Planujesz zakup udziałów w spółce z o.o.? Pamiętaj, że dla wspólnika będącego osobą fizyczną to wejście w określone prawa, ale i obowiązki podatkowe. Co istotne, wydatek na nabycie udziałów nie stanowi od razu kosztu uzyskania przychodów – prawo to powstaje dopiero w momencie ich sprzedaży. O czym jeszcze musisz wiedzieć, decydując się na taką inwestycję?
Udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
Zgodnie z przepisami ustawy Kodeks spółek handlowych (tytuł III dział I „Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością“) udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) dają wspólnikowi określone prawa w spółce.
Prawa te są związane m.in. z wpływem na uchwalane decyzje (tzw. prawo głosu) i z udziałem w zyskach, a niekiedy także z dodatkowymi przywilejami w postaci szczególnych uprawnień dla określonych udziałów (udziały uprzywilejowane). Uprzywilejowanie może dotyczyć w szczególności prawa głosu, prawa do dywidendy lub sposobu uczestniczenia w podziale majątku w przypadku likwidacji spółki. Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu może dotyczyć tylko udziałów o równej wartości nominalnej.
W spółce z o.o. wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50 zł (jeżeli udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się do kapitału zapasowego). Natomiast kapitał zakładowy musi wynosić co najmniej 5000 zł. Może go tworzyć np. 100 udziałów po 50 zł albo jeden udział o wartości 5000 zł.
Czym jest koszt uzyskania przychodów?
Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (zwanej dalej ustawą o PIT) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. W praktyce przyjmuje się, że wydatek stanowiący koszt uzyskania przychodów:
- musi być poniesiony przez przedsiębiorcę na cele prowadzonej działalności;
- musi być wydatkowany w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia przychodów z działalności gospodarczej;
- nie może być zwrócony przedsiębiorcy w żadnej formie (dotacja, subwencja, inny zwrot kosztów);
- musi mieć związek przyczynowo-skutkowy z uzyskiwanymi przychodami z działalności;
- musi zostać właściwie udokumentowany;
- nie może się znajdować w katalogu wydatków wyłączonych z kosztów uzyskania przychodów.
To podatnik dokonujący wydatku firmowego musi być w stanie udowodnić racjonalność poniesienia każdego wydatku w działalności. To na nim spoczywa uzasadnienie dla poniesienia każdego kosztu w firmie. Przychód ze sprzedaży udziałów przez osobę fizyczną należy jednak do odrębnego źródła – kapitałów pieniężnych (art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT), a nie do działalności gospodarczej. Dlatego koszty ustala się tu według szczególnych zasad, opisanych w dalszej części.
Dla przypomnienia wydatek stanowiący koszt uzyskania przychodu obniża podatek dochodowy, natomiast wydatek niestanowiący kosztu uzyskania przychodów pozostaje bez wpływu na wysokość podatku dochodowego.
Zakup udziałów w spółce z o.o.
Wspólnik – osoba fizyczna, która kupuje udziały w spółce z o.o., nabywa tym samym określone prawa w tej spółce, m.in. udział w kapitale zakładowym, prawo do dywidendy, prawo głosu, a niekiedy prawo do skorzystania z uprzywilejowania udziałów.
Cenę, za którą wspólnik kupuje udziały od innego wspólnika, strony ustalają w umowie – może być wyższa lub niższa od wartości nominalnej udziałów. Natomiast nowych udziałów (np. przy podwyższeniu kapitału zakładowego) nie można obejmować poniżej ich wartości nominalnej, choć ich wartość rynkowa bywa wyższa.
Udziały w spółce z o.o. można kupić od dotychczasowego wspólnika albo objąć – przy zakładaniu spółki lub podwyższeniu kapitału zakładowego – w zamian za wkład pieniężny lub niepieniężny (aport). Udziały można też nabyć nieodpłatnie, np. w drodze darowizny lub spadku.
Wydatki na udziały a koszty uzyskania przychodów i PIT
Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych kosztu uzyskania przychodów nie stanowią wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.
Kosztem uzyskania przychodów nie będą także wydatki poniesione przez wspólnika na nabycie lub objęcie udziałów (akcji) przekazywanych spółce nabywającej w drodze wymiany udziałów.
W przypadku wspólnika-osoby fizycznej nabywającego udziały przekazywane spółce nabywającej w drodze wymiany udziałów koszt uzyskania przychodu wspólnik rozpozna w momencie odpłatnego zbycia lub umorzenia otrzymanych za nie udziałów (akcji) spółki nabywającej.
W momencie nabycia udziałów w spółce z o.o. wspólnik będący osobą fizyczną nie rozpoznaje kosztu uzyskania przychodów z tytułu zakupu tych udziałów. Dotyczy to również opłat i wydatków towarzyszących nabyciu, które także rozlicza dopiero przy sprzedaży udziałów.
Dopiero przy sprzedaży tych udziałów wspólnik pomniejszy przychód (cenę) ze sprzedaży o wydatki na ich nabycie, powiększone o dodatkowe koszty bezpośrednio lub pośrednio związane z nabyciem udziałów w spółce z o.o.
Przykłady takich wydatków zaprezentowano w poniższej tabeli.
Wydatki pojawiające się przy nabyciu udziałów w spółce z o.o. (poniesione przez wspólnika) powiązane bezpośrednio lub pośrednio z ich nabyciem, które poza wartością nabycia udziałów stanowią koszt w momencie sprzedaży tych udziałów w spółce z o.o. | |
Lp. | Przykłady |
1. | Opłaty skarbowe, sądowe, rejestracyjne, administracyjne, inne |
2. | Opłaty dokonane u notariusza |
3. | Różnego rodzaju usługi finansowe, doradcze, prawne, optymalizacyjne, marketingowe, pośrednictwa, inne niezbędne do zawarcia umowy nabycia udziałów |
4. | Wartość wniesionego przez wspólnika wkładu w formie pieniężnej do spółki z o.o. (dla udziałów objętych w zamian za wkład pieniężny w całości odniesiony na kapitał zakładowy) |
5. | Wartość środków pieniężnych wniesionych na pokrycie udziałów w całości, a więc w części odniesionej na kapitał zakładowy oraz w części odniesionej na kapitał zapasowy (wartość agio) w przypadku udziałów objętych w zamian za wkład pieniężny odniesiony w części na kapitał zakładowy, a w części na kapitał zapasowy (objęcie z agio) |
6. | Wartość wkładu niepieniężnego (aportu) określona w umowie spółki, a więc w części odniesionej na kapitał zakładowy, jak i kapitał zapasowy (wartość agio) – a jeżeli jest ona niższa od wartości rynkowej wkładu albo nie została określona – wartość rynkowa przedmiotu wkładu z dnia przeniesienia jego własności. Dotyczy udziałów objętych w zamian za aport inny niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część |
Kwota, za którą wspólnik nabędzie udziały w spółce z o.o., to jedna kwestia. To, jaki rozpozna koszt w momencie sprzedaży udziałów, to druga sprawa, ponieważ wartość ta może być większa.
W tym miejscu należy podkreślić jedną rzecz. Objęcie udziałów przez wspólnika w zamian za wkład pieniężny w wysokości wartości nominalnej obejmowanych udziałów (niższej niż rynkowa, co jest wymierną korzyścią wspólnika) nie będzie skutkować powstaniem przychodu w momencie objęcia tych udziałów. Przychód powstanie dopiero w momencie ich zbycia. Inaczej jest przy wkładzie niepieniężnym (aporcie) – przychód powstaje już w momencie objęcia udziałów i podlega 19% podatkowi dochodowemu.
Potwierdza to m.in. stanowisko Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej zaprezentowane w wydanej interpretacji indywidualnej z 29 września 2022 roku (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.744.2022.1.JK), w której stwierdza on, że: „[…] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiuje przy tym pojęć »wkład niepieniężny« i »wkład pieniężny«. Nie odsyła również do stosowania w tym zakresie definicji z innych dziedzin prawa, w tym do przepisów prawa cywilnego (handlowego) na gruncie, których spółki są tworzone. Wobec powyższego przepisy prawa cywilnego (handlowego) stanowiące podstawy prawne wnoszenia wkładów do spółek mogą być pomocne dla kwalifikacji danego wkładu jako pieniężny albo niepieniężny dla celów podatkowych. Nie mają one jednak znaczenia decydującego z uwagi na zasadę autonomii prawa podatkowego. Znaczenie określeń »wkład niepieniężny« i »wkład pieniężny« na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych należy odczytywać z uwzględnieniem językowego znaczenia tych pojęć oraz ratio legis przepisów regulujących skutki podatkowe wnoszenia wkładów do spółek.
Należy więc wskazać, że przymiotnik »pieniężny« pochodzi od słowa »pieniądz«, czyli »środek płatniczy przyjmowany w zamian za towary i usługi lub zwalniający od zobowiązań«, »moneta lub banknot obiegowy«. Niepieniężny to przeciwieństwo pieniężnego, »inny niż pieniężny« (Słownik Języka Polskiego PWN – wersja internetowa, https://sjp.pwn.pl).
Można zatem stwierdzić, że »wkład pieniężny« to przekazywana spółce w celu pokrycia kapitału zakładowego określona liczba znaków pieniężnych wnoszonych w gotówce albo też w formie bankowego czy też pocztowego transferu pieniądza. Wkład niepieniężny natomiast to przekazywane spółce w celu pokrycia kapitału zakładowego wartości majątkowe, które nie są pieniądzem (w szczególności zbywalne rzeczy lub prawa).
Z przedstawionego we wniosku opisu sprawy wynika, że zamierza Pan zostać wspólnikiem spółki z o.o. z siedzibą w Polsce. Udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki zamierza Pan objąć w zamian za wkład pieniężny w wysokości wartości nominalnej obejmowanych udziałów (bez agio). Wartość rynkowa udziałów obejmowanych przez Wnioskodawcę będzie jednak wyższa od ich wartości nominalnej. Mając na uwadze powyższe ustalenia, objęcie przez Pana udziałów w spółce z o.o. w zamian za wkład pieniężny odpowiadający wartości nominalnej obejmowanych udziałów i jednocześnie niższy niż wartość rynkowa obejmowanych udziałów, nie będzie skutkować powstaniem po Pana stronie przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód podatkowy powstanie dopiero w momencie zbycia tych udziałów. […]”.
Prędzej czy później wspólnik, który nabył udziały w spółce z o.o., postanowi je sprzedać. Pamiętając o art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT, sprzedaż udziałów podatnik powinien zakwalifikować do źródła przychodów z kapitałów pieniężnych w dniu przeniesienia na nabywcę własności udziałów. Po dokonaniu zbycia udziałów wspólnik nie opłaca zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych z tego tytułu. Zarówno zeznanie roczne, jak i podatek ze sprzedaży udziałów dokonanej w poprzednim roku wspólnik przekaże w kolejnym roku w terminie złożenia zeznania rocznego.
- złożenia zeznania rocznego PIT-38, czyli o wysokości osiągniętego w roku podatkowym dochodu (poniesionej straty) z kapitałów pieniężnych opodatkowanych 19% podatkiem dochodowym na zasadach określonych w art. 30b ustawy o PIT, do urzędu skarbowego właściwego ze względu na adres zamieszkania wspólnika – zbywcy udziałów;
- zapłaty 19% podatku dochodowego od osób fizycznych, jeżeli wynika on ze złożonego zeznania PIT-38, z tytułu sprzedaży udziałów w spółce z o.o. – na mikrorachunek podatkowy wspólnika – zbywcy udziałów.
Podatek w wysokości 19% oblicza się od dochodu ze zbycia udziałów w spółce z o.o. Dochodem jest osiągnięta w roku podatkowym różnica między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów a kosztami uzyskania przychodów – kosztami ich nabycia i innymi kosztami poniesionymi w związku z tym nabyciem.
Nabycie udziałów w spółce z o.o. a PCC
Opodatkowaniu podatkiem PCC podlegają czynności cywilnoprawne, jeżeli ich przedmiotem są:
- rzeczy znajdujące się na terytorium RP lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium RP;
- rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium RP i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium RP.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (zwanej dalej ustawą o PCC) podatkowi PCC podlegają m.in. umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych – a więc również umowa sprzedaży udziałów w spółce z o.o.
Podstawę opodatkowania podatkiem PCC stanowi wartość rynkowa udziałów nabywanych w spółce z o.o. Stawka podatku PCC wynosi 1% od wartości rynkowej nabytych udziałów w spółce z o.o.
Osoba fizyczna – nabywca udziałów w spółce z o.o. ma 14 dni od dnia zawarcia umowy sprzedaży udziałów na:
- złożenie deklaracji PCC-3, w której zadeklaruje wartość nabytych udziałów i obliczy należny podatek PCC;
- zapłatę podatku PCC z tytułu nabycia udziałów w spółce z o.o. wynikającego ze złożonej deklaracji PCC-3
– w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę podatnika. Jeżeli obowiązek zapłaty podatku ciąży solidarnie na kilku podmiotach, właściwy jest urząd skarbowy według miejsca zamieszkania lub siedziby jednego z tych podmiotów (art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o PCC).
Nabycie udziałów w spółce z o.o. a podatek VAT
Opodatkowaniu podatkiem VAT podlega m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zwanej dalej ustawą o VAT). Udziały w spółce z o.o. nie są towarami, bo towarami są rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii (art. 2 pkt 6 ustawy o VAT). Zbycie udziałów może więc być co najwyżej świadczeniem usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.
Nabycie udziałów w spółce z o.o. przez wspólnika – osobę fizyczną, także jeżeli prowadzi działalność gospodarczą, jest neutralne na gruncie podatku VAT (z pewnymi wyjątkami, o czym wspomniano poniżej). Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. także nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT, o ile wspólnik nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie profesjonalnego obrotu udziałami, akcjami, papierami wartościowymi.
Należy pamiętać, że zgodnie art. 158 § 1 ksh wkład wniesiony przez wspólnika do spółki z o.o. w zamian za otrzymane udziały może mieć charakter:
- wkładu pieniężnego,
- wkładu niepieniężnego.
Jeżeli wkładem do spółki w celu pokrycia udziału ma być w całości albo w części wkład niepieniężny (aport), umowa spółki powinna szczegółowo określać przedmiot tego wkładu oraz osobę wspólnika wnoszącego aport, jak również liczbę i wartość nominalną objętych w zamian udziałów.
Jeżeli więc jest mowa o wkładzie niepieniężnym, to może to rodzić uzasadnione przesłanki do uznania czynności wniesienia wkładu niepieniężnego (zależy od przedmiotu) za odpłatną dostawę towarów lub odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT.
Aport składników majątku do spółki z o.o. podlega VAT, jeżeli wnosi go podatnik VAT działający w tym charakterze (np. przedsiębiorca wnoszący składniki majątku firmy) i przedmiot aportu nie należy do wyjątków, o których mowa na końcu publikacji. Osoba fizyczna, która wnosi aportem majątek prywatny niezwiązany z działalnością gospodarczą, nie działa jako podatnik VAT.
Jeżeli aport wnosi podatnik VAT, a przedmiotem wkładu nie jest przedsiębiorstwo ani jego zorganizowana część, trzeba też ustalić podstawę opodatkowania. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 16 września 2024 roku (sygn. 0114-KDIP4-3.4012.421.2024.2.KM), wydanej dla spółki akcyjnej będącej czynnym podatnikiem VAT, uznał, że: „[…] Z okoliczności sprawy wynika, że w zamian za Państwa wkład niepieniężny w postaci prawa własności intelektualnej do Projektu […] oraz własności rzeczy, tj. materialnych elementów wchodzących w skład Projektu […], w tym nośników, na których są utrwalone elementy Projektu […] (Dzieło lub Utwór), otrzymali Państwo zapłatę w postaci wydanych przez Spółkę na Państwa rzecz udziałów. Wartość Aportu została określona w umowie aportowej, a Aportu dokonano wyłącznie w zamian za udziały w Spółce. Spółka, do której wnieśli Państwo aport, nie była zobligowana do żadnych dodatkowych świadczeń.
W przypadku wkładu niepieniężnego (aportu) do Spółki nie powstała kwota należna (cena) w zamian za wnoszony wkład. Ekwiwalentem dla wnoszącego była w tym przypadku wartość udziałów w zamian za ten wkład. W analizowanej sprawie podstawę opodatkowania należało ustalić w oparciu o wartość nominalną udziałów.
Jak wynika z opisu sprawy, w zamian za aport uzyskają Państwo wynagrodzenie, które będzie składało się w części z otrzymanych udziałów Spółki, a w części ze środków odpowiadających wartości podatku VAT należnego z tytułu zbycia przez Państwa praw własności intelektualnej do Projektu […] oraz własności rzeczy, tj. materialnych elementów wchodzących w skład Projektu […], w tym nośników, na których są utrwalone elementy Projektu […] (Dzieło lub Utwór).
Wartość otrzymanych przez Państwa udziałów w Spółce odpowiadać będzie wartości netto majątku wniesionego przez Państwa w formie wkładu niepieniężnego (aportu), a podatek VAT od aportu ma zostać pokryty przelewem bankowym przez Spółkę.
W konsekwencji podstawą opodatkowania VAT na podstawie art. 29a ust. 1 ustawy w zw. z art. 29a ust. 6 pkt 1 ustawy dla opisanej czynności wniesienia aportem była określona w umowie wartość otrzymanych przez Państwa udziałów odpowiadających wartości netto wnoszonych aportem praw własności intelektualnej do Projektu […] oraz własności rzeczy, tj. materialnych elementów wchodzących w skład Projektu […], w tym nośników, na których są utrwalone elementy Projektu […] (Dzieło lub Utwór), w związku z czym wartość nominalną udziałów obejmowanych w zamian za przedmiot aportu należało uznać za kwotę netto, od której podatek należny należało obliczyć według metody »od stu«. […]”.
Na koniec warto jeszcze dodać, że zgodnie z art. 6 ustawy o VAT opodatkowania podatkiem VAT nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa albo do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.
Tym samym aport przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie będzie podlegał opodatkowaniu VAT.
Zakup udziałów w spółce z o.o. wiąże się z wieloma obowiązkami po stronie wspólnika będącego osobą fizyczną. Przy kupnie udziałów od innego wspólnika trzeba w ciągu 14 dni złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić 1% PCC. Udziały obejmowane w spółce wspólnik może natomiast pokryć wkładem pieniężnym albo niepieniężnym. Wydatki na nabycie tych udziałów stanowią koszt uzyskania przychodów dopiero w momencie ich sprzedaży. Wydatki na nabycie udziałów to nie jedyny koszt uzyskania przychodów, ponieważ mogły wystąpić także koszty towarzyszące nabyciu udziałów ściśle związane z transakcją nabycia tych udziałów. Koszty te podatnik także uwzględni w rachunku podatkowym przy obliczaniu należnego 19% podatku dochodowego od dochodu ze zbycia udziałów w spółce z o.o.
Polecamy: