Niniejsze opracowanie ma na celu przedstawienie informacji o tym, jakie podmioty składają oświadczenie o statusie przedsiębiorcy. Wyjaśniona zostanie podstawa prawna takiego wymogu, jacy przedsiębiorcy występują w polskim systemie prawnym, a także jaki jest cel tej regulacji. Nie zabraknie przykładów, które pozwolą na lepsze zrozumienie tej instytucji.
Podstawa prawna
Zgodnie z Ustawą z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach płatniczych, przedsiębiorca składa drugiej stronie transakcji handlowej oświadczenie o posiadaniu, uzyskaniu albo utracie statusu dużego przedsiębiorcy, jeżeli odpowiednio posiada, uzyskał albo utracił ten status (art. 4c tej ustawy).
Takie oświadczenie o posiadaniu statusu dużego przedsiębiorcy składa się jednorazowo, w takiej formie, w jakiej zawierana jest transakcja:
- najpóźniej w momencie zawarcia pierwszej transakcji handlowej między stronami;
- najpóźniej w momencie zawarcia pierwszej transakcji handlowej między stronami po uzyskaniu statusu dużego przedsiębiorcy, jeżeli go uprzednio nie miał;
- po utracie statusu dużego przedsiębiorcy (składa się najpóźniej w momencie zawarcia pierwszej transakcji handlowej między stronami po utracie tego statusu).
Przykład 1.
Rybex Sp. z o.o. uzyskał status dużego przedsiębiorcy 1 czerwca 2024 roku. Do tej pory pozostawał w stałych relacjach gospodarczych z wieloma kontrahentami. Powinien on w stosunku do każdej transakcji handlowej z zarówno nowymi, jak i dotychczasowymi przedsiębiorcami, poinformować ich o swoim nowo uzyskanym statusie. Dotyczy to pierwszej transakcji z każdym z tych podmiotów, a nie każdej transakcji.
Kim jest duży przedsiębiorca?
Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych dużym przedsiębiorcą jest przedsiębiorca niebędący mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą ani średnim przedsiębiorcą.
Jest to zatem definicja negatywna, wykluczająca inne definicje. Należy zatem wyjaśnić, aby umożliwić jej zrozumienie, kim jest, odpowiednio, mikroprzedsiębiorca, mały przedsiębiorca i średni przedsiębiorca.
Definicje tych pojęć zawarte są w Ustawie z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców. Mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
- zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
- osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.
Mały przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
- zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz
- osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro, a równocześnie nie jest on mikroprzedsiębiorcą.
Średni przedsiębiorca to zaś taki, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
- zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz
- osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro i który nie jest ani mikroprzedsiębiorcą, ani małym przedsiębiorcą.
Duży przedsiębiorca będzie zatem każdorazowo zatrudniał w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych 250 i więcej pracowników, a jego roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych przekroczył równowartość w złotych 50 milionów euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat przekroczyły równowartość w złotych 43 milionów euro.
Są to zatem większe podmioty prowadzące działalność na dużą skalę, zarówno w zakresie zatrudnienia, jak i rocznych obrotów.
Kiedy wymagane jest oświadczenie o statusie przedsiębiorcy?
Oświadczenie o statusie przedsiębiorcy składane jest w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami, czyli osobami fizycznymi, prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Dotyczy to także sytuacji, gdy stronami transakcji jest dwóch dużym przedsiębiorców.
Działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.
Przykład 2.
Pani Marta, nieprowadząca działalności gospodarczej, nabyła ekspres do kawy od dużego sklepu internetowego działającego na skalę ogólnoeuropejską. Wykorzystywała w swoim domu, na potrzeby swoje i rodziny. W takiej sytuacji, mimo że podmiot, od którego nabyła towar, jest dużym przedsiębiorcą, nie musi on składać oświadczenia o tym fakcie, gdyż nie zawiera transakcji z przedsiębiorcą, ale z konsumentem.
Takie oświadczenie składa zatem duży przedsiębiorca przy pierwszej transakcji albo przy pierwszej transakcji po uzyskaniu takiego statusu. Ma również obowiązek poinformowania o jego utracie swojego kontrahenta.
