Pracownik, który stał się niezdolny do pracy z przyczyn zdrowotnych, może liczyć na świadczenia przewidziane w Kodeksie pracy. Sytuacja komplikuje się jednak, gdy niezdolność powstała wskutek zdarzenia, które kwalifikuje się jako wypadek przy pracy uznany po czasie. W takim przypadku pracodawca jest zobowiązany do przeprowadzenia korekt w dokumentach rozliczeniowych ZUS, gdyż zasiłek wypadkowy gwarantuje korzystniejsze warunki finansowe. Jakie są zasady postępowania w tych okolicznościach – wyjaśniamy w niniejszym artykule.
Prawo pracownika do wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłku chorobowego
Pracownik, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby, może liczyć odpowiednio na wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy.
Uprawnienia w zakresie wynagrodzenia chorobowego zostały uregulowane w art. 92 § 1 kp.
Zgodnie z tym przepisem za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek:
- choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną – trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50. rok życia – trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego – pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu;
- wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży – w okresie wskazanym w pkt 1 – pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia;
- poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów – w okresie wskazanym w pkt 1 – pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia.
Za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie dłużej niż 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50. rok życia, trwającej łącznie dłużej niż 14 dni w ciągu roku kalendarzowego, zatrudnionemu przysługuje zasiłek chorobowy na zasadach określonych w przepisach Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Warto dodać, że przepisy kp w zakresie wypłaty wynagrodzenia chorobowego – w części odnoszącej się do pracownika, który ukończył 50. rok życia – dotyczą niezdolności pracownika do pracy przypadającej po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50. rok życia.
Prawo pracownika do zasiłku chorobowego w ramach ubezpieczenia wypadkowego
Uprawnienia pracownika do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego zostały określone w przepisach Ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, dalej jako „ustawa wypadkowa”.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej ubezpieczonemu przysługuje zasiłek chorobowy – jeżeli jego niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.
W odniesieniu do zdarzeń zakwalifikowanych jako wypadki przy pracy ustawa wypadkowa przewiduje szczególne regulacje, m.in. w zakresie wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu i terminu wypłaty zasiłku. Szczególny charakter wspomnianych przepisów polega na tym, że:
- zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje niezależnie od okresu podlegania ubezpieczeniu;
- zasiłek chorobowy przysługuje od pierwszego dnia niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową;
- zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową – za które ubezpieczony na podstawie odrębnych przepisów zachowuje prawo do wynagrodzenia, uposażenia, stypendium lub innego świadczenia należnego za czas niezdolności do pracy.
Szczególne rozwiązania ustawy wypadkowej dotyczą również kwestii wysokości zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego. Oznacza to, że zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, przy czym podstawę taką stanowi kwota będąca podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe.
Prawo do zasiłków chorobowych z ubezpieczenia wypadkowego ustalają i świadczenie to oraz zasiłki wypłacają:
- płatnicy składek, jeżeli są zobowiązani do ustalania prawa do zasiłków w razie choroby i macierzyństwa i ich wypłaty. Dotyczy to zatem płatników składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, przy czym liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego;
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) – w pozostałych przypadkach.
Wypadek przy pracy uznany po czasie a konieczność korekty rozliczeń z ZUS
Uznanie danego zdarzenia za wypadek przy pracy musi być poprzedzone postępowaniem, wynikającym z odnośnych przepisów. Zależnie od okoliczności taka procedura przebiega w określonym czasie.
Przykład 1.
Pracownik podczas wykonywania obowiązków pracowniczych został poszkodowany, przy czym okoliczności tego zdarzenia wskazują na to, że mogło dojść do wypadku przy pracy. W tym celu konieczne jest powołanie zespołu powypadkowego i przeprowadzenie postępowania przewidzianego w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie kp. Pracownik jest niezdolny do pracy i może z tego tytułu liczyć na świadczenia chorobowe. Do czasu ustalenia, czy dane zdarzenie może być uznane za wypadek przy pracy, pracownikowi wypłaca się wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy w wysokości 80% podstawy wymiaru. Po uznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy pracownik uzyska prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego, czyli w wysokości 100% podstawy.
Jak wynika z przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 roku w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku zespół powypadkowy sporządza – nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku – protokół powypadkowy. Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku w terminie późniejszym niż ww. określony, wskutek uzasadnionych przeszkód lub trudności, wymaga podania przyczyn tego opóźnienia w treści protokołu. Ponadto protokół powypadkowy zatwierdza pracodawca nie później niż w terminie 5 dni od dnia jego sporządzenia. Jak więc widać, procedura powypadkowa jest relatywnie czasochłonna. Co to oznacza w kontekście prawa poszkodowanego pracownika do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego?
Przykład 2.
Pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy, wypłacano najpierw wynagrodzenie chorobowe na podstawie kp. Po zakończeniu postępowania powypadkowego skutkującego uznaniem zdarzenia za wypadek przy pracy pracodawca powinien dokonać przekwalifikowania dotychczas wypłacanego wynagrodzenia chorobowego na zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. Wiąże się to z wyrównaniem kwot wypłaconego wynagrodzenia chorobowego (80% podstawy) do wysokości zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego (100% podstawy). Dokonuje tego płatnik, obowiązany do ustalenia i wypłaty zasiłków lub ZUS.
Kolejną czynnością, jaką musi wykonać pracodawca, jest złożenie w ZUS-ie dokumentów korygujących. Dotyczy to odpowiednich formularzy określonych w przepisach Rozporządzenia MRPiPS z dnia 9 kwietnia 2026 roku w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika składek, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, raportów informacyjnych, oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych, informacji o zawartych umowach o dzieło oraz innych dokumentów, zwanego dalej „rozporządzeniem”.
Jakie zatem dokumenty rozliczeniowe powinny zostać sporządzone przez pracodawcę?
Przykład 3.
Pracownik otrzymywał wynagrodzenie chorobowe z tytułu zdarzenia, które w późniejszym terminie zakwalifikowano jako wypadek przy pracy, co oznacza konieczność zmiany wskazanego wynagrodzenia na zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. W związku z tym pracodawca powinien złożyć do ZUS-u:
- raport ZUS RSA (imienny raport miesięczny o wypłaconych świadczeniach i przerwach w opłacaniu składek – załącznik nr 14 do rozporządzenia),
- raport ZUS RCA (imienny raport miesięczny o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach – załącznik nr 12 do rozporządzenia).
W raporcie ZUS RSA należy wskazać kod 314 (zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego), zamiast kodu 331 (wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu choroby, finansowane ze środków pracodawcy) lub kodu 313 (zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego).
W raporcie ZUS RCA trzeba natomiast wykazać:
- wyrównanie świadczenia chorobowego (80% podstawy) do wysokości zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego (100% podstawy),
- kwotę wypłaconego wynagrodzenia – w podstawie wymiaru składki zdrowotnej.
Pracodawca powinien ponadto przekazać do ZUS-u deklarację ZUS DRA (deklaracja rozliczeniowa – stanowiąca załącznik nr 16 do rozporządzenia). W dokumencie tym należy uwzględnić zmiany wynikające z korekty raportu ZUS RSA i raportu ZUS RCA. Kwotę wypłaconych świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego uwzględnia się w części V powyższej deklaracji, w polu 03.
Wypadek przy pracy uznany po czasie - podsumowanie
Pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy, ma prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego. Procedura powypadkowa może trwać przez określony czas. W tym okresie pracownik może pobierać wynagrodzenie chorobowe lub „zwykły” zasiłek chorobowy. Po uznaniu danego zdarzenia za wypadek przy pracy pracodawca musi dokonać stosownych korekt w dokumentach rozliczeniowych przekazywanych do ZUS-u.
