Obowiązkiem jednostki prowadzącej księgi rachunkowe jest bieżące ujmowanie wszelkich zdarzeń gospodarczych wpływających na jej sytuację finansową. W związku z tym zastanowimy się, w jaki sposób powinna zostać rozliczona dywidenda nieujęta pierwotnie w księgach rachunkowych.
Moment ujęcia dywidendy w księgach rachunkowych
W pierwszej kolejności przypomnijmy, że zgodnie z art. 191 Kodeksu spółek handlowych wspólnik ma prawo do udziału w zysku wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników, z uwzględnieniem przepisu art. 195 § 1. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zysk przypadający wspólnikom dzieli się w stosunku do udziałów.
Na mocy zaś art. 193 ksh uprawnionymi do dywidendy za dany rok obrotowy są wspólnicy, którym udziały przysługiwały w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku. Umowa spółki może upoważniać zgromadzenie wspólników do określenia dnia, według którego ustala się listę wspólników uprawnionych do dywidendy za dany rok obrotowy (dzień dywidendy).
Dzień dywidendy wyznacza się w ciągu 2 miesięcy od dnia powzięcia uchwały, o której mowa w art. 191 § 1. Jeżeli uchwała wspólników nie określa dnia dywidendy, dniem tym jest dzień powzięcia uchwały o podziale zysku. Dywidendę wypłaca się w dniu określonym w uchwale wspólników. Jeżeli uchwała takiego dnia nie określa, dywidenda jest wypłacana niezwłocznie po dniu dywidendy.
Przechodząc na grunt przepisów ustawy o rachunkowości, wskażmy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy jednostki obowiązane są stosować przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, rzetelnie i jasno przedstawiając sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy.
Natomiast w świetle art. 6 tejże ustawy w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty.
Odnosząc się natomiast do momentu ujęcia dywidendy w księgach rachunkowych, warto zwrócić uwagę na § 30 rozporządzenia w sprawie uznawania i metod wyceny oraz ujawniania i prezentacji instrumentów finansowych. We wskazanym przepisie czytamy:
- Należne dywidendy zalicza się do przychodów finansowych na dzień powzięcia przez właściwy organ spółki uchwały o podziale zysku, chyba że w uchwale określono inny dzień prawa do dywidendy.
- Należną dywidendę od kapitałowych instrumentów finansowych, którym zostało przyznane prawo do dywidendy za lata obrotowe lub inaczej określone okresy poprzedzające dzień ich nabycia, odejmuje się od ceny nabycia instrumentu. Jeżeli nie można ustalić, jaka część dywidendy dotyczy lat obrotowych poprzedzających dzień nabycia, albo można przyjąć, że kwota dywidendy nie stanowi zwrotu części zapłaconej ceny nabycia instrumentu, dywidendę zalicza się do przychodów finansowych na dzień, o którym mowa w ust. 1.
- Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do innych pożytków uzyskiwanych z udziałów kapitałowych.
- Odpisy aktualizujące należności z tytułu dywidendy zalicza się do kosztów finansowych.
- Do zaliczki na poczet dywidendy stosuje się odpowiednio przepisy ust. 1-4.
Z powyższej regulacji wynika zatem, że uchwała o podziale zysku jest podstawą do ujęcia kwoty dywidendy w księgach rachunkowych. Jednocześnie należy pamiętać o konieczności potrącenia podatku od dywidendy. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o CIT podatek dochodowy od określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1 przychodów z dywidend oraz innych przychodów (dochodów) z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustala się w wysokości 19% uzyskanego przychodu (dochodu).
W konsekwencji należną dywidendę można zaksięgować na kontach:
- uchwała o podziale zysku – należna dywidenda (kwota brutto):
Wn konto 257 Rozrachunki z tytułu wypłat z zysku,
Ma konto 750 Dywidendy i udziały w zyskach;
- zryczałtowany 19% podatek dochodowy od dywidendy:
Wn konto 871 Podatek dochodowy,
Ma konto 257 Rozrachunki z tytułu wypłat z zysku;
- wpływ dywidendy na konto bankowe:
Wn konto 131 Bieżący rachunek bankowy,
Ma konto 257 Rozrachunki z tytułu wypłat z zysku.
Dywidenda nieujęta pierwotnie w księgach rachunkowych
Przechodząc do meritum problemu przedstawionego na wstępie, zastanówmy się, co w przypadku gdy dywidenda nie została ujęta w księgach w terminie, o którym stanowi § 30 rozporządzenia w sprawie uznawania i metod wyceny oraz ujawniania i prezentacji instrumentów finansowych.
Jak wynika z art. 53 ust. 1 ustawy o rachunkowości, roczne sprawozdanie finansowe jednostki, z zastrzeżeniem ust. 2b, podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający, nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego.
Natomiast odnośnie do postępowania w przypadku wykrycia zdarzeń po dacie bilansu należy kierować się regulacją zawartą w art. 54 ust. 1 ustawy o rachunkowości.
Otóż w par. 1 tego przepisu czytamy, że jeżeli po sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego, a przed jego zatwierdzeniem, jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach, które mają istotny wpływ na to sprawozdanie finansowe, lub powodujących, że założenie kontynuowania działalności przez jednostkę nie jest uzasadnione, powinna ona odpowiednio zmienić to sprawozdanie, dokonując jednocześnie odpowiednich zapisów w księgach rachunkowych roku obrotowego, którego sprawozdanie finansowe dotyczy, oraz powiadomić biegłego rewidenta, który sprawozdanie to bada lub zbadał. Jeżeli zdarzenia, które nastąpiły po dniu bilansowym, nie powodują zmiany stanu istniejącego na dzień bilansowy, to odpowiednie wyjaśnienia zamieszcza się w informacji dodatkowej.
Zgodnie z art. 54 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach, o których mowa w ust. 1, po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego, to ich skutki ujmuje w księgach rachunkowych roku obrotowego, w którym informacje te otrzymała.
Na mocy zaś art. 54 ust. 3 ustawy, jeżeli w danym roku obrotowym lub przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego za ten rok obrotowy jednostka stwierdziła popełnienie w poprzednich latach obrotowych błędu, w którego następstwie nie można uznać sprawozdania finansowego za rok lub lata poprzednie za spełniające wymagania określone w art. 4 ust. 1, to kwotę korekty spowodowanej usunięciem tego błędu odnosi się na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako „zysk (strata) z lat ubiegłych”.
Zgodnie z zasadą memoriału dywidendę ujmuje się w księdze rachunkowej w dacie powzięcia uchwały o podziale zysku. W przypadku nieujęcia dywidendy (gdy błąd dotyczy lat ubiegłych i jest istotny) kwotę ujmuje się jako zysk z lat ubiegłych:
- Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,
- Ma konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”.
Na koniec wskażmy, że jeżeli dywidenda nieujęta pierwotnie w księgach zostanie uznana za błąd nieistotny (kwota dywidendy będzie niewielka), to wartość tę można ująć jako pozostałe przychody operacyjne w bieżącym okresie.
