Restrukturyzacja gospodarstw rolnych – jak działa parasol ochronny?

Rolnicy oraz ich gospodarstwa są traktowani nieco inaczej niż zwykli przedsiębiorcy i ich firmy. I nie chodzi tu tylko o preferencje w ubezpieczeniach społecznych czy podatkach. Prawidłowo przeprowadzona restrukturyzacja gospodarstw rolnych działa na innych zasadach, gwarantując unikalne mechanizmy obronne przed utratą majątku. Istnieje szczególna ustawa, która reguluje owo postępowanie restrukturyzacyjne i która oferuje dodatkowe narzędzia pomocowe. 21 stycznia 2026 roku doszła do tego kolejna instytucja, dzięki której egzekucja zadłużenia od rolników stanie się trudniejsza. Co znajdziemy w najnowszej nowelizacji ustawy o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne? Sprawdźmy.

Restrukturyzacja gospodarstw rolnych jako szczególny rodzaj restrukturyzacji

Restrukturyzacja gospodarstw rolnych w 2018 roku została odłączona od „klasycznych” postępowań naprawczych i na podstawie ustawy o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne otrzymała własne zasady jej przeprowadzania. Restrukturyzacja zadłużenia gospodarstw rolnych stanowi zatem odrębny mechanizm prawny, którego celem jest ochrona podstaw egzystencji gospodarstwa rolnego oraz zapewnienie ciągłości prowadzenia działalności rolniczej w warunkach przejściowych trudności finansowych. Ustawodawca, dostrzegając specyfikę rolnictwa, m.in. uzależnienie od czynników pogodowych, sezonowość przychodów oraz ograniczoną płynność finansową, zdecydował się na stworzenie szczególnego modelu restrukturyzacji, niezależnego od ogólnego reżimu ustawy – Prawo restrukturyzacyjne.

Nowelizacja ustawy o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne z 25 lipca 2025 roku stanowi kolejny krok w kierunku wzmocnienia pozycji rolników znajdujących się – nie tylko w przejściowych – finansowych tarapatach. W centrum zmian znalazł się mechanizm zawieszenia postępowań egzekucyjnych, który w praktyce pełni funkcję swoistego „parasola ochronnego” przed utratą majątku produkcyjnego.

Cel nowelizacji – ochrona przed nieodwracalnymi skutkami egzekucji

Dotychczasowy model restrukturyzacji zadłużenia gospodarstw rolnych był krytykowany za brak skutecznych narzędzi przeciwegzekucyjnych na wstępnym etapie procedury. W praktyce często prowadziło to do sytuacji, w których rolnik – mimo zainicjowania działań restrukturyzacyjnych – tracił kluczowe dla jego działalności składniki majątku jeszcze przed rozpoznaniem wniosku restrukturyzacyjnego przez właściwy organ.

Nowelizacja ma rozwiązywać ten problem – wprowadza instytucję automatycznego zawieszenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko zadłużonemu rolnikowi z mocy samego prawa, już w chwili złożenia wniosku o przejęcie długu przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Rozwiązanie to ma zapobiegać „niszczącej” daleko posuniętej dekapitalizacji gospodarstwa w okresie, w którym dłużnik formalnie podejmuje działania naprawcze, a nie likwidacyjne (jak przy upadłości).

Restrukturyzacja gospodarstw rolnych przez przejęcie długu

Najważniejszym elementem nowelizacji jest dodany ust. 6a w art. 7 ustawy. Zgodnie z nim złożenie wniosku o przejęcie długu, o którym mowa w art. 7 ust. 1, powoduje zawieszenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych w sprawach długu objętego wnioskiem do czasu odpowiednio rozpatrzenia albo pozostawienia bez rozpatrzenia tego wniosku.

Warto wyjaśnić, o co chodzi we wspomnianym ust. 1 art. 7 ustawy. Otóż wspomniany parasol ochronny przed egzekucją dotyczy zainicjowania postępowania naprawczego poprzez przejęcie długu przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Jak mówi przepis, przejęcie przez Krajowy Ośrodek długu podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne powstałego w związku z prowadzeniem działalności rolniczej następuje za zgodą wierzycieli, pod warunkiem przeniesienia przez ten podmiot własności całości albo części nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego prowadzonego przez ten podmiot na rzecz Skarbu Państwa.

Zatem centralnym instrumentem restrukturyzacji gospodarstw rolnych pozostaje możliwość przejęcia długu rolnika przez KOWR. Konstrukcja ta stanowi formę pośredniej pomocy publicznej, polegającej na ingerencji państwowej instytucji w relacje zobowiązaniowe rolnika z jego wierzycielami.

Ustawodawca wyraźnie ograniczył zakres zastosowania tego mechanizmu wyłącznie do zobowiązań pozostających w bezpośrednim związku z prowadzeniem działalności rolniczej. Tym samym restrukturyzacja nie obejmuje długów o charakterze konsumpcyjnym czy niezwiązanym z funkcjonowaniem gospodarstwa, co ma zapobiegać nadużyciom i zapewnić celowość wsparcia. Co więcej, przeniesienie długów na KOWR nie następuje „za darmo”. Ustawa zobowiązuje zadłużonego rolnika do przeniesienia na Skarb Państwa całości albo części posiadanego gospodarstwa rolnego. Nie jest jednak wyjaśnione, czy wartość przenoszonych nieruchomości musi odpowiadać sumie przenoszonego zadłużenia.

Zawieszenie egzekucji z mocy prawa

Wspomniany już art. 7 ust. 6a ustawy przewiduje, że złożenie wniosku o przejęcie długu powoduje zawieszenie postępowań egzekucyjnych dotyczących należności objętych wnioskiem. Jednocześnie mechanizm ten powoduje, że:

• zawieszenie egzekucji następuje automatycznie (z mocy samej ustawy), nie potrzeba dodatkowych wniosków o zawieszenie;
• nie ma konieczności wydawania odrębnego postanowienia przez organ egzekucyjny;
• ochronna następuje natychmiastowo – w dacie złożenia wniosku.

Trzeba przy tym pamiętać, że zawieszenie egzekucji ma charakter czasowy. Chroni on rolnika jedynie do czasu rozpoznania albo pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Z punktu widzenia praktyki restrukturyzacyjnej gospodarstw rolnych należy uznać to za rozwiązanie przełomowe – rolnik uzyskuje realną ochronę już w momencie złożenia wniosku, a nie dopiero po jego weryfikacji, jak to miało miejsce do tej pory.

Jakie egzekucje ulegają wstrzymaniu?

Zawieszenie postępowań egzekucyjnych obejmuje wyłącznie te należności, które zostały objęte wnioskiem o przejęcie długu. Oznacza to, że:

• ochrona nie ma charakteru generalnego,
• nie dotyczy zobowiązań niezwiązanych z działalnością rolniczą,
• nie obejmuje długów nieuwzględnionych we wniosku.

Wprowadzone automatycznie zawieszenie egzekucji dotyczy zatem jedynie tych postępowań, które rzeczywiście dotyczą działalności rolnej i które doprowadziły do niewypłacalności rolnika. Takie ukształtowanie mechanizmu ma gwarantować zachowanie równowagi pomiędzy interesem dłużnika a ochroną praw wierzycieli, ograniczając ingerencję państwa do zakresu niezbędnego dla realizacji celu restrukturyzacyjnego.

Restrukturyzacja gospodarstw rolnych – wniosek o przejęcie długu

Warunkiem uruchomienia ochrony przeciwegzekucyjnej jest skuteczne złożenie wniosku o przejęcie długu. Ustawodawca, w sposób enumeratywny, określił, co musi się w nim znaleźć, aby mógł zostać rozpoznany. Musi zawierać co najmniej:

1. imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne;
2. numer PESEL albo NIP podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne, a w przypadku osób fizycznych niemających obywatelstwa polskiego – numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;
3. wykaz długów podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne, powstałych w związku z prowadzeniem działalności rolniczej przez ten podmiot;
4. wykaz nieruchomości rolnych, do których podmiot prowadzący gospodarstwo ma tytuł prawny, wraz z podaniem tego tytułu;
5. wskazanie kwoty zadłużenia podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia tego wniosku.

Dodatkowo do wniosku należy załączyć:

• kopie dokumentów potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości rolnych;
• dokumenty potwierdzające wskazaną we wniosku kwotę zadłużenia;
• operat szacunkowy określający wartość nieruchomości rolnej;
• oświadczenie podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne, że nie toczy się wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo restrukturyzacyjne.

Trzeba przyznać, że wniosek wymaga skrupulatności oraz sporo wysiłku od rolnika. Nie jest tak jednak bez powodu. Wysoki formalizm pełni funkcję filtrującą – pozwala organowi na sprawną ocenę sytuacji majątkowej gospodarstwa i zapobiega składaniu wniosków o charakterze instrumentalnym, mającym wyłącznie prowadzić do czasowego zawieszenia egzekucji, bez rzeczywistej chęci przeprowadzenia postępowania naprawczego.

Braki formalne a skutki procesowe

Planując zawieszenie egzekucji, należy mieć świadomość, że taki skutek wywoła wyłącznie prawidłowo złożony wniosek. Z kolei pismo niespełniające wymogów ustawowych może zostać pozostawione bez rozpoznania. Jednocześnie KOWR jest zobowiązany do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych. Z perspektywy ochrony egzekucyjnej istotne jest, że zawieszenie postępowań trwa jedynie do momentu pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Oznacza to, że niedochowanie wymogów formalnych może prowadzić nie tylko do negatywnego rozstrzygnięcia merytorycznego, ale również do szybkiego „odwieszenia” egzekucji.

Ochrona przeciwegzekucyjna wyłącznie przy pierwszym wniosku

Przepis ust. 6a wprowadzony do art. 7 ustawy wprowadza istotne ograniczenie w postaci wyłączenia skutku zawieszenia egzekucji w przypadku składania kolejnych wniosków dotyczących tego samego długu. Rozwiązanie to ma charakter prewencyjny i zapobiega nadużywaniu instytucji restrukturyzacji jako narzędzia odwlekania spłaty wierzycieli.

W praktyce oznacza to, że:

• ochrona ma charakter jednorazowy w odniesieniu do tego samego zobowiązania,
• dłużnik musi wykorzystać okres zawieszenia w sposób efektywny,
• kolejne próby „blokowania” egzekucji nie będą skuteczne z mocy prawa.

Restrukturyzacja gospodarstw rolnych po nowelizacji

Reasumując, restrukturyzacja gospodarstw rolnych po nowelizacji stanie się bardziej efektywna. Zmiany wprowadzone do ustawy o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne istotnie wzmacniają ochronę gospodarstw rolnych przed skutkami nadmiernego zadłużenia. Automatyczne zawieszenie postępowań egzekucyjnych po złożeniu wniosku o przejęcie długu stanowi narzędzie, które w realny sposób może przesądzić o powodzeniu restrukturyzacji.

Jednocześnie ustawodawca zachował mechanizmy zabezpieczające przed nadużyciami, ograniczając ochronę do długów rolniczych i eliminując możliwość wielokrotnego blokowania egzekucji. W efekcie nowy model restrukturyzacji można postrzegać jako „kompromis” pomiędzy interesem rolnika a ochroną praw wierzycieli.