Częstym przypadkiem jest przejęcie cudzego długu oraz jego spłata. Taka sytuacja przeważnie ma miejsce pomiędzy członkami rodziny, którzy chcą się wspomóc finansowo. Warto zatem zastanowić się, czy w opisanym przypadku mamy do czynienia z darowizną i czy wiąże się to z koniecznością rozliczenia podatku.
Przejęcie cudzego długu a podatek od spadków i darowizn
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem darowizny, polecenia darczyńcy.
Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie zawiera pojęcia „darowizna”, dlatego w tym zakresie odwołać się należy do odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 888 § 1 kc przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Celem darowizny jest dokonanie nieodpłatnego przysporzenia na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. Może ona polegać zarówno na przesunięciu do majątku obdarowanego określonych przedmiotów majątkowych, jak i na innych formach dyspozycji majątkowych darczyńcy prowadzących do zmniejszenia jego majątku, a po stronie majątku obdarowanego – do zwiększenia aktywów lub zmniejszenia pasywów. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do żadnego świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę.
Co warte podkreślenia, przedmiotem darowizny mogą być wszelkie postacie zwolnienia obdarowanego od określonych zobowiązań. Może to nastąpić w drodze zrzeczenia się przez darczyńcę wierzytelności, jaka służyła mu w stosunku do obdarowanego, lub poprzez przejęcie długu obdarowanego względem osoby trzeciej, będącej jego wierzycielem. Darczyńca może wreszcie wypełnić zobowiązanie ciążące na obdarowanym względem osoby trzeciej.
Z kolei instytucja zwolnienia z długu, która została uregulowana w części ogólnej zobowiązań, nie stanowi typu umowy. Jej kwalifikacja prawna zależy od przyczyny, dla której wierzyciel decyduje się umniejszyć swój majątek na korzyść dłużnika.
Zgodnie z art. 508 kc zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.
Zwolnienie z długu może być zawarte poprzez umowę darowizny. Zaznaczyć przy tym należy, że nie każde nieodpłatne zwolnienie z długu będzie dokonane na podstawie umowy darowizny. Zakwalifikowanie czynności nieodpłatnego zwolnienia z długu do konkretnego rodzaju umowy zależy od szczegółowego stanu faktycznego i postanowień tej umowy. Może być ono bowiem uzależnione od spełnienia określonych przesłanek lub stanowić część szerszego porozumienia lub ugody.
Dalej wskażmy, że stosownie do art. 519 § 2 ww. kc przejęcie długu może nastąpić:
- przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika; oświadczenie dłużnika może być złożone którejkolwiek ze stron;
- przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela; oświadczenie wierzyciela może być złożone którejkolwiek ze stron; jest ono bezskuteczne, jeżeli wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna.
W świetle powyższego przejęcie długu jest umową, na mocy której osoba trzecia nieuczestnicząca do tej pory w stosunku zobowiązaniowym staje się dłużnikiem, zwalniając od odpowiedzialności dotychczasowego dłużnika. Umowa przejęcia długu jest zawierana za zgodą dłużnika – gdy jej stronami są wierzyciel i osoba trzecia – bądź za zgodą wierzyciela – gdy jej podmiotami są dłużnik i przejemca.
Darowizna to natomiast umowa, na mocy której darczyńca zobowiązuje się do jednostronnego bezpłatnego świadczenia kosztem swojego majątku na rzecz obdarowanego, przy równoczesnym braku nałożenia na niego obowiązku świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. Korzyść osiągana przez jedną stronę umowy nie znajduje odpowiednika po drugiej stronie.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 17 października 2025 roku (nr 0111-KDIB2-3.4015.303.2025.1.ASZ), przejęcie długu na podstawie art. 519 § 2 pkt 2 kc – jako niewymieniona w zamkniętym katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn – nie będzie objęte zakresem przedmiotowym ustawy o podatku od spadków i darowizn. Co za tym idzie, czynność przejęcia długu dokonana na podstawie tej umowy nie podlegała opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.
Darowanie długu a podatek od spadków i darowizn
Kolejną czynnością po przejęciu długu może być darowanie zobowiązania.
W tym zakresie należy stwierdzić, że zawarcie umowy darowizny polegającej na darowaniu długu, tj. zwolnieniu z obowiązku jego spłaty, stanowić będzie nabycie prawa majątkowego (zwolnienia z długu) tytułem darowizny.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 19 lipca 2024 roku (nr 0111-KDIB2-3.4015.107.2024.2.AD):
Jednocześnie darowizna ta może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 ww. ustawy, o ile zostaną spełnione warunki w nim przewidziane.
Przykład 1.
Pani Julia miała dług z tytułu zawartej umowy pożyczki. Jej matka, chcąc wspomóc ją finansowo, zawarła umowę przejęcia długu. Następnie matka dokonała spłaty długu i stając się wierzycielem pani Julii, darowała dług. Jakie skutki podatkowe wywoła powyższy przypadek?
Sama umowa przejęcia długu będzie neutralna podatkowo na gruncie podatku od spadków i darowizn. Natomiast darowizna długu będzie czynnością podlegającą opodatkowaniu. Z uwagi jednak, że do darowizny dochodzi pomiędzy członkami najbliższej rodziny, pani Julia może skorzystać z całkowitego zwolnienia od podatku jeżeli w terminie 6 miesięcy licząc od dnia darowania długu złoży do właściwego naczelnika US zgłoszenia SD-Z2.
Na koniec warto wskazać, że w związku z faktem, że nie dojdzie do darowizny środków pieniężnych, tylko prawa majątkowego w postaci zwolnienia z długu, to dla celów skorzystania ze zwolnienia nie wystąpi obowiązek udokumentowania nabycia, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wystarczające będzie złożenie zgłoszenia SD-Z2.
Podsumowując powyższą analizę, należy odróżnić czynność przejęcia długu od czynności zwolnienia z długu. W ocenie organów podatkowych tylko w tym drugim przypadku mamy do czynienia z podlegającą opodatkowaniu umową darowizny.
Polecamy:
