Gdy przewidywany termin porodu przypada po zakończeniu okresu zasiłkowego, pracownica nie musi wracać do pracy. Prawo przewiduje korzystne rozwiązania, które gwarantują ciągłość świadczeń i ochronę w zaawansowanej ciąży. Możliwe jest wcześniejsze rozpoczęcie urlopu macierzyńskiego lub ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne, jeśli niezdolność do pracy trwa nadal. To kluczowe informacje dla każdej przyszłej matki, dla której okres zasiłkowy w przypadku ciąży dobiega końca.
Kto ma prawo do zasiłku chorobowego?
Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Na równi z niezdolnością do pracy z powodu choroby traktuje się niemożność wykonywania pracy:
- w wyniku decyzji wydanej przez właściwy organ albo uprawniony podmiot na podstawie przepisów o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;
- wskutek poddania się obowiązkowi kwarantanny, izolacji w warunkach domowych albo izolacji, o której mowa w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;
- z powodu przebywania w stacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego; szpitalu albo innym zakładzie leczniczym, w celu leczenia uzależnienia od środków odurzających lub substancji psychotropowych;
- wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów
– (art. 6 Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – dalej „ustawa zasiłkowa”).
Okres zasiłkowy w przypadku ciąży
Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn wskazanych wyżej – nie dłużej jednak niż przez:
- 182 dni,
- 270 dni – jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni.
Za okres niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni. Nie dotyczy to jednak niezdolności do pracy:
- powstałej wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów;
- spowodowanej gruźlicą;
- występującej w trakcie ciąży (art. 8 ustawy zasiłkowej).
Jak wynika z powyższego, okres zasiłkowy przysługujący pracownicy w ciąży wynosi 270 dni i jest dłuższy od okresu podstawowego, liczącego 180 dni. Ponadto zasiłek chorobowy przysługuje pracownicy w ciąży do wyczerpania okresu zasiłkowego również wtedy, gdy część tego okresu przypada po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego.
Przykład 1.
Pracownica była zatrudniona w ramach umowy o pracę na czas określony, zawartej w celu zastępstwa innego pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy (tzw. umowy na zastępstwo). Niezdolność pracownicy do pracy z powodu choroby powstała 22 stycznia 2026 roku i od tego dnia wypłacano jej wynagrodzenie za czas choroby, a następnie zasiłek chorobowy. W kwietniu 2026 roku pracownica przedstawiła pracodawcy zaświadczenie lekarskie stwierdzające stan ciąży. 1 czerwca 2026 roku do pracy powrócił pracownik, który był zastępowany przez pracownicę w ramach wspomnianej umowy na zastępstwo. W związku z tym 1 czerwca 2026 roku umowa o pracę z pracownicą została rozwiązania i ustał tytuł jej ubezpieczenia chorobowego (jako umowa na zastępstwo, umowa o pracę nie podlegała przedłużeniu do dnia porodu – patrz art. 173 § 3 i § 31 Kodeksu pracy). Niemniej jednak, z uwagi na to, że pracownica była w ciąży, a jej niezdolność do pracy trwała nadal, miała prawo do zasiłku chorobowego również po ustaniu zatrudnienia, aż do wyczerpania okresu zasiłkowego wynoszącego 270 dni, czyli do 19 października 2026 roku.
Miesięczny zasiłek chorobowy w wysokości podstawowej wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Natomiast pracownica w ciąży ma prawo do zasiłku chorobowego w wysokości 100% tej podstawy.
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego i pozostałych zasiłków z ubezpieczenia chorobowego przysługujących pracownikowi stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, ewentualnie inna okoliczność uzasadniająca wypłacanie zasiłku. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem okresu wspomnianych 12 miesięcy, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Podstawę wymiaru zasiłków za jeden dzień stanowi jedna trzydziesta część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku (art. 11 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 36 ust. 1-3 ustawy zasiłkowej).
Ile wynosi okres zasiłkowy w przypadku ciąży i od czego zależy?
Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
- 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
- 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
- 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
- 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
- 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami kp jako okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku (art. 31 ust. 1 ustawy zasiłkowej).
Co do zasady pracownica nabywa prawo do urlopu macierzyńskiego w dniu porodu – w tym dniu urlop ten rozpoczyna swój bieg z mocy prawa. Istnieje jednak możliwość wykorzystania przez pracownicę – na jej wniosek – nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu; wówczas po porodzie przysługuje jej urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania przysługującego wymiaru (art. 180 § 1-3 kp).
Wniosek o udzielenie pracownicy części urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu musi zawierać:
- imię i nazwisko pracownicy;
- wskazanie daty, od której ma być udzielona część urlopu macierzyńskiego.
Do wniosku dołącza się kopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego na zwykłym druku, określającego przewidywaną datę porodu (§ 2 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2025 roku w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków).
W związku z powyższym, jeżeli okres od dnia, w którym:
- pracownica w ciąży zakończy okres zwolnienia chorobowego, lub
- upłynie okres zasiłkowy (a pracownica jest nadal niezdolna do pracy)
– wynosi nie więcej niż 6 tygodni do przewidywanej daty porodu, pracownica może rozpocząć korzystanie z urlopu macierzyńskiego bezpośrednio – odpowiednio – po zakończeniu okresu zwolnienia chorobowego lub po upływie okresu zasiłkowego.
Przykład 2.
Okres zwolnienia chorobowego, z którego korzystała pracownica w ciąży, zakończył się 7 grudnia 2025 roku. Przewidywaną datą porodu był 15 stycznia 2026 roku (okres między 7 grudnia 2025 roku a 15 stycznia 2026 roku wynosił 5 tygodni i 4 dni). W związku z tym pracownica mogła rozpocząć, na swój wniosek, urlop macierzyński od 8 grudnia 2025 roku i skorzystała z tej możliwości. Dzięki temu mogła powrócić do pracy dopiero po zakończeniu okresu urlopu macierzyńskiego, a zarazem zachowała prawo do nieprzerwanego pobierania zasiłków z ubezpieczenia chorobowego – po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego wypłacany był jej zasiłek macierzyński.
Przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego
Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie to przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy. O okolicznościach uzasadniających przyznanie świadczenia orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 18 ust. 1-3 ustawy zasiłkowej).
Świadczenie rehabilitacyjne wynosi 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych trzech miesięcy, 75% tej podstawy za pozostały okres, a jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży – 100% tej podstawy (art. 19 ust. 1 ustawy zasiłkowej).
W świetle powyższego pracownica w ciąży, niezdolna do pracy z powodu choroby, może wystąpić z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia rehabilitacyjnego po wyczerpaniu zasiłku chorobowego.
Przykład 3.
Pracownica w ciąży choruje dłużej niż 270 dni. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał jej na okres 6 miesięcy, następujący bezpośrednio po upływie okresu zasiłkowego, świadczenie rehabilitacyjne. W piątym miesiącu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego pracownica urodziła dziecko i od dnia porodu rozpoczęła urlop macierzyński oraz pobieranie zasiłku macierzyńskiego (czego podstawą jest art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej). W omawianym przypadku pracownica skorzystała z możliwości połączenia następujących po sobie okresów: zasiłkowego, pobierania świadczenia rehabilitacyjnego oraz urlopu macierzyńskiego.
Warto przy tym dodać, że w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pracownicę w ciąży istnieje niskie ryzyko rozwiązania z nią stosunku pracy, gdyż w ogóle nie wolno rozwiązać z nią umowy o pracę z powodu długotrwałej choroby, w trybie art. 53 kp. Przepis ten w § 1 pkt 1 stanowi, że pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa: dłużej niż 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy, albo dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową. Jednak zgodnie z przepisem szczególnym, jakim jest art. 177 § 1 kp, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownicą w ciąży, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy (na podstawie art. 52 kp) i reprezentująca tę pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. Poza tym rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 177 § 4 kp).
Konkludując, dwie omówione wyżej możliwości – wcześniejszego rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego i uzyskania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego – pozwalają na odłożenie w czasie powrotu do pracy przez pracownicę w ciąży, której termin porodu przypada po okresie pobierania przez nią zasiłku chorobowego.
