Poradnik Przedsiębiorcy

Czym jest działalność nierejestrowana? Co mówi o niej ustawa?

Konstytucja biznesu, począwszy od 30 kwietnia 2018 roku, wprowadza w życie szereg zmian, w tym tzw. działalność nierejestrową. Czym dokładnie jest działalność nierejestrowana? Jak wystawić fakturę, prowadząc działalność nierejestrowaną? Sprawdźmy!

Działalność nierejestrowana - na czym polega?

Ustawa Prawo przedsiębiorców, będąca częścią Konstytucji biznesu, reguluje w art. 5 kwestie związane z działalnością nierejestrowaną. Zgodnie z jego treścią działalność nierejestrowana to taka:

  • z której przychód (kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont) należny nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia,

  • która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

Ważne!

Minimalne wynagrodzenie za pracę w 2018 roku wynosi 2100 zł brutto, w związku z czym limit przychodu dla działalności nierejestrowanej wynosi 1050 zł.

Należy podkreślić, że działalność nierejestrowana nie ma zastosowania do działalności wykonywanej w ramach umowy spółki cywilnej. Dodatkowo z tego rozwiązania nie mogą korzystać typy działalności wymagających koncesji, licencji czy pozwolenia.

Jeżeli w trakcie korzystania z działalności nierejestrowanej dokonana zostanie rejestracja działalności w CEIDG, wówczas działalność ta staje się działalnością gospodarczą z dniem określonym we wniosku.

Ważne!

Jeżeli przychód należny z działalności nierejestrowanej przekroczył w danym miesiącu wysokość 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia, działalność ta staje się działalnością gospodarczą, począwszy od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie limitu.

Wówczas w ciągu 7 dni należy złożyć w CEIDG wniosek rejestracyjny.

Przykład 1.

Pan Janusz prowadzi tzw. działalność nierejestrowaną od 1 czerwca 2018 roku.

W czerwcu wykonał dwie usługi na:

  • 10.06 - 400 zł

  • 26.06 - 500 zł

- czyli łącznie 900 zł, co oznacza iż limit przychodu nie został przekroczony, więc w dalszym ciągu może być prowadzona tzw. działalność nierejestrowana.

W lipcu pan Janusz wykonał trzy usługi na:

  • 4.07 - 400 zł

  • 14.07 - 500 zł

  • 27.07 - 200 zł

- czyli łącznie 1100 zł, co oznacza iż limit przychodu został przekroczony o 50 zł. W związku z powyższym pan Janusz jest zobowiązany zarejestrować działalność gospodarczą. Ma 7 dni od dnia przekroczenia limitu na dopełnienie formalności (m.in. złożenie wniosku CEIDG-1), czyli do 3.08.2018 r.

Działalność nierejestrowana a ZUS

Z tytułu prowadzenia działalności nierejestrowanej nie ma obowiązku odprowadzania jakichkolwiek składek ZUS, zarówno społecznych czy zdrowotnych. Nie podlega bowiem obowiązkowi rejestracyjnemu. Osoba prowadząca tego typu działalność nie dokonuje rejestracji do ubezpieczeń ani nie składa żadnych deklaracji ZUS.

Działalność nierejestrowana a podatek dochodowy

Prowadzenie tzw. działalności nierejestrowanej nie zwalnia z obowiązku odprowadzania podatku dochodowego z tytułu osiąganych dochodów, przychody z tego tytułu nie są bowiem zwolnione od podatku.

Niemniej jednak w związku z tym, iż działalność nierejestrowana nie jest działalnością gospodarczą, osoba ją prowadząca nie odprowadza okresowych (miesięcznych lub kwartalnych) zaliczek na podatek dochodowy.

Osiągnięte przychody oraz poniesione koszty uzyskania przychodów z tytułu prowadzenia działalności nierejestrowanej podatnik wykazuje w zeznaniu rocznym PIT-36 w części “Inne źródła”. Przychody te są bowiem opodatkowane wg skali podatkowej (18%, 32%).

Ważne!

Koszty uzyskania przychodów związane z prowadzeniem działalności nierejestrowanej (np. zakup surowców do wytworzenia sprzedawanego produktu, zakup narzędzi do wykonywania usług) należy odpowiednio dokumentować oraz przechowywać dla celów dowodowych związanych z ustaleniem dochodu


Ważne!

Do ustalenia podatku należnego z tytułu PIT istotna jest kwota dochodu, czyli różnicy między osiągniętymi przychodami i poniesionymi kosztami uzyskania przychodów.

Natomiast limit dla działalności nierejestrowanej ustala się na podstawie przychodu.

Podatek VAT a działalność nierejestrowana

Działalność gospodarcza - definicja ustawy o VAT

W kwestii dokumentowania sprzedaży, nawet w przypadku działalności nierejestrowanej, należy odnieść się do definicji działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o VAT. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Podatnik w myśl ustawy o VAT

W kwestii wyżej przytoczonej definicji działalności gospodarczej ustawy o VAT należy zwrócić również uwagę na definicję podatnika, którą określa art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Zgodnie z jego treścią: Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Dokumentowanie sprzedaży w przypadku działalności nierejestrowanej

W przypadku gdy osoba prowadząca działalność nierejestrowaną dokonuje sprzedaży na rzecz osób prywatnych oraz rolników ryczałtowych, należy ustalić czy w tym przypadku nie jest wymagane posiadanie kasy fiskalnej i rejestrowania na niej tych transakcji, o czym więcej: Wszystko o kasach fiskalnych. Natomiast gdy osoba prowadząca działalność nierejestrowaną korzysta ze zwolnienia z kasy fiskalnej, sprzedaż na rzecz osób prywatnych lub rolników ryczałtowych można ujmować w ewidencji sprzedaży bezrachunkowej, o czym więcej: Ewidencja sprzedaży bezrachunkowej - wzór z omówieniem.

W przypadku współpracy z firmami sprzedaż należy udokumentować fakturą - fakturą bez VAT w przypadku podmiotów zwolnionych z VAT, fakturą VAT w przypadku podatników VAT.  

Natomiast gdy nabywcą jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, tutaj co do zasady istnieje obowiązek wystawienia faktury tylko na wyraźną prośbę nabywcy. Jednak ze względów praktycznych mimo zwolnienia z kasy fiskalnej można całą sprzedaż dokumentować fakturami, nawet mimo braku wyraźnej prośby nabywcy.

Działalność nierejestrowana zwolniona z VAT - dokumentowanie

Działalność nierejestrowana co do zasady może korzystać ze zwolnienia z VAT, np. ze względu na limit obrotów, o czym więcej w artykule: Zwolnienie z VAT - kto może z niego skorzystać?Korzystając ze zwolnienia z VAT ze względu na limit, podatnik dokumentuje swoją sprzedaż poprzez wystawienie faktury bez VAT. Zakres danych tego typu dokumentu określa par. 3 pkt 1 oraz 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 grudnia 2013 roku w sprawie wystawiania faktur. Faktura bez VAT powinna zawierać takie dane jak:

  • datę wystawienia,

  • numer kolejny,

  • imiona i nazwiska lub nazwy podatnika i nabywcy towarów lub usług oraz ich adresy,

  • nazwę (rodzaj) towaru lub usługi,

  • miarę i ilość (liczbę) dostarczonych towarów lub zakres wykonanych usług,

  • cenę jednostkową towaru lub usługi,

  • kwotę należności ogółem.

Korzystając ze zwolnienia z VAT, dodatkowo osoba prowadząca działalność nierejestrowaną w oparciu o art. 109 ust. 1 ustawy o VAT powinna prowadzić uproszczony rejestr sprzedaży. Do jego podstawowych elementów należy zaliczyć:

  • liczbę porządkową,

  • datę sprzedaży,

  • numer dokumentu sprzedaży,

  • wartość sprzedaży,

  • wartość sprzedaży narastająco.

Ewidencję taką można również wzbogacić o dane kontrahenta. Dodatkowo może być ona prowadzona w formie papierowej.

Ważne!

Prowadzona ewidencja sprzedaży będzie pomocnym narzędziem przy ustalaniu limitu przychodów dla działalności nierejestrowanej.

Działalność nierejestrowana opodatkowana VAT - dokumentowanie

Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną, która nie może korzystać ze zwolnienia z VAT (tj. wykonuje typ działalności bezwzględnie zobowiązujący ją do bycia czynnym podatnikiem VAT), sprzedaż dokumentuje co do zasady fakturami VAT.

Ważne!

Zgodnie z art. 113 ust. 13 ustawy o VAT zwolnienie podmiotowe z VAT nie dotyczy podatników:

1. dokonujących dostaw:

a) towarów wymienionych w załączniku nr 12 do ustawy,

b) towarów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, z wyjątkiem:

- energii elektrycznej (PKWiU 35.11.10.0),

- wyrobów tytoniowych,

- samochodów osobowych, innych niż wymienione w lit. e, zaliczanych przez podatnika, na podstawie przepisów o podatku dochodowym, do środków trwałych podlegających amortyzacji,

c) budynków, budowli lub ich części, w przypadkach, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 lit. a i b,

d) terenów budowlanych,

e) nowych środków transportu;

2) świadczących usługi:

a) prawnicze,

b) w zakresie doradztwa, z wyjątkiem doradztwa rolniczego związanego z uprawą i hodowlą roślin oraz chowem i hodowlą zwierząt, a także związanego ze sporządzaniem planu zagospodarowania i modernizacji gospodarstwa rolnego,

c) jubilerskie;

3) nieposiadających siedziby działalności gospodarczej na terytorium kraju.

Dane, jakie powinna zawierać faktura VAT wystawiona przez podatnika, zostały dokładnie omówione w artykule: Elementy faktury VAT.

Dodatkowo należy podkreślić, iż czynny podatnik VAT zobligowany jest do:

  • prowadzenia rejestrów VAT sprzedaży oraz zakupów,

  • składania deklaracji VAT (za okresy miesięczne w formie elektronicznej).

Co ważne, aby prawidłowo dokonać rozliczeń w zakresie podatku VAT, należy posiadać NIP. W przypadku gdy osoba prowadząca działalność nierejestrowaną nie posiada NIP-u, powinna wystąpić o jego przyznanie, składając w urzędzie druk NIP-2.

Zalety działalności nierejestrowanej

Reasumując, działalność nierejestrowana to wiele zalet, wśród których można wymienić przede wszystkim brak konieczności:

  • zgłaszania działalności w CEIDG, urzędzie skarbowym czy GUS,

  • opłacania okresowych zaliczek na podatek dochodowy,

  • prowadzenia księgowości (osoba prowadząca działalność nierejestrowaną prowadzi uproszczoną ewidencję sprzedaży),

  • opłacania składek ZUS oraz składania deklaracji ZUS.