Wsparcie psychologiczne pracownika a przychód podatkowy PIT

W ramach stosunku pracy pracodawca może zapewniać zespołowi wiele różnych dodatkowych świadczeń, w tym również wsparcie psychologiczne pracownika. W tym zakresie nasuwa się ważne pytanie, czy takie działanie profilaktyczne generuje przychód z nieodpłatnych świadczeń po stronie zatrudnionego i wiąże się z koniecznością naliczenia podatku.

Przychody pracowników z nieodpłatnych świadczeń

Stosunek pracy jest jednym ze źródeł przychodów określonych w art. 10 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT). Stosownie do art. 12 ust. 1 tego aktu prawnego: za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

W ramach stosunku pracy pracownicy mogą uzyskiwać przychody z tytułu nieodpłatnych świadczeń. Choć ustawa o PIT nie zawiera definicji tego pojęcia, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że obejmuje ono nie tylko świadczenia w znaczeniu cywilistycznym, lecz także wszelkie zdarzenia gospodarcze i prawne, których skutkiem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Za nieodpłatne świadczenie uznaje się zatem każde przysporzenie majątkowe o konkretnym wymiarze finansowym, otrzymane bez ponoszenia kosztów lub bez innej formy ekwiwalentu.

Przysporzenie to musi zatem być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne. Innymi słowy, o przychodzie można mówić tylko wtedy, kiedy podatnik wzbogaci się i stanowi to jego dodatkowy, definitywny majątek.

W związku z powyższym o nieodpłatnym świadczeniu stanowiącym przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym można mówić wtedy, gdy spełnione są następujące warunki:

1. podmiot otrzymujący świadczenie uzyskuje korzyść prowadzącą do trwałego przysporzenia majątkowego;
2. korzyść ta jest osiągana kosztem innego podmiotu, co oznacza, że możliwe jest ustalenie, kto poniósł ekonomiczny ciężar tego przesunięcia majątkowego;
3. świadczenie ma charakter nieodpłatny, czyli nie wiąże się z żadnym ekwiwalentem ze strony podatnika; nie ma przy tym znaczenia, czy ewentualny ekwiwalent byłby równoważny ekonomicznie – już samo istnienie jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego, choćby symbolicznego, wyklucza uznanie danego zdarzenia za nieodpłatne świadczenie.

W zakresie omawianego zagadnienia kluczowe znaczenie ma treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 8 lipca 2014 roku (sygn. K 7/13), w którym szczegółowo definiowano pojęcie przychodu z tzw. nieodpłatnych świadczeń. Trybunał wskazał, że o nieodpłatnym świadczeniu można mówić wyłącznie wtedy, gdy zostaną łącznie spełnione trzy następujące przesłanki:

1. świadczenie zostało spełnione za zgodą pracownika, a więc pracownik skorzystał z niego w pełni dobrowolnie;
2. świadczenie leży w interesie pracownika, przynosząc mu realną korzyść w postaci zwiększenia aktywów lub uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść;
3. korzyść jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi, a więc nie ma charakteru powszechnego, dostępnego dla nieoznaczonego kręgu podmiotów.

Podkreślenia wymaga fakt, że ustawowe pojęcie „nieodpłatnych świadczeń” należy interpretować zawsze w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych, a nie w oderwaniu od nich, z pominięciem realiów gospodarczych, sposobu realizacji uprawnień czy charakteru danego zdarzenia prawnego.

Wsparcie psychologiczne pracownika nie jest przychodem podatkowym

W sytuacji, gdy udział pracownika w danej inicjatywie pracodawcy służy poszerzeniu jego indywidualnej wiedzy lub umiejętności, po stronie pracownika powstaje konkretne przysporzenie majątkowe. Gdyby bowiem pracodawca nie pokrył kosztów takiego szkolenia lub warsztatów, pracownik musiałby ponieść je z własnych środków. Wyjątkiem są przypadki, w których uczestnictwo w określonych formach doskonalenia wynika z konieczności eliminacji negatywnych skutków czynników ryzyka występujących na stanowisku pracy lub z potrzeby poprawy funkcjonowania pracowników w środowisku pracy.

W tym kontekście należy podkreślić, że w relacjach pracodawca–pracownik istnieją także świadczenia zapewniające higieniczne i bezpieczne warunki pracy oraz służące właściwej organizacji procesu pracy. Świadczenia te realizowane są przede wszystkim w interesie pracodawcy w celu prawidłowego prowadzenia działalności. Pracownik, co prawda, z nich korzysta, jednak korzyść ta nie wykracza poza stosunek pracy i nie stanowi dochodu podlegającego opodatkowaniu.

W tym zakresie warto przytoczyć treść interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 29 października 2020 roku (nr 0114-KDIP3-2.4011.565.2020.1.JK3). Organ podatkowy wskazał w niej, że jeżeli wsparcie psychologiczne jest realizowane z inicjatywy pracodawcy, a tym samym wszyscy pracownicy automatycznie zostaną objęci programem, to świadczenie takie nie ma charakteru dobrowolności. W konsekwencji nie można przyjąć, że świadczenie zostało spełnione za zgodą pracownika, tj. że pracownik skorzystał z niego w pełni dobrowolnie,

Ponadto, z uwagi na poufny charakter sesji pomocowych, pracodawca nie jest w stanie ustalić, który pracownik faktycznie skorzystał ze wsparcia, w jakim wymiarze ani jaką wartość miało dla niego to świadczenie. Brak zatem możliwości przypisania konkretnego, wymiernego przysporzenia do indywidualnego pracownika. Sama możliwość skorzystania z pomocy psychologicznej nie prowadzi jeszcze do powstania przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń.

Skoro zatem jedynie pracownicy, u których zidentyfikowana zostanie potrzeba wynikająca z charakteru wykonywanych obowiązków zawodowych, będą uczestniczyć w szkoleniach lub warsztatach odbywających się w godzinach pracy, to koszt tych działań nie stanowi przychodu pracownika ze stosunku pracy.

W konsekwencji udział pracownika w indywidualnym wsparciu psychologicznym nie generuje po jego stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu, a po stronie pracodawcy – obowiązków płatnika w zakresie poboru i odprowadzenia podatku dochodowego od osób fizycznych.

We wspomnianym wcześniej wyroku TK podkreślono, że przychód pracownika powstaje tylko wtedy, gdy możliwe jest zindywidualizowanie świadczenia, ustalenie jego wartości pieniężnej oraz – co istotne – skonkretyzowanie odbiorcy. Trybunał wskazał również, że w przypadku innych nieodpłatnych świadczeń, jeżeli po stronie pracownika nie dochodzi do rzeczywistego uzyskania korzyści, nie powstaje przychód, a tym samym nie zachodzi zdarzenie skutkujące obowiązkiem podatkowym. Tym bardziej, przy braku skonkretyzowanego i indywidualnie przypisanego świadczenia, nie ma podstaw do określenia jego wartości.

Z tego względu pracodawca zapewniający wsparcie psychologiczne pracownikom nie jest zobowiązany do obliczenia, pobrania i odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, z uwagi na niespełnienie łącznie trzech przesłanek określonych w wyroku TK (sygn. K 7/13).