciem 18 lat, obowiązek dokształcania się, stosownie do przepisów art. 197 kp, może być przedłużony do czasu ukończenia przygotowania zawodowego.
Zatrudnianie młodocianych przy wykonywaniu prac lekkich
Przepisy kp umożliwiają zatrudnienie młodocianego w innym celu niż przygotowanie zawodowe – na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac.
Takie prace nie mogą powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie mogą utrudniać młodocianemu wypełnienia obowiązku szkolnego.
Pracodawca jest obowiązany określić w regulaminie pracy wykaz lekkich prac dozwolonych pracownikom młodocianym zatrudnionym w innym celu niż przygotowanie zawodowe. Jeżeli pracodawca nie ma obowiązku wydania wspomnianego regulaminu, ustala wykaz prac lekkich w osobnym akcie. Ustalenie wykazu następuje po uzyskaniu przez pracodawcę zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy, dodatkowo wykaz wymaga zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy. Wykaz lekkich prac nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym wymienionych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 roku w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.
Pracodawca jest obowiązany zapoznać młodocianego z wykazem prac lekkich przed dopuszczeniem go do pracy.
Podczas ustalania wymiaru i rozkładu czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy pracodawca uwzględnia tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania i z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego.
W związku z tym pracodawca jest obowiązany do przestrzegania następujących limitów w zakresie czasu pracy młodocianych zatrudnionych przy lekkich pracach:
- do 12 godzin tygodniowo – w okresie odbywania zajęć szkolnych, przy czym w dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekroczyć 2 godzin;
- do 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu – w okresie ferii szkolnych; dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może jednak przekroczyć 6 godzin.
Wskazane maksymalne wymiary czasu pracy obowiązują także wówczas, gdy młodociany jest zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. W związku z tym przed nawiązaniem stosunku pracy pracodawca ma obowiązek uzyskania od młodocianego oświadczenia o zatrudnieniu albo niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.
Czas pracy młodocianego oraz zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych i porze nocnej
Zgodnie z art. 202 § 1 i § 2 kp czas pracy młodocianego:
- w wieku do 16 lat – nie może przekraczać 6 godzin na dobę,
- w wieku powyżej 16 lat – nie może przekraczać 8 godzin na dobę.
W przypadku gdy dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy.
Młodocianego nie wolno ponadto zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.
Czas pracy młodocianego – od kiedy młodociany może pracować 8 godzin na dobę?
Odpowiedź na pytanie, od kiedy pracownik młodociany powinien pracować po 8 godzin na dobę, zawarta jest w treści przytoczonego już art. 202 § 2 kp. Oznacza to, że czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat nie może przekraczać 8 godzin na dobę (z wliczeniem czasu nauki wynikającego z obowiązkowego programu zajęć szkolnych).
W świetle przepisów kp pracownik młodociany może pracować do 8 godzin na dobę od dnia, w którym ukończył 16 lat.
Przykład 1.
Pracodawca zatrudnia pracowników młodocianych w różnym wieku. Jeden z nich urodził się
15 lipca 2010 roku. Pracodawca chciałby powierzyć temu pracownikowi pracę w wyższym wymiarze, w związku z czym powstaje pytanie, od kiedy może zlecić mu 8-godzinną pracę?
Pracownik młodociany, o którym mowa w przykładzie, może pracować w wymiarze do 8 godzin na dobę od 15 lipca 2026 roku, ponieważ w tym właśnie dniu ukończył 16 lat.
Przykład 2.
Pracodawca zatrudnia pracownika młodocianego, który ukończył już 16 lat, w związku z czym podwyższył temu pracownikowi dobowy limit czasu pracy do 8 godzin. Pracodawca musi jednocześnie pamiętać, że w czasie trwania roku szkolnego do 8-godzinnego wymiaru czasu pracy powinien wliczyć czas nauki zgodnie z obowiązkowym programem zajęć szkolnych (niezależnie od tego, czy odbywa się ona w godzinach pracy, czy nie).
Podsumowanie – od kiedy młodociany może pracować 8 godzin na dobę?
Kp w rygorystyczny sposób określa warunki wykonywania pracy przez pracowników młodocianych, co jest jak najbardziej uzasadnione. W kontekście czasu pracy decydujące znaczenie ma wiek młodocianego. Praca w wymiarze do 8 godzin na dobę jest dopuszczalna, jeżeli pracownik młodociany ma ukończone 16 lat. Należy także pamiętać, że do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych.