Konsekwencje niezłożenia oświadczenia
Zgodnie z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych przewidziane zostały konsekwencje dla przedsiębiorców, którzy nie złożą oświadczenia albo złożą je niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Jest to kara grzywny w wysokości od 20 do 5000 złotych. Nie jest to zatem znaczna kwota w porównaniu choćby do wartości i stanu majątku dużego przedsiębiorcy.
Co podkreśla się w doktrynie prawa, wątpliwości może budzić przypadek, kiedy oświadczenie zostało złożone, jest zgodne z prawdą, ale nie spełnia wymagań co do formy. Jak wskazywane było powyżej, oświadczenie powinno być złożone w takiej formie, jak zawierana transakcja handlowa. Uznać należy, że niedochowanie tego nie będzie mogło stanowić podstawy do nałożenia kary grzywny. Art. 13za ustawy penalizuje bowiem przypadki, kiedy dłużnik nie składa oświadczania albo składa oświadczenie niezgodne ze stanem rzeczywistym. Uznanie, że oświadczenie nie spełnia wymogów co do jego formy, nie oznacza natomiast, że nie zostało złożone.
Brak jest przepisu, który regulowałby sytuację, kiedy dłużnik składa oświadczenie już po zawarciu transakcji handlowej. Należy jednak uznać, że w przypadku, kiedy takie postępowanie dłużnika wywoła szkodę po stronie wierzyciela, to spoczywa na nim obowiązek odszkodowawczy mający swoje oparcie w przepisach Kodeksu cywilnego.
Pytanie jednak, czy brak oświadczenia w terminie należy zakwalifikować jako przypadek, w którym dłużnik „nie składa oświadczenia”. Wydaje się, że również w tym przypadku, mając w szczególności na uwadze zakaz rozszerzającej wykładni przepisów karnych, na powyższą wątpliwość należy odpowiedzieć przecząco – taka sytuacja nie będzie penalizowana, jeżeli oświadczenie, prawdziwe, zostanie złożone w późniejszym terminie. Choć biorąc pod uwagę cele ustawy, wydaje się, że brak takiego przepisu stanowi swoistą lukę w regulacji.
Odszkodowanie w związku z niezłożeniem oświadczenia lub złożeniem go w sposób niezgodny z rzeczywistością
W doktrynie wskazuje się, że w przypadku złożenia oświadczenia przez dłużnika będącego dużym przedsiębiorcą, iż nie posiada on tego statusu lub zaniechania złożenia oświadczenia, przy ustaleniu przez strony terminu zapłaty dłuższego niż 60 dni, wierzyciel będzie mógł dochodzić od dłużnika odszkodowania ex delicto za szkodę, jaką poniósł przez to, że nie wiedział, iż mógł domagać się zapłaty wcześniej.
Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy zamiast postanowień umowy ustalających termin zapłaty z naruszeniem art. 7 ust. 2a stosuje się termin zapłaty 60 dni. Na podstawie zaś art. 7 ust. 2a ustawy termin zapłaty określony w umowie nie może przekraczać 60 dni liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, jeżeli dłużnikiem zobowiązanym do zapłaty za towary lub usługi jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem jest mikroprzedsiębiorca, mały przedsiębiorca albo średni przedsiębiorca. W przypadku, gdy strony ustalą harmonogram spełnienia świadczenia pieniężnego w częściach, termin ten stosuje się do zapłaty każdej części świadczenia pieniężnego.
Z uwagi na fakt, że posiadanie statusu dużego przedsiębiorcy może mieć znaczenie z punktu widzenia długości terminów zapłaty, niezłożenie oświadczenia lub złożenie oświadczenia niezgodnego z prawdą może prowadzić do skutecznego uchylenia się przez wierzyciela od złożonego oświadczenia woli, o ile wykaże przesłanki przewidziane przez art. 84 (uchylenie się od skutków prawnych swego oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu) i 86 Kodeksu cywilnego (uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem podstępu drugiej strony).
Polecamy:
