Możliwość skorzystania ze świadczenia powstaje w momencie urodzenia dziecka lub uprawomocnienia się postanowienia sądu orzekającego przysposobienie. Urlop ojcowski przysługuje zarówno ojcu biologicznemu, jak i adopcyjnemu. Przepis uprawniający do urlopu ojcowskiego nie obliguje do pozostawania ojca w stosunku pracy w dniu narodzin dziecka. Dlatego też jeżeli rodzic rozpoczął pracę dopiero po narodzinach dziecka, a dziecko nie ukończyło 12 miesięcy lub nie minęło 12 miesięcy od momentu uprawomocnienia się decyzji o przysposobieniu, ma prawo skorzystać z urlopu ojcowskiego.
Zgodnie z art. 182(3) § 1 k.p. urlop ojcowski przysługuje pracownikowi – ojcu w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Jeżeli pracownik złoży wniosek w terminie, pracodawca jest obowiązany go uwzględnić (art. 182(3) § 2 k.p.). Ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej, który nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem, nie jest uprawniony do skorzystania ze świadczenia.
Z urlopu ojcowskiego może skorzystać rodzic, który nie zawarł z matką dziecka związku małżeńskiego. Świadczenie przysługuje również rozwiedzionemu ojcu.
Kiedy przysługuje urlop ojcowski?
Urlop ojcowski według Kodeksu pracy (dalej k.p.) przysługuje w związku z narodzeniem lub przysposobieniem dziecka, jeśli:
- dziecko nie ukończyło 12. miesiąca życia,
- nie upłynęły 12 miesiące od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie minął czas ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Jak długo trwa urlop ojcowski?
Urlop ojcowski trwa 14 kolejnych dni kalendarzowych łącznie z sobotą i niedzielą. Jeśli w ciągu tych 2 tygodni wypadają dni wolne od pracy, świadczenie nie może zostać wydłużone. Urlop można wykorzystać jednorazowo (14 dni) lub w dwóch częściach po co najmniej 7 dni każda. Żadna z części nie może być krótsza niż 7 dni.
Na długość urlopu ojcowskiego również nie ma wpływu liczba dzieci. Dlatego też w momencie urodzenia bliźniaków urlop ojcowski nie może być proporcjonalnie wydłużony.
Wniosek o urlop ojcowski
Urlop ojcowski jest przyznawany tylko na wniosek pracownika. Reguluje to § 2. art. 182(3) k.p.
Urlop ojcowski jest udzielany na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracownika – ojca w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186(8a). Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.
Co ważne, urlop ojcowski może być udzielony równolegle z urlopem macierzyńskim. Urlop ojcowski jest uprawnieniem wyłącznie ojca – nie można przenieść go na matkę dziecka. Jeżeli ojciec nie wykorzysta urlopu w terminie wskazanym w art. 182(3) § 1 k.p., prawo do niego wygasa.
Jeżeli ojciec wykorzysta tylko jedną część urlopu (7 dni), drugą część może wykorzystać później – najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia, a w przypadku przysposobienia – w terminie określonym w art. 182(3) § 1 pkt 2 k.p. Wniosek o każdą część składa się co najmniej 7 dni przed jej rozpoczęciem.
Urlop ojcowski - ochrona pracownika
Zgodnie z art. 177 § 1 k.p. od dnia złożenia wniosku o udzielenie urlopu ojcowskiego albo jego części do dnia zakończenia tego urlopu pracodawca nie może prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z pracownikiem ani wypowiedzieć lub rozwiązać z nim stosunku pracy. Wyjątkiem jest rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, gdy reprezentująca go zakładowa organizacja związkowa wyraziła na to zgodę. Jeżeli wniosek zostanie złożony wcześniej niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, ochrona zaczyna obowiązywać na 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu ojcowskiego albo jego części (art. 177 § 1¹ pkt 3 k.p.).
Ochrona z art. 177 § 1 k.p. nie przedłuża umowy na czas określony. Przedłużenie umowy do dnia porodu (art. 177 § 3 k.p.) dotyczy wyłącznie pracownicy w ciąży. Jeżeli umowy na czas określony upływa w trakcie urlopu ojcowskiego, rozwiązuje się z upływem czasu, na który została zawarta, a urlop kończy się z ostatnim dniem trwania stosunku pracy.”
Wyjątkiem od zakazu wypowiedzenia jest ogłoszenie upadłości lub likwidacja pracodawcy. Wówczas pracodawca może rozwiązać umowę o pracę za wypowiedzeniem – zgodnie z art. 177 § 4 k.p
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, a także od dnia złożenia przez pracownicę lub pracownika wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części - do dnia zakończenia tego urlopu może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić termin rozwiązania umowy o pracę z zakładową organizacją związkową reprezentującą tę pracownicę lub tego pracownika. W przypadku niemożności zapewnienia w tym okresie pracownicy lub pracownikowi innego zatrudnienia przysługują im świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Pracownik, który został ojcem może skorzystać ze specjalnego przywileju, jakim jest urlop ojcowski. To zatrudniony decyduje czy chce wykorzystać go w jednej, czy w dwóch częściach. Jednakże musi pamiętać, aby wybrać go maksymalnie w odpowiednim momencie.
