Pożyczka dla członka rodziny na potrzeby firmowe jest bardzo częstym zjawiskiem. W związku z tym warto zastanowić się, czy w takiej sytuacji trzeba zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych, czy też przysługuje tutaj zwolnienie.
Umowa pożyczki jako czynność prawna podlegająca opodatkowaniu podatkiem PCC
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b Ustawy z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa o PCC) podlegają mu umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku.
Natomiast art. 720 § 1 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny stanowi, że: przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
W zależności od ustaleń stron umowa pożyczki może mieć charakter nieodpłatny albo odpłatny, w ramach którego pożyczkobiorca zobowiązuje się do zapłaty odsetek. Umowa pożyczki jest umową konsensualną. Dochodzi do skutku poprzez zgodne oświadczenia woli.
Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC: podatkowi, z zastrzeżeniem ust. 5, podlegają czynności cywilnoprawne, w tym umowy pożyczki, jeżeli ich przedmiotem są:
- rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W związku z powyższym umowa pożyczki podlega podatkowi PCC, jeżeli w chwili zawarcia umowy jej przedmiot (pieniądze) znajduje się na terytorium Polski. Wówczas nie ma znaczenia miejsce jej zawarcia i zamieszkania (siedziba) stron umowy.
Umowa pożyczki podlega również podatkowi PCC, jeśli środki pieniężne będące jej przedmiotem w chwili jej zawarcia znajdują się za granicą, a miejsce zamieszkania lub siedziba pożyczkobiorcy znajduje się w Polsce i sama czynność została dokonana w kraju.
Zwolnienie umowy pożyczki z opodatkowania podatkiem PCC
Ustawa o PCC przewiduje zwolnienia od tego podatku. Zgodnie z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o o PCC zwalnia się od podatku pożyczki udzielane: w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a Ustawy z 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem:
- złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności, z wyłączeniem przypadku, gdy umowa została zawarta w formie aktu notarialnego,
- udokumentowania otrzymania pieniędzy przez biorącego pożyczkę dowodem przekazania na jego rachunek płatniczy lub na jego inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, lub przekazem pocztowym.
Z przytoczonego przepisu wynika, że przewidziane w nim zwolnienie ma charakter warunkowy. Oznacza to, że umowa pożyczki pieniężnej będzie zwolniona od podatku PCC, tylko wtedy, gdy:
- strony umowy są osobami wskazanymi w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, czyli: małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi, pasierbem, rodzeństwem, ojczymem lub macochą,
- pożyczkobiorca złoży deklarację PCC-3 we właściwym urzędzie skarbowym w ciągu 14 dni od dnia dokonania czynności;
- pożyczkobiorca udokumentuje otrzymanie środków pieniężnych na rachunek bankowy, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 stycznia 2012 roku (sygn. akt: II FSK 1268/10) sens zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC polega na zniesieniu obciążeń podatkowych w przypadku przekazania określonej kwoty pieniężnej w drodze pożyczki na rzecz osób należących do najbliższej rodziny. Wymóg udokumentowania otrzymania pożyczki na rachunek bankowy służy zapobieganiu nadużyciom, a w szczególności sytuacjom, w których pod pozorem umowy pożyczki dochodziłoby do fikcyjnych przepływów pieniężnych.
Pożyczka dla członka rodziny a zwolnienie z podatku PCC
Biorąc pod uwagę treść przywołanych przepisów, należy wskazać, że zwolnienie określone w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC nie jest uzależnione od statusu pożyczkobiorcy. Bez znaczenia pozostaje również cel, na jaki pożyczka zostanie przeznaczona.
W konsekwencji również osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, która otrzymuje pożyczkę od członków najbliższej rodziny na potrzeby firmowe, może skorzystać ze zwolnienia na takich samych warunkach jak osoba prywatna.
Potwierdza to interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 30 września 2016 roku (nr IPPB2/4514-375/16-6/MM), w której organ wskazał, że pożyczka inwestycyjna udzielona na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej podlega pod zwolnienie, jeżeli pożyczkobiorca złoży w stosownym terminie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego deklarację w sprawie podatku PCC, a środki pieniężne będące przedmiotem pożyczki zostaną przelane na jego rachunek bankowy.
Przykład 1.
Pan Kamil prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i planuję inwestycję. W tym celu poprosił o swojego ojca o nieoprocentowaną pożyczkę w wysokości 100 tys. zł, którą otrzymał przelewem na swoje konto.
Czy musi zapłacić podatek PCC?
Nie. Jeśli w ciągu 14 dni od zawarcia umowy złoży w urzędzie skarbowym deklarację PCC-3, cała pożyczona kwota będzie zwolniona z podatku.
Warto też dodać, że w przypadku udzielenia nieoprocentowanej pożyczki po stronie pożyczkobiorcy nie pojawia się przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń w rozumieniu Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT).
Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 22 sierpnia 2024 roku (nr 0112-KDIL2-1.4011.504.2024.1.KP) na gruncie Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny umowa pożyczki co do zasady ma charakter nieodpłatny. Strony mogą jednak nadać jej formę odpłatną, np. poprzez ustalenie oprocentowania, przeniesienie własności rzeczy oznaczonych co do tożsamości, zezwolenie na korzystanie z określonych składników majątku czy ustalenie udziału pożyczkodawcy w zyskach pożyczkobiorcy.
Należy podkreślić, że jeżeli strony w umowie pożyczki zastrzegły brak odsetek, to po stronie pożyczkobiorcy nie powstaje przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia. Oznacza to, że nieoprocentowana pożyczka pozostaje neutralna podatkowo na gruncie ustawy o PIT.
Podsumowując, dla osób prowadzących działalność gospodarczą opcja finansowania działalności w postaci pożyczki od członka rodziny jest korzystnym rozwiązaniem, ponieważ obowiązujące przepisy pozwalają na skorzystanie z całkowitego zwolnienia od podatku.
Polecamy:
