Przetransportowanie towaru do innego kraju UE połączone z przeniesieniem prawa do rozporządzania towarem jak właściciel stanowi na gruncie podatku VAT czynność kwalifikowaną jako wewnątrzwspólnotowa dostawa towaru. W ramach poniższego artykułu zastanowimy się, czy przekazanie towaru oszustowi jako WDT ma zastosowanie również w tych przypadkach, gdy wydanie towaru ma miejsce na rzecz nieuczciwego podmiotu z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Warunki uznania dostawy za WDT
Zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 1 ustawy o VAT przez wewnątrzwspólnotową dostawę towarów rozumie się wywóz towarów z terytorium kraju w wykonaniu czynności określonych w art. 7 na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju, z zastrzeżeniem ust. 2-8.
Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy przepis ust. 1 stosuje się pod warunkiem, że nabywca towarów jest:
- podatnikiem podatku od wartości dodanej zidentyfikowanym na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju;
- osobą prawną niebędącą podatnikiem podatku od wartości dodanej, która jest zidentyfikowana na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju;
- podatnikiem podatku od wartości dodanej lub osobą prawną niebędącą podatnikiem podatku od wartości dodanej, działającymi w takim charakterze na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju, niewymienionymi w pkt 1 i 2, jeżeli przedmiotem dostawy są wyroby akcyzowe, które, zgodnie z przepisami o podatku akcyzowym, są objęte procedurą zawieszenia poboru akcyzy lub procedurą przemieszczania wyrobów akcyzowych z zapłaconą akcyzą;
- podmiotem innym niż wymienione w pkt 1 i 2, działającym (zamieszkującym) w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim, jeżeli przedmiotem dostawy są nowe środki transportu.
Zatem gdy następuje wywóz towarów z terytorium Polski na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej w wyniku dokonania dostawy towarów z ustalonym nabywcą, tj. przeniesienia na konkretny podmiot prawa do dysponowania wywożonym towarem jak właściciel, co do zasady zachodzi wówczas transakcja wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów w sprzedaży, której po stronie nabywcy odpowiada wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów w zakupie.
Warunkiem wystąpienia WDT jest również to, aby doszło do przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. W tym miejscu należy zaznaczyć, że dotyczy ono tego rodzaju czynności, która daje otrzymującemu towar prawo do postępowania z nią jak właściciel. Trzeba przy tym podkreślić, że chodzi tutaj przede wszystkim o możliwość faktycznego dysponowania rzeczą, a nie rozporządzania nią w sensie prawnym. Istotą dostawy towarów nie jest przeniesienie prawa własności, zatem zwrotu „prawo do rozporządzania jak właściciel” nie można interpretować jako „prawa własności”, lecz jako własność ekonomiczną.
Własność ekonomiczna to sytuacja, w której – z punktu widzenia aspektów ekonomicznych oraz w rozumieniu potocznym – należałoby uznać kogoś za właściciela rzeczy, np. posiadacza nieruchomości, której wydaniu nie towarzyszyło przeniesienie własności w formie aktu notarialnego. W przypadku przejścia własności ekonomicznej ma miejsce dostawa towarów. Przy czym czynności przejścia własności ekonomicznej nie musi towarzyszyć przejście własności w sensie prawnym. Dostawa towarów nie ogranicza się więc wyłącznie do zbycia prawa własności rzeczy.
W ocenie fiskusa przekazanie towaru oszustowi stanowi WDT
Analizując interpretacje wydawane w stanach faktycznych obejmujących przypadki wydania towaru oszustom, można dojść do wniosku, że organy podatkowe konsekwentnie uznają, że podatnik ma obowiązek w takiej sytuacji rozpoznać WDT.
Dyrektor KIS w interpretacji z 28 czerwca 2024 roku (nr 0111-KDIB3-3.4012.129.2024.3.AM) rozpatrywał przypadek przekazania towaru zagranicznej firmie, która podszyła się pod innego przedsiębiorcę. Dyrektor KIS wskazał, że przepisy z zakresu podatku VAT nie uzależniają opodatkowania czynności od dokonania zapłaty. W analizowanym przypadku sama dostawa towaru, jako przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, faktycznie miała miejsce i została udokumentowana fakturami. Nie można przyjąć, że w zaistniałej sytuacji dokonanie dostawy i wystawienie faktury było wynikiem przestępstwa. Dopiero bowiem po dokonaniu transakcji powzięto podejrzenie, że doszło do wyłudzenia towaru. Natomiast zdarzenie gospodarcze, jakim jest dostawa towarów, faktycznie zaistniało. Tym samym dokonanej transakcji nie można uznać za czynność niebędącą przedmiotem prawnie skutecznej umowy.
W podsumowaniu Dyrektor KIS stwierdził, że w analizowanym przypadku miała miejsce wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Z opisanego stanu faktycznego wynikało bowiem, że została zrealizowana transakcja dostawy towarów, w ramach której nastąpił wywóz towarów z terytorium kraju na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju. Co prawda dostawa ta nastąpiła na rzecz innego podmiotu, niż wskazują na to wystawione faktury, nie zmienia to jednak faktu, że dostawy te miały miejsce. Okoliczność braku zapłaty za dokonane dostawy, gdyż osoby zamawiające towar podszyły się pod firmy, które zamówień faktycznie nie dokonały, nie wpływa na opodatkowanie samej czynności.
Takie samo stanowisko zostało wyrażone w interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 5 czerwca 2023 roku (nr 0113-KDIPT1-2.4012.246.2023.2.JSZ).
W ocenie sądów administracyjnych przekazanie towaru oszustowi nie stanowi WDT
Zupełnie inne stanowisko w tej kwestii jest prezentowane przez sądy administracyjne. Jako przykład niech posłuży wyrok WSA w Łodzi z 21 września 2023 roku (I SA/Łd 553/23), gdzie sąd w uzasadnieniu wskazał, że aby doszło do dostawy towaru, po stronie dostawcy musi istnieć wola przekazania innemu podmiotowi władztwa nad rzeczą. Musi być to zatem transakcja zamierzona przez stronę, którą strona chciała sfinalizować ze znanym stronie kontrahentem. Tymczasem strona na skutek wprowadzenia w błąd co do podmiotu będącego kupującym towar nie przeniosła prawa do rozporządzania towarem na podmiot zagraniczny, znany na rynku i wiarygodny, lecz wydała towar oszustowi, podszywającemu się pod rzeczywiście funkcjonującą na rynku firmę, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Nie można przy tym pominąć, że na gruncie ustawy o VAT istotne jest, aby adresat dostawy był znany także w przypadku wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów.
Nie można przenieść prawa do rozporządzania towarem na nieznany, nieustalony podmiot, gdyż bezsprzecznie wykracza to poza sferę woli podmiotu wykonującego dostawę, a nadto uniemożliwia kontrolę obrotu i rozliczeń podatkowych. Uwzględniając obiektywne standardy obrotu gospodarczego i opisane okoliczności towarzyszące analizowanej czynności, trudno uznać za trafne stanowisko organu, że strona skarżąca przeniosła prawo do rozporządzania towarem.
Dodatkowo WSA podkreślił, że nie do pomyślenia jest w demokratycznym państwie prawa przekonanie, że w wyniku przedmiotowej czynności przeniesiono prawo do rozporządzania towarem na rzecz oszusta. Zaakceptowanie tego oczywiście niezasadnego poglądu prowadziłoby wprost do uznania, że uprawnienie to można nabyć za pomocą czynu zabronionego, co jest nie do przyjęcia. Wykraczałoby to poza granice art. 2 Konstytucji RP i godziło w pewność obrotu gospodarczego.
Na koniec sąd zaznaczył, że faktycznie ustawa nie uzależnia opodatkowania od otrzymania przez stronę zapłaty. Jednakże nie można pominąć, że w warunkach gospodarczych strona w zamian za wydany towar oczekuje świadczenia wzajemnego, w postaci zapłaty. A taki charakter ma wyłącznie transakcja zamierzona przez stronę i skierowana do oznaczonego, znanego stronie kontrahenta.
Z treści powyższych wyjaśnień wynika, że polski podatnik, który padł ofiarą oszustwa i przekazał towar na rzecz nieuczciwego podmiotu z innego kraju UE, musi liczyć się z tym, że fiskus uzna taką transakcję za WDT. Dopiero na etapie rozstrzygnięcia sporu przed sądem administracyjnym podatnik może liczyć na pozytywny werdykt.
Polecamy:
