Kluczowym elementem cyfryzacji usług publicznych i prywatnych w UE jest dostosowanie mObywatela do eIDAS 2.0, czyli nowelizacji unijnego rozporządzenia w sprawie identyfikacji elektronicznej. Wprowadza ono Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej, który ma ujednolicić i zabezpieczyć potwierdzanie tożsamości w całej Unii. Polska aplikacja mObywatel ewoluuje, by stać się pełnoprawnym portfelem tożsamości cyfrowej zgodnym z nowymi standardami, co otwiera nowe możliwości dla obywateli i przedsiębiorców.
eIDAS 2.0 jako nowy standard identyfikacji elektronicznej w UE
Rozporządzenie eIDAS 2.0 stanowi odpowiedź Unii Europejskiej na rosnące znaczenie usług cyfrowych, transgranicznego obrotu prawnego oraz potrzebę wzmocnienia zaufania do identyfikacji elektronicznej. W przeciwieństwie do pierwotnej wersji eIDAS, która koncentrowała się głównie na wzajemnym uznawaniu krajowych środków identyfikacji elektronicznej notyfikowanych przez państwa członkowskie, nowa regulacja wprowadza obowiązek zapewnienia obywatelom dostępu do jednolitego narzędzia w postaci europejskiego portfela tożsamości cyfrowej. Portfel ten ma umożliwiać przechowywanie i prezentowanie danych identyfikacyjnych, atrybutów osobowych, dokumentów elektronicznych, a także korzystanie z podpisów i pieczęci elektronicznych.
Istotą eIDAS 2.0 jest podniesienie poziomu interoperacyjności i bezpieczeństwa. Rozporządzenie przewiduje jednolite wymogi techniczne i organizacyjne, które muszą spełniać portfele tożsamości cyfrowej oferowane przez państwa członkowskie. Jednocześnie zachowana zostaje zasada, że to państwa odpowiadają za wydawanie i utrzymywanie portfeli, co w Polsce naturalnie kieruje uwagę na mObywatela jako podstawowe narzędzie realizacji tych zadań.
mObywatel – od aplikacji krajowej do europejskiego portfela tożsamości
Aplikacja mObywatel została pierwotnie zaprojektowana jako narzędzie ułatwiające dostęp do dokumentów i usług publicznych w Polsce. Z czasem uzyskała ona status cyfrowego odpowiednika dowodu osobistego w relacjach krajowych, co znalazło odzwierciedlenie w przepisach szczególnych przyznających dokumentom w aplikacji moc prawną równą dokumentom tradycyjnym.
W praktyce oznacza to, że mObywatel będzie musiał spełniać wymogi europejskiego portfela tożsamości cyfrowej, w tym umożliwiać selektywne udostępnianie danych, zapewniać wysoki poziom bezpieczeństwa kryptograficznego oraz interoperacyjność z systemami innych państw członkowskich. Z perspektywy użytkownika kluczowe znaczenie ma fakt, że dane i dokumenty przechowywane w mObywatelu będą mogły być wykorzystywane nie tylko w Polsce, lecz również w kontaktach z administracją i podmiotami prywatnymi w innych krajach UE.
Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej a zakres danych w mObywatelu
Jednym z najistotniejszych zagadnień związanych z eIDAS 2.0 jest zakres danych, które mogą być przechowywane i wykorzystywane w Europejskim Portfelu Tożsamości cyfrowej. Rozporządzenie przewiduje, że portfel ma umożliwiać nie tylko identyfikację osoby, lecz także potwierdzanie określonych atrybutów, takich jak wiek, kwalifikacje zawodowe, prawo jazdy czy status przedsiębiorcy. W konsekwencji mObywatel będzie stopniowo rozszerzany o kolejne funkcjonalności i dokumenty, których znaczenie wykracza poza granice państwa.
Z prawnego punktu widzenia rodzi to konieczność jasnego określenia podstaw przetwarzania danych osobowych, zasad ich udostępniania oraz odpowiedzialności za ewentualne naruszenia. Implementacja eIDAS 2.0 musi być bowiem zgodna nie tylko z samym rozporządzeniem, lecz również z Ogólnym Rozporządzeniem o Ochronie Danych (RODO), które pozostaje podstawowym aktem regulującym przetwarzanie danych osobowych w UE.
Zmiany w ustawie o usługach zaufania i identyfikacji elektronicznej
Kluczowym aktem prawnym wymagającym dostosowania do eIDAS 2.0 jest Ustawa z 5 września 2016 roku o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej. To ona stanowi krajową podstawę funkcjonowania systemów identyfikacji elektronicznej, węzłów krajowych oraz usług zaufania. Nowelizacja tej ustawy ma na celu wprowadzenie do polskiego porządku prawnego pojęcia europejskiego portfela tożsamości cyfrowej oraz określenie zasad jego wydawania, utrzymywania i uznawania.
Zmiany obejmują w szczególności rozszerzenie kompetencji organów administracji odpowiedzialnych za nadzór nad systemami identyfikacji elektronicznej, a także wprowadzenie regulacji dotyczących odpowiedzialności za zgodność portfela z wymogami eIDAS 2.0. Ustawa musi również określić relację pomiędzy krajowymi środkami identyfikacji a portfelem europejskim, w tym zasady migracji użytkowników oraz ciągłości prawnej dokumentów.
mObywatel a podpis elektroniczny w świetle eIDAS 2.0
Rozporządzenie eIDAS 2.0 utrzymuje rozróżnienie pomiędzy różnymi rodzajami podpisów elektronicznych, w tym podpisem kwalifikowanym, który ma skutek równoważny podpisowi własnoręcznemu. Integracja podpisu kwalifikowanego z mObywatelem stanowi jeden z fundamentów jego funkcjonowania jako portfela tożsamości cyfrowej.
Z punktu widzenia prawa oznacza to konieczność zapewnienia, aby proces składania podpisu spełniał wszystkie wymogi techniczne i organizacyjne określone w rozporządzeniu.
Jakie skutki dla administracji publicznej niesie dostosowanie mObywatela do eIDAS 2.0?
Dostosowanie mObywatela do eIDAS 2.0 oznacza również istotne zmiany po stronie administracji publicznej na poziomie całej UE. Organy administracji będą zobowiązane do akceptowania identyfikacji elektronicznej dokonanej przy użyciu europejskiego portfela tożsamości cyfrowej, co wymaga modernizacji systemów teleinformatycznych oraz procedur wewnętrznych. Z perspektywy prawnej oznacza to konieczność zapewnienia zgodności postępowań administracyjnych z nowymi formami identyfikacji i uwierzytelniania.
W dłuższej perspektywie może to prowadzić do dalszego ograniczenia obrotu dokumentami papierowymi oraz zwiększenia znaczenia elektronicznych kanałów komunikacji z administracją. Jednocześnie pojawia się potrzeba zapewnienia dostępności alternatywnych form identyfikacji dla osób, które z różnych przyczyn nie mogą lub nie chcą korzystać z narzędzi cyfrowych.
Dostosowanie mObywatela do eIDAS
Z punktu widzenia obywateli dostosowanie mObywatela do eIDAS 2.0 oznacza zwiększenie zakresu sytuacji, w których możliwe będzie posługiwanie się jednym, uniwersalnym narzędziem identyfikacji. Ułatwienia te obejmują zarówno kontakty z administracją publiczną, jak i relacje z podmiotami prywatnymi, w tym instytucjami finansowymi czy usługodawcami działającymi w innych państwach UE.
Dla przedsiębiorców kluczowe znaczenie ma możliwość wykorzystywania mObywatela jako narzędzia do identyfikacji klientów oraz zawierania umów w sposób w pełni zgodny z prawem unijnym. Wymaga to jednak dostosowania procedur wewnętrznych oraz systemów informatycznych do nowych standardów, co może wiązać się z dodatkowymi kosztami, ale jednocześnie otwiera drogę do uproszczenia procesów i ekspansji na rynki zagraniczne.
Przykład 1.
Jan Kowalski, obywatel polski, zawiera zdalnie umowę z podmiotem z siedzibą w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, posługując się aplikacją mObywatel dostosowaną do wymogów eIDAS 2.0. W toku zawierania umowy potwierdza swoją tożsamość przy użyciu Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej oraz składa podpis kwalifikowany zintegrowany z mObywatelem. Identyfikacja oraz podpis zostają automatycznie uznane przez kontrahenta zagranicznego za równoważne krajowym środkom identyfikacji i podpisowi własnoręcznemu. W konsekwencji umowa zostaje zawarta skutecznie i wywołuje pełne skutki prawne zarówno na gruncie prawa polskiego, jak i prawa państwa kontrahenta.
Dostosowanie aplikacji mObywatel do wymogów eIDAS 2.0 stanowi jeden z najważniejszych etapów rozwoju cyfrowej administracji i usług zaufania w Polsce.
Zmiany te niosą ze sobą istotne korzyści dla obywateli i przedsiębiorców, jednocześnie stawiając przed ustawodawcą i administracją wyzwania związane z bezpieczeństwem, odpowiedzialnością i ochroną danych osobowych.
