Dane gromadzone o klientach, niejawny know-how, wiedza o unikalnych rozwiązaniach technicznych i wiele innych rodzajów informacji – to zasoby przedsiębiorstw, które bywają cenniejsze niż niejeden środek trwały. Ich wartość wynika często z faktu, że są dobrze ukryte przed konkurencją.
Tajemnice przedsiębiorstwa to informacje, które wymagają szczególnej troski – utrzymanie ich w poufności pozwala przedsiębiorcom zachować m.in. pozycję na rynku, przewagę nad konkurencją czy klientów.
Jaka informacja i jakie dane mogą zostać uznane za tajemnicę przedsiębiorstwa?
Tajemnica przedsiębiorstwa definiowana jest szeroko – to każda informacja posiadająca cechy wymienione w art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Informacja będąca tajemnicą przedsiębiorstwa musi posiadać wartość gospodarczą. Nie może być też powszechnie znana (w całości lub w konkretnym zestawieniu/zbiorze) lub łatwo dostępna osobom zwykle zajmującym się tego rodzaju informacjami (np. osobom pracującym w tej samej branży, będącym specjalistami w tej samej dziedzinie). W końcu, ten kto jest uprawniony do korzystania z niej lub rozporządzania nią (przedsiębiorca/spółka), musi podjąć działania w celu zachowania jej poufności.
Jeżeli wszystkie warunki są spełnione, wtedy informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa, a osoba uprawniona do korzystania/rozporządzania nią, może w razie naruszenia korzystać z przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Tajemnica przedsiębiorstwa – przykłady
Pomimo że ustawodawca szczegółowo zdefiniował pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniach dotyczących czynów nieuczciwej konkurencji związanych z bezprawnym ujawnieniem lub wykorzystaniem tajemnicy przedsiębiorstwa, często pomiędzy stronami pojawia się spór o to, czy daną informację można uznać za tajemnicę przedsiębiorstwa, czy też nie.
W praktyce bowiem sąd musi zbadać każdy konkretny przypadek i ocenić, czy konkretna informacja posiada wszystkie cechy wskazane w definicji. Przykłady można mnożyć w nieskończoność, poniżej trzy wybrane.
Lista kontaktów
Jednym z przykładów tajemnicy przedsiębiorstwa, nie tak oczywistym, patrząc na definicję, jest lista klientów lub kontaktów przedsiębiorstwa. Zdarza się, że pracownik, odchodząc do innego pracodawcy lub „na swoje”, zapisuje, a następnie wykorzystuje bazę aktualnych lub potencjalnych klientów.
Dane o klientach to często ogólnodostępne informacje. Bardzo trudno też przypisać im jakąś konkretną wartość gospodarczą. Mimo wszystko Sąd Najwyższy słusznie uznał (II PK 49/14), że baza klientów i potencjalnych klientów podmiotu gospodarczego stanowi informację handlową o wymiernej wartości ekonomicznej.
Według Sądu Najwyższego, jej wartość wynika z tego, że zawiera wyselekcjonowane grono podmiotów (kontrahentów), które:
- rzeczywiście uczestniczą w obrocie ściśle określonymi towarami i usługami,
- pozostają w stałych kontaktach handlowych z danym przedsiębiorcą,
a także podmiotów:
- z którymi ten przedsiębiorca zamierza wejść w relacje gospodarcze,
- których ustalenie jest poprzedzone choćby wstępnym rozeznaniem dotyczącym rynku zbytu określonych towarów i usług.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy potwierdził, że z punktu widzenia podmiotu budującego zbiór informacji o klientach w formie listy czy bazy, nie mówimy o zwykłym zbiorze dostępnych powszechnie w Internecie danych teleadresowych firm. Jest to szczegółowa informacja o rynku zbytu towarów i usług danego przedsiębiorcy oraz planach jego rozszerzenia. W efekcie stanowi informację o doniosłym znaczeniu z punktu widzenia prowadzonej działalności gospodarczej.
Nieudane testy – ślepe uliczki
Podobny, nieoczywisty i interesujący przykład tajemnicy przedsiębiorstwa mogą stanowić wyniki prób i badań, które nie nadają się do praktycznego zastosowania (tzw. ślepe uliczki). Chodzi tu np. o:
- nieudane testy nowych rozwiązań technologicznych czy materiałów, których możliwość wykorzystania została w testach wykluczona;
- wstępne projekty rozwiązań technologicznych wymagające dalszych prac rozwojowych i wdrożeniowych.
W doktrynie podkreśla się, że takie wyniki mogą mieć ogromną wartość gospodarczą, pomimo że dotyczą nieudanych testów i nie wskazują na rozwiązania, które będą podlegały wdrożeniu (S. Sołtysiński, S. Gogulski [w:] J. Kępiński, J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, wyd. 1, 2024, art. 11.).
Dostęp do informacji o nieudanych testach konkurencji może chociażby redukować koszty prowadzenia samodzielnych poszukiwań, stanowić punkt wyjścia do dalszych prac rozwojowych i ułatwiać „dogonienie” konkurencji w zakresie działań rozwojowych.
Proces technologiczny
Tajemnicę przedsiębiorstwa może też tworzyć zbiór informacji, nawet jeżeli jedna z informacji objęta zbiorem jest łatwa do poznania dla specjalistów w danej dziedzinie.
Przykładem takiego zbioru jest np. proces technologiczny. W kontekście procesu technologicznego określonego urządzenia Sąd Najwyższy stwierdził (V CSK 176/13), że na tajemnicę przedsiębiorstwa mogą składać się – i zazwyczaj składają się – wiedza i doświadczenie, które obejmują cały zespół elementów tworzących proces technologiczno-produkcyjny. W szczególności chodzi o:
- rozwiązania konstrukcyjne urządzenia,
- dokumentację techniczną,
- sposób (metodę) produkcji,
- użyte materiały.
Nawet, jeżeli jeden z jego elementów, np. konstrukcja urządzenia, jest łatwy do poznania na podstawie informacji powszechnie dostępnych dla osób, które zazwyczaj tym się zajmują (przykładowo osób o odpowiednim wykształceniu inżynieryjnym), nie pozbawia to przedsiębiorcy możliwości objęcia całego procesu poufnością.
Na taki proces składa się bowiem wiedza, doświadczenie oraz użyte środki i nakłady, które pozwoliły konkretnemu przedsiębiorcy na:
- wykorzystanie powszechnie dostępnych informacji dotyczących budowy urządzenia;
- stworzenie, już na podstawie własnych prób i doświadczeń, dokumentacji technicznej, określonego sposobu produkcji, linii technologicznej i użytych materiałów.
Jak najczęściej dochodzi do wycieku tajemnicy przedsiębiorstwa?
Z naszego doświadczenia wynika, że za naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa odpowiedzialni są najczęściej byli lub aktualni pracownicy i współpracownicy. W sprawach, które prowadzimy, najczęściej to właśnie oni, przechodząc do konkurencji lub zakładając własną działalność, najpierw potajemnie gromadzą, a następnie wykorzystują informacje, takie jak:
- dane techniczne,
- projekty urządzeń,
- dane klientów,
- informacje o cenach,
- marżach,
- strategiach handlowych.
Również relatywnie często pracownicy, pracując jeszcze w jednym przedsiębiorstwie, rozpoczynają potajemną współpracę z przedsiębiorstwem konkurencyjnym. Bywa, że w ramach tej współpracy przekazują konkurencji informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa, np. o cenach oferowanych w przetargach lub strategiach handlowych. Ma to w efekcie np. ułatwić konkurencyjnej spółce przejęcie klientów, wejście na rynek z produktem konkurencyjnym lub wygranie postępowania przetargowego. Dlatego też warto zadbać m.in. o zakazy konkurencji (przed i po zakończeniu stosunku pracy) czy odpowiednie zapisy w umowach dotyczące ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa.
Tajemnice przedsiębiorstwa wyciekają też w relacjach z innymi podmiotami. Przedsiębiorcy przekazują wrażliwe dane w toku negocjacji, przetargów, fuzji i przejęć. Są to newralgiczne momenty dla ochrony tajemnicy, dlatego przedsiębiorcy powinni zwrócić szczególną uwagę na odpowiednie przygotowanie do tego procesu. Chodzi tu m.in. o zabezpieczenie prawne, zbadanie kontrahentów czy wykorzystanie bezpiecznych narzędzi transferu danych.
Warto pamiętać też o cyberzagrożeniach. Cyberataki mogą prowadzić do utraty, przekazania konkurencji lub konieczności odkupu od przestępców poufnych, kluczowych dla przedsiębiorstwa danych. Cyberprzestępczość rozwija się w ostatnich latach w niezwykle szybkim tempie. Jak pokazuje chociażby przypadek ataku hakerskiego na koncern Jaguar Land Rover z 2025 r., bezpieczeństwo cybernetyczne jest trudne do przecenienia.
Podsumowanie
Przedsiębiorca, którego tajemnica przedsiębiorstwa została nielegalnie ujawniona lub wykorzystana, ma szereg instrumentów prawnych, z których może skorzystać.
Co oczywiste – może zwolnić dyscyplinarnie pracownika będącego sprawcą. Może też domagać się zaprzestania nielegalnego działania, żądać odszkodowania oraz wydania bezprawnie uzyskanych korzyści od przedsiębiorców, wykorzystujących cudze tajemnice przedsiębiorstwa. Może także w końcu zainicjować postępowanie karne przeciwko osobom, które bezprawnie ujawniły lub wykorzystały tajemnicę.
Przedsiębiorcy często oszczędzają na bezpieczeństwie swoich informacji. Brakuje odpowiednich umów, zabezpieczeń, szkoleń czy reakcji na naruszenia. Obecnie jednak informacje bywają bezcenne, a ujawnienie niektórych z nich może być zdecydowanie bardziej kosztowne niż prewencyjne zabezpieczenie kluczowych dla przedsiębiorstwa informacji.
Szymon Gancewski, Adwokat, Senior Associate w firmie doradczej Olesiński i Wspólnicy
Justyna Papież-Łogin, Adwokat, Counsel w firmie doradczej Olesiński i Wspólnicy
Polecamy:
