Pogrzeb bliskiej osoby to niezwykle trudne wydarzenie, które może przypaść w okresie niezdolności do pracy. Wątpliwości pojawiają się, gdy pracownik przebywający na zwolnieniu lekarskim chce pożegnać zmarłego. Czy udział w pogrzebie na L4 jest zgodny z prawem i nie spowoduje utraty zasiłku? W artykule wyjaśniamy, jak ZUS interpretuje przepisy i w jakich okolicznościach można wziąć udział w ceremonii bez negatywnych konsekwencji.
Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy w przypadku pracownika
Pracownik na mocy regulacji zawartych w Kodeksie pracy za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną trwającą łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu.
Pracownik, który ukończył 50. rok życia, za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną trwającą łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu.
W przypadku wyczerpania limitu czasu, przez który na podstawie kp wypłacane jest wynagrodzenie chorobowe, świadczeniem, jakie otrzymuje ubezpieczony, jest zasiłek chorobowy. Za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie dłużej niż 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50. rok życia, trwającej łącznie dłużej niż 14 dni w ciągu roku kalendarzowego zasiłek chorobowy przysługuje na zasadach określonych w odrębnych przepisach, tj. Ustawie z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Kto jest uprawniony do zasiłku chorobowego?
Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego przysługuje:
- pracownikowi,
- członkowi rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
- członkowi spółdzielni kółek rolniczych,
- osobie odbywającej służbę zastępczą.
Zasiłek chorobowy otrzymają osoby, które zostały objęte dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, w tym:
- osoby prowadzące pozarolniczą działalność;
- osoby współpracujące z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność;
- osoby wykonujące pracę nakładczą;
- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej;
- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia;
- osoby wykonujące pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług;
- osoba współpracująca z osobą, która wykonuje pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług;
- nianie;
- osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
- duchowni.
Wysokość zasiłku chorobowego
Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy jego wymiaru zasiłku.
Wyższy miesięczny zasiłek chorobowy wynoszący 100% podstawy wymiaru zasiłku zostanie wypłacony, jeżeli niezdolność do pracy lub niemożność wykonywania pracy:
- przypada w okresie ciąży;
- powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów;
- powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
Prawo do zasiłku a okres ubezpieczenia
Ubezpieczony, który podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo, prawo do zasiłku nabywa po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Prawo do zasiłku ubezpieczony dobrowolnie nabywa po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
Od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego prawo do zasiłku chorobowego przysługuje następującym osobom:
- absolwentom szkół lub uczelni bądź osobom, które zakończyły kształcenie w szkole doktorskiej, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły bądź uzyskania dyplomu ukończenia studiów, lub zakończenia kształcenia w szkole doktorskiej;
- jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;
- ubezpieczonym obowiązkowo, którzy mają wcześniejszy co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego;
- posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji;
- funkcjonariuszom Służby Celnej, którzy przyjęli propozycję pracy na podstawie Ustawy z dnia 16 listopada 2016 roku wprowadzającej ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej i stali się pracownikami w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej.
Do okresu ubezpieczenia zalicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa w ubezpieczeniu nie przekracza 30 dni albo jest spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej jako żołnierz niezawodowy.
Udział w pogrzebie na L4
Pracownicy powinni pamiętać, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego w przypadku wystąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek, a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Nie ma znaczenia, czy i jaki skutek dla zdrowia spowodowało wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia lekarskiego, