Celem każdej reklamacji jest naprawa wadliwego towaru lub odzyskanie pieniędzy. Sytuacja komplikuje się, gdy sprzedawca zamyka firmę. Wówczas kluczową kwestią staje się odpowiedzialność sprzedawcy po likwidacji działalności. Czy konsument w takiej sytuacji traci swoje prawa i możliwość zareklamowania produktu, którego okres gwarancji lub rękojmi jeszcze nie minął? Wyjaśniamy, jak skutecznie dochodzić swoich roszczeń.
Kto ponosi odpowiedzialność za towar po zamknięciu sklepu?
Prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej zawsze wiąże się z ryzykiem likwidacji. Jeśli dojdzie do takiej sytuacji, przedsiębiorca, zwłaszcza ten prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania firmy – również te związane z wadami sprzedanych produktów. Nawet po formalnym zamknięciu działalności ta osobista odpowiedzialność nie wygasa. Prawa konsumenta, choć trudniejsze w egzekucji, pozostają nienaruszone.
Likwidacja działalności gospodarczej nie oznacza automatycznego umorzenia długów ani wygaśnięcia roszczeń, które mogą być wysuwane wobec przedsiębiorcy. Obowiązki powstałe w okresie prowadzenia działalności, w tym te z tytułu rękojmi, pozostają w mocy. Likwidacja sklepu nie wpływa w żaden sposób ani na skrócenie, ani na wydłużenie okresów gwarancji lub działania rękojmi za wady towaru.
Przykład 1.
Pan Adam prowadził mały sklep komputerowy. Dwa miesiące temu formalnie zamknął swoją jednoosobową działalność gospodarczą. Pół roku wcześniej sprzedał pani Ewie laptop objęty dwuletnią rękojmią. Po 15 miesiącach użytkowania w laptopie ujawniła się poważna usterka płyty głównej. Czy konsumentce przysługują roszczenia z tytułu rękojmi?
Tak, zgodnie z prawem pani Ewa ma pełne prawo do złożenia reklamacji z tytułu braku zgodności towaru z umową na ręce pana Adama jako byłego przedsiębiorcy. Konsumentka powinna ustalić aktualny adres zamieszkania mężczyzny (np. za pośrednictwem CEIDG) i wysłać do niego pisemne żądanie naprawy lub wymiany laptopa na nowy – koniecznie za potwierdzeniem odbioru, wskazując wadę i datę zakupu. Mimo braku firmy i sklepu pan Adam nadal odpowiada za sprzedany towar. Musi on ustosunkować się do reklamacji w terminie 14 dni. Może on naprawić laptop na własny koszt (np. zlecając to serwisowi) lub, jeśli naprawa jest niemożliwa lub zbyt kosztowna, dokonać zwrotu pieniędzy. Zobowiązanie to stało się jego osobistym długiem cywilnym. Jeśli pan Adam nie zareaguje, pani Ewa może dochodzić roszczeń na drodze sądowej, a egzekucja będzie prowadzona z jego prywatnego majątku.
Odpowiedzialność sprzedawcy po likwidacji działalności - rękojmia a gwarancja
Należy rozróżnić dwie podstawy dochodzenia roszczeń, ponieważ ich los po likwidacji firmy może być inny. W przypadku stosowania 2-letniej rękojmi roszczenie kieruje się do byłego przedsiębiorcy (osoby fizycznej) lub, w przypadku spółek, do likwidatora lub spadkobierców albo następców prawnych. Jeśli chodzi o roszczenia wynikające z gwarancji, to wszystko zależy od tego, kto jej udzielił. Często jest bowiem tak, że gwarantem jest rzeczywisty (pierwotny) producent rzeczy, a nie sklep, który został zlikwidowany. W takiej sytuacji kupujący powinien wystąpić ze swoim roszczeniem wobec rzeczywistego gwaranta, o ile oczywiście nie minął jeszcze termin obowiązywania gwarancji.
Przykład 2.
Spółka z o.o. sprzedająca meble została wykreślona z KRS po procesie likwidacyjnym. Pan Jan kupił w niej ekskluzywną sofę, na którą otrzymał dwa dokumenty – 3-letnią gwarancję hiszpańskiego producenta oraz 1-roczną gwarancję polskiego sprzedawcy. Po 18 miesiącach użytkowania sofy skóra zaczęła pękać. Czy panu Janowi przysługuje roszczenie z tytułu gwarancji?
Tak, ale tylko wobec hiszpańskiego producenta. Roszczenie wobec polskiego sprzedawcy (zlikwidowanej spółki z o.o.) wygasło wraz z likwidacją i wykreśleniem spółki z KRS, ponieważ gwarancji udzielił podmiot, który prawnie przestał istnieć. Roszczenie z gwarancji producenta jest jednak aktywne. Pan Jan musi skierować swoje żądanie bezpośrednio do hiszpańskiego producenta (gwaranta), ponieważ likwidacja polskiego dystrybutora nie ma wpływu na zobowiązania producenta. Warto dodać, że roszczenie z tytułu rękojmi nadal pozostaje aktywne. Mężczyzna może próbować dochodzić roszczeń od byłych wspólników albo likwidatorów spółki, jeżeli likwidacja nie została przeprowadzona prawidłowo lub odczekał aż do momentu, gdy wada stała się istotna. Co ważniejsze, gdyby był to zakup od JDG, roszczenie kierowałby wprost do byłego właściciela.
Jak dochodzić roszczeń reklamacyjnych po likwidacji sklepu?
Skuteczne dochodzenie roszczeń z tytułu rękojmi lub gwarancji nie zawsze jest proste. Konsument powinien ustalić w pierwszej kolejności aktualny adres do korespondencji zlikwidowanego sprzedawcy. Często można go znaleźć w CEIDG. Wpis o likwidacji zwykle zawiera dane osoby fizycznej, do której należy kierować roszczenia. Sytuacja jest bardziej skomplikowana, gdy chodzi o spółki prawa handlowego. Przestają one istnieć z chwilą wykreślenia z KRS. Roszczenia trzeba zgłaszać na adres likwidatora (jeśli likwidacja jest w toku) lub próbować dochodzić roszczeń od następców prawnych spółki, co niestety często wymaga zainicjowania drogi sądowej.
Przykład 3.
Pani Zofia kupiła drogi ekspres do kawy w sklepie internetowym prowadzonym jako JDG. Gdy sklep zlikwidował działalność, a ekspres zepsuł się po 1,5 roku, kobieta miała problem z ustaleniem adresu, na który mogłaby złożyć pismo reklamacyjne. Pierwsza reklamacja została wysłana listem poleconym na ostatni adres sklepu. Pismo wróciło jednak do pani Zofii z adnotacją „adresat nieznany”. Konsumentka odnalazła jednak adres zamieszkania pana Marka – właściciela zlikwidowanego sklepu. Czy może wysłać do niego reklamację ekspresu do kawy?
Tak, powinna to zrobić listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Pan Marek, wiedząc o osobistej odpowiedzialności, po odebraniu pisma powinien zorganizować naprawę ekspresu w autoryzowanym serwisie, pokrywając koszty, by uniknąć postępowania sądowego. Może również zwrócić pani Zofii pieniądze za zakup wadliwego ekspresu.
Pismo reklamacyjne musi być wysłane listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Należy w nim:
- dokładnie opisać wadę (brak zgodności towaru z umową);
- wskazać datę zakupu towaru;
- wskazać swoje żądanie (naprawa, wymiana, obniżenie ceny, a w przypadku wady istotnej – zwrot pieniędzy);
- powołać się na ustawową odpowiedzialność sprzedawcy (rękojmia/brak zgodności).
Jeśli były przedsiębiorca, mimo likwidacji, nie ustosunkuje się do żądania w ciągu 14 dni kalendarzowych, reklamację uważa się za uznaną (tylko w przypadku żądania naprawy, wymiany lub obniżenia ceny). Jeśli były przedsiębiorca odrzuci reklamację lub zignoruje wezwanie, konsument ma prawo skierować sprawę na drogę cywilną. Pomocy i bezpłatnych porad udzielają:
- rzecznicy Konsumentów (powiatowi/miejscy);
- Federacja Konsumentów;
- Europejskie Centrum Konsumenckie (w przypadku transakcji międzynarodowych)
Warto pamiętać, że okres odpowiedzialności z tytułu rękojmi wynosi 2 lata od wydania towaru, a roszczenie konsumenta przedawnia się z upływem 6 lat od wymagalności. W praktyce oznacza to, że konsument ma w Polsce solidną ochronę, nawet gdy sklep zniknął z rynku.
W najtrudniejszych przypadkach, gdy polubowne załatwienie sprawy jest niemożliwe – tj., gdy były przedsiębiorca odrzuca reklamację, nie odpowiada na nią lub wprost odmawia spełnienia roszczeń – konsumentowi pozostaje droga sądowa. Proces ten, choć może wydawać się skomplikowany i czasochłonny, jest prawnie gwarantowanym mechanizmem egzekwowania praw. Przed złożeniem pozwu warto jednak rozważyć skorzystanie z pomocy Rzecznika Konsumentów (powiatowego lub miejskiego). Jego rola w tej sytuacji jest nieoceniona. Rzecznik udziela bezpłatnych porad prawnych, oceniając szanse konsumenta na wygraną i weryfikując, czy zgromadzone dowody (paragony, maile, korespondencja reklamacyjna) są wystarczające. Może także podjąć się próby mediacji z byłym przedsiębiorcą. Często oficjalne pismo wystosowane przez Rzecznika, w którym jasno wskazane są przepisy prawne i konsekwencje sądowe, skłania dłużnika do ugodowego rozwiązania sporu, co jest znacznie szybsze i tańsze dla obu stron. Jeśli mediacja zawiedzie, Rzecznik pomoże przygotować pozew do sądu, w tym prawidłowo określić wartość przedmiotu sporu i sformułować żądania. W sprawach o niewielką wartość (np. do 20 000 zł) postępowanie jest często uproszczone.
Warto pamiętać także o alternatywnych metodach rozwiązywania sporów (ADR), takich jak stałe polubowne sądy konsumenckie przy Wojewódzkich Inspektoratach Inspekcji Handlowej. Wymagają one jednak zgody obu stron (konsumenta i byłego przedsiębiorcy) na poddanie się rozstrzygnięciu, co w przypadku unikającego odpowiedzialności byłego właściciela firmy bywa trudne do osiągnięcia.
Podsumowanie
Likwidacja działalności to koniec firmy, ale nie koniec odpowiedzialności za sprzedane produkty. Jeśli kupiłeś wadliwy towar, a sprzedawca zamknął firmę, nadal masz prawo do reklamacji. Kluczem jest ustalenie adresu byłego przedsiębiorcy i skierowanie do niego pisma reklamacyjnego na podstawie ustawowej rękojmi. W najtrudniejszych przypadkach, gdy polubowne załatwienie sprawy jest niemożliwe, pozostaje droga sądowa, w czym pomoże Rzecznik Konsumentów.
