Poradnik Przedsiębiorcy

Darowizna od rodziców - czy jest zwolniona z podatku?

W praktyce większość osób ma świadomość, że darowizna w najbliższej rodzinie jest zwolniona z podatku od spadku i darowizn. Jednak nie wszyscy wiedzą, że w niektórych przypadkach, aby zwolnienie przysługiwało, należy dopełnić pewnych formalności w urzędzie skarbowym. Ponadto obowiązują kwoty wolne od podatku w zależności od grupy podatkowej, w jakiej znajduje się darczyńca. Czy darowizna od rodziców jest opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn? Odpowiedź znajdziesz w artykule.

Darowizna od rodziców - w której grupie podatkowej?

Wszystkie darowizny bez wyjątku opodatkowane są podatkiem od spadku i darowizn. Jednak w poszczególnych grupach podatkowych przewidziane zostały pewne zwolnienia. W zależności od grupy podatkowej darczyńcy zostały określone kwoty wolne od podatku i jeżeli wartość darowizny ich nie przekroczy, wówczas obdarowany nie ma obowiązku zapłaty podatku.

Na gruncie podatku od spadków i darowizn wyróżnia się następujące grupy podatkowe:

Grupa podatkowa Kto należy? Kwota wolna od podatku
Grupa 1 małżonek, zstępni (np. syn, córka, wnuki, prawnuki), wstępni (np. matka, ojciec, dziadkowie), rodzeństwo, ojczym, macocha, pasierb, zięć, synowa, teściowie 9637 zł – od jednego darczyńcy.
19 274 zł – od wielu darczyńców
Grupa 2 zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych 7276 zł
Grupa 3 pozostałe osoby, nie zaliczone do pozostałych grup 4902 zł

Jednak jeżeli nabycie na własność rzeczy bądź praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, to wówczas ujmuje się wartość przekazanej darowizny łącznie w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Suma wszystkich otrzymanych darowizn od jednej osoby w ciągu 5 lat będzie stanowiła podstawę opodatkowania.

W ramach grupy 1 wyróżnia się tzw. grupę 0. Należą do niej:

  • małżonek, 
  • zstępni (np. syn, córka, wnuki, prawnuki), 
  • wstępni (np. matka, ojciec, dziadkowie), 
  • pasierb, 
  • rodzeństwo, 
  • ojczym, 
  • macocha.

W przypadku 0 grupy podatkowej wszystkie darowizny, bez względu na ich wartość, mogą być zwolnione z opodatkowania. Po przekroczeniu kwoty wolnej nadal można skorzystać ze zwolnienia. Otrzymanie darowizny dla tej grupy osób wymaga jednak jej zgłoszenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego na druku SD-Z2. Obowiązek zgłoszenia powstaje po przekroczeniu kwotu wolnej od podatku, która dla grupy 1 (w tym grupy 0) wynosi 9637 zł.Na wniosku SD-Z2 wykazuje się nadwyżkę darowanej kwoty przekraczającą limit wolny od podatku od spadków i darowizn. Wzór z omówieniem wypełniania wniosku opisuje artykuł Formularz SD Z2 – zgłoszenie o darowiźnie do urzędu – wzór z omówieniem

Przykład 1.
Matka podarowała synowi w 2017 r. samochód o wartości 6000 zł. Natomiast w 2018 r. syn otrzymał od matki laptop, którego wartość wynosiła 4637 zł. Syn ma obowiązek zgłosić na druku SD-Z2 kwotę różnicy między sumą otrzymanych darowizn a kwotą wolną od podatku w wysokości 1000 zł (6000 + 4637 - 9637).

Przykład 2.

Dziadek przekazał wnukowi darowiznę pieniężną w wysokości 1000 złotych. Darowizna ta zwolniona jest z podatku od spadku i darowizn. Jednakże jeśli wnuk dostanie od dziadka w przeciągu 5 lat darowiznę przekraczającą łączną wartość 9637 zł to wówczas zobowiązany on będzie do poinformowania urzędu skarbowego o nadwyżce na druku SD-Z2.

W przypadku otrzymania tytułem darowizny środków pieniężnych, gdy łączna wartość majątku nabytego przekracza kwotę 9637 zł, należy otrzymane środki udokumentować dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy albo jego rachunek prowadzony w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Podatek od spadków i darowizn a darowizna od rodziców - czy wystąpi?

Rodzice należą do 0 grupy podatkowej, zatem wszelkie otrzymane od nich darowizny są całkowicie zwolnione od podatku od spadku i darowizn, pod warunkiem że po przekroczeniu kwoty wolnej od podatku 9637 zł zostanie dopełniony obowiązek zgłoszeniowy do US.

Darowizna od rodziców o wartości poniżej 9637 zł nie musi być zgłoszona do urzędu skarbowego i jest zwolniona z podatku. Darowiznę o wartości powyżej 9637 zł należy zgłosić do właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 – zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych w terminie 6 miesięcy od jej otrzymania. Dopiero wtedy darowizna jest zwolniona z podatku.

Jak rozliczyć darowiznę pieniężną od rodziców?

Rozliczenie darowizny środków pieniężnych wygląda nieco odmiennie. Dokonana darowizna w grupie 0 o wartości powyżej 9637 zł nie podlega opodatkowaniu, jeżeli jej otrzymanie zostało udokumentowane:

  • dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy,
  • lub przekazem pocztowym,
  • bądź darowizna wpłynęła na jego rachunek prowadzony w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.

Reasumując w przypadku gdy zostanie właściwie udokumentowana darowizna można skorzystać z prawa do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Wówczas do formularza SD­-Z2 dołącza się dowody otrzymania darowizny (np. wydruki z rachunku bankowego).Do limitu kwoty wolnej od podatku 9637 zł zalicza się wszystkie otrzymane darowizny od tej samej osoby na przestrzeni ostatnich 5 lat.

Przykład 3.

Student w pierwszym roku otrzymał od swojej mamy darowiznę pieniężną o równowartości 2000 zł, w drugim roku 3000 zł, a w trzecim – 5000 zł, co w sumie daje 10 000 zł w okresie 3 lat. Od momentu, w którym został przekroczony limit 9637 zł, syn ma 6 miesięcy na to, aby zgłosić otrzymanie darowizny do urzędu skarbowego. W przeciwnym wypadku zapłaci podatek od spadków i darowizn.

Niezgłoszona darowizna od rodziców - konsekwencje

Niezgłoszona darowizna od rodziców skutkuje tym, że jest ona opodatkowana na zasadach ogólnych. Oznacza to, że w takim wypadku darowizna powoduje konieczność złożenia deklaracji i zapłaty podatku.

W praktyce często zdarza się, że rodzice kupują mieszkanie dziecku, które wyjeżdża na studia. Obdarowany (dziecko) powinien zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego na formularzu SD­-Z2 w terminie 6 miesięcy od otrzymania mieszkania, w przeciwnym wypadku darowizna od rodziców jest opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn.

Jeżeli nieświadomi rodzice i przyszły student nie zgłoszą takiej darowizny do urzędu skarbowego i po kilku latach okaże się, że student otrzymał mieszkanie, darowizna jest opodatkowana na zasadach ogólnych. W zależności od stanowiska urzędu skarbowego może się to wiązać również z karą za niedotrzymanie obowiązku zgłoszeniowego.Brak zgłoszenia darowizny w urzędzie skarbowym traktowane jest jako oszustwo. Wówczas wysokość podatku wynosi od 3 do 20 proc. – w zależności od kwoty nadwyżki ponad limit wolny od podatku oraz powiązania osoby obdarowanej i obdarowującego.Co ważne, rodzice powinni potrafić wykazać źródło pochodzenia pieniędzy na zakup mieszkania (zasadniczo zakup mieszkania wiąże się z dużym wydatkiem), tj. taki wydatek powinien mieć pokrycie w osiąganych przez nich dochodach. Brak takiego pokrycia może się dodatkowo wiązać z zapłatą podatku od nieujawnionych dochodów.

Przekazanie do majątku firmowego darowizny otrzymanej od rodziców

Otrzymany przedmiot w formie darowizny może zostać przekazany przez przedsiębiorcę na cele działalności, czyli jako środek trwały. W związku z wejściem w życie dnia 19 lipca 2018 r. nowelizacji ustawy o PIT, odpisy amortyzacyjne od środków trwałych otrzymanych w darowiźnie wprowadzonych do majątku firmowego w 2018 roku tylko w określonym przypadku mogą stanowić koszt podatkowy.

Jak zostało wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 45a lit a ustawy o PIT, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych nieodpłatnie, z wyjątkiem nabytych w drodze spadku, jeżeli nabycie to korzysta ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn. Przy czym nowelizacja ustawy wprowadziła do art. 23 ustawy ustęp 9, który brzmi:

Przepisu ust. 1 pkt 45a lit. a nie stosuje się do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, nabytych w drodze darowizny, jeżeli darczyńca dokonywał odpisów amortyzacyjnych od tych składników. W tym przypadku stosuje się odpowiednio przepisy art. 22g ust. 12 oraz art. 22h ust. 3 i nie stosuje się przepisu art. 22g ust. 15.”

Wprowadzony przez ustawodawcę ustęp daje przedsiębiorcy możliwość kontynuacji dokonywanych przez darczyńcę odpisów amortyzacyjnych i tym samym możliwość do ujmowania odpisów amortyzacyjnych w swoich kosztach podatkowych. Wówczas w dniu przyjęcia środka trwałego podatnik przyjmuje między innymi tę samą wartość początkową, stawkę oraz metodę amortyzacji stosowaną przez darczyńcę. W przypadku gdy środek trwały nie był wcześniej amortyzowany przez darczyńce, to dokonywane od jego wartości odpisy amortyzacyjne nie będą mogły na mocy art. 23 ust. 1 pkt 45a lit a ustawy o PIT stanowić kosztu uzyskania przychodu.

Przykład 4. 

Ojciec podarował synowi w darowiźnie samochód, który wcześniej stanowił jego majątek firmowy (był środkiem trwałym w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej). Pojazd amortyzowany został w 50%, a jego wartość początkowa stanowiła 30000 zł. Syn postanowił wprowadzić otrzymany w darowiźnie pojazd do swojej działalności gospodarczej. W związku z czym, w jaki sposób powinien wprowadzić do ewidencji oraz jaka wartość stanowić będzie jego koszt podatkowy?

Pojazd należy wprowadzić do środków trwałych w dacie jego wprowadzenia do użytku w firmie i kontynuować dotychczas przyjętą dla niego amortyzację (wskazaną na dokumencie OT ojca). Wówczas w formie opisów amortyzacyjnych zostanie ujęta pozostała wartość pojazdu do zamortyzowania 15000 zł.Aktualnie obowiązujący sposób rozliczenia amortyzacji od środków trwałych otrzymanych w darowiźnie nie będzie miał zastosowania do środków trwałych oraz WNiP przyjętych do używania przed 1 stycznia 2018 r. Ministerstwo Finansów przyznało, iż taki majątek będzie podlegał amortyzacji na wcześniej obowiązujących zasadach, tj. obowiązujących przed 1 stycznia 2018 r.

Przykład 5.

Przedsiębiorca otrzymał w lipcu 2018 r. od rodziców mieszkanie, którego wartość rynkowa wynosi 425 tys. złotych. Otrzymana przez niego darowizna od rodziców nie była wykorzystywana przez żadnego z nich w działalności gospodarczej. Czy w związku z tym odpisy amortyzacyjne będą stanowić koszt podatkowy przedsiębiorcy?

Odpisy amortyzacyjne jako, że przedsiębiorca przyjmuje mieszkanie do środków trwałych po 01 stycznia 2018 i nie było ono wcześniej amortyzowane przez żadnego z rodzica, to nie będą mogły zgodnie z ww. wskazanym przepisem stanowić kosztu uzyskania przychodu.

Przedsiębiorcy, którzy nie skorzystali ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, w dalszym ciągu mogą zaliczać do kosztów podatkowych odpisy amortyzacyjne związane ze środkiem trwałym otrzymanym w formie darowizny. Reasumując w sytuacji gdy darowizna od rodziców korzysta z ww. zwolnienia i chcemy ją wprowadzić w środki trwałe firmy, to wówczas powinnyśmy rozpatrzyć czy wg. opisywanych wcześniej przepisów ustawy o PIT będzie można ujmować w odpisy amortyzacyjne w kosztach firmowych.