Nowelizacja Ustawy z 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne, obowiązująca od 2026 roku, stawia na usprawnienie przyłączania źródeł OZE i optymalizację sieci elektroenergetycznej. Kluczowe skutki nowelizacji Prawa energetycznego odczują jednak nie tylko operatorzy czy inwestorzy, ale również działy księgowe i finansowe firm, które muszą dostosować swoje procedury do nowych wymogów.
Choć nowelizacja nie wprowadza bezpośrednich zmian do ustaw podatkowych, jej skutki w praktyce wpływają na sposób rozliczania inwestycji, ujmowania kosztów, amortyzacji aktywów, tworzenia rezerw oraz rozpoznawania przychodów. W wielu przypadkach przedsiębiorcy będą musieli dostosować zarówno politykę rachunkowości, jak i procedury podatkowe do nowych realiów funkcjonowania rynku energii.
Jakie są skutki nowelizacji Prawa energetycznego dla finansów firm?
Podstawowym celem reformy jest uporządkowanie procesu przyłączania nowych instalacji do sieci elektroenergetycznej. W ostatnich latach operatorzy systemów elektroenergetycznych mierzyli się z problemem ogromnej liczby wydanych warunków przyłączenia w przypadku inwestycji, które ostatecznie nie doszły do skutku. Powodowało to blokowanie dostępnych mocy przyłączeniowych i utrudniało realizację nowych projektów.
W odpowiedzi ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie rozwiązań mających eliminować projekty o charakterze spekulacyjnym. Z perspektywy inwestorów oznacza to jednak zwiększenie wymogów formalnych oraz finansowych już na etapie planowania przedsięwzięcia.
Skutki nowelizacji Prawa energetycznego w rozliczeniach opłat przyłączeniowych
Jednym z najbardziej odczuwalnych skutków nowelizacji są dodatkowe koszty związane z procesem przyłączenia instalacji do sieci.
W praktyce przedsiębiorcy muszą obecnie liczyć się z koniecznością ponoszenia wydatków już na etapie ubiegania się o wydanie warunków przyłączenia. Oznacza to, że przygotowanie projektu inwestycyjnego wymaga wcześniejszego zaangażowania środków finansowych.
Z punktu widzenia podatków dochodowych kluczowe znaczenie ma ustalenie charakteru ponoszonych wydatków. W większości przypadków koszty związane z uzyskaniem możliwości przyłączenia będą stanowiły element kosztu wytworzenia środka trwałego. Dotyczy to przede wszystkim inwestycji obejmujących farmy fotowoltaiczne, elektrownie wiatrowe, magazyny energii czy instalacje kogeneracyjne.
W takich sytuacjach wydatki nie będą mogły zostać zaliczone bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów. Będą natomiast zwiększać wartość początkową środka trwałego i podlegać rozliczeniu poprzez odpisy amortyzacyjne dokonywane po oddaniu inwestycji do użytkowania.
Oznacza to istotne przesunięcie momentu podatkowego rozpoznania kosztów. W praktyce przedsiębiorcy muszą uwzględnić ten fakt przy planowaniu przepływów pieniężnych oraz kalkulowaniu opłacalności projektów.
Zabezpieczenia finansowe umów przyłączeniowych
Nowelizacja przewiduje również obowiązek ustanawiania określonych zabezpieczeń związanych z realizacją umów przyłączeniowych.
Z perspektywy ekonomicznej zabezpieczenia te mają ograniczać zjawisko rezerwowania mocy przyłączeniowych przez inwestorów, którzy nie zamierzają realizować zgłoszonych przedsięwzięć. Dla przedsiębiorców oznacza to jednak konieczność czasowego zamrożenia części środków finansowych.
W rachunkowości zabezpieczenia pieniężne nie stanowią co do zasady kosztu w momencie ich wniesienia. Są one ujmowane jako aktywa i pozostają nimi do chwili ich zwrotu lub utraty.
Sytuacja zmienia się jednak w przypadku zatrzymania zabezpieczenia przez operatora sieci. W takiej sytuacji przedsiębiorstwo ponosi definitywną stratę majątkową, która może skutkować koniecznością ujęcia kosztu rachunkowego i przeanalizowania skutków podatkowych.
Dla wielu inwestorów oznacza to konieczność bieżącego monitorowania realizacji obowiązków wynikających z umów przyłączeniowych oraz oceny ryzyka utraty wniesionych zabezpieczeń.
Cable pooling a rozliczenia podatkowe
Istotnym elementem reformy jest rozwój mechanizmu współdzielenia infrastruktury przyłączeniowej przez różne instalacje energetyczne.
Rozwiązanie to ma zwiększyć efektywność wykorzystania sieci elektroenergetycznej oraz ograniczyć konieczność budowy nowych przyłączy.
Jednocześnie pojawiają się nowe wyzwania podatkowe i księgowe.
Przedsiębiorcy muszą określić zasady:
- podziału kosztów budowy infrastruktury,
- ustalania wartości początkowej środków trwałych,
- rozliczania kosztów eksploatacyjnych,
- dokumentowania wzajemnych świadczeń.
W przypadku gdy jeden podmiot buduje infrastrukturę, a następnie udostępnia ją innym uczestnikom projektu, może powstać obowiązek rozliczenia podatku VAT od świadczonych usług.
Dodatkowo konieczne staje się właściwe dokumentowanie wzajemnych rozliczeń pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia.
Podatek odroczony
Nowelizacja może również wpływać na sposób ustalania podatku odroczonego. Różnice pomiędzy momentem ujęcia określonych kosztów dla celów rachunkowych i podatkowych mogą prowadzić do powstawania różnic przejściowych.
Szczególnie istotne mogą być sytuacje związane z:
- odpisami aktualizującymi wartość aktywów,
- tworzeniem rezerw,
- kapitalizacją kosztów inwestycyjnych,
- różnicami w amortyzacji bilansowej i podatkowej.
W efekcie przedsiębiorstwa mogą być zobowiązane do rozpoznawania aktywów lub rezerw z tytułu podatku odroczonego, co będzie wpływać na prezentowany wynik finansowy.
Przykład 1.
Spółka planująca budowę farmy fotowoltaicznej uzyskała warunki przyłączenia i rozpoczęła przygotowanie dokumentacji projektowej. W związku z nowelizacją została zobowiązana do realizacji określonych etapów inwestycji w ściśle wyznaczonych terminach. Opóźnienia w uzyskaniu decyzji administracyjnych spowodowały ryzyko utraty możliwości przyłączenia instalacji do sieci. Zarząd spółki przeanalizował zasadność dalszego wykazywania poniesionych nakładów inwestycyjnych w dotychczasowej wysokości. W rezultacie przeprowadzono test na utratę wartości aktywów i dokonano odpowiednich korekt w księgach rachunkowych.
Magazyny energii i ich ujmowanie w księgach rachunkowych
Nowelizacja wzmacnia znaczenie magazynów energii jako elementu krajowego systemu elektroenergetycznego.
Rosnąca liczba inwestycji w tym obszarze powoduje pojawienie się nowych problemów rachunkowych i podatkowych.
W zależności od modelu biznesowego magazyn energii może być traktowany jako:
- samodzielny środek trwały,
- część instalacji wytwórczej,
- element infrastruktury sieciowej.
Przyjęta kwalifikacja wpływa na sposób amortyzacji, wycenę aktywów oraz prezentację w sprawozdaniu finansowym.
Dodatkowo pojawiają się zagadnienia związane z rozliczaniem energii magazynowanej i ponownie wprowadzanej do sieci, co może generować określone skutki w zakresie podatku VAT, podatku akcyzowego oraz podatków dochodowych.
Polecamy:
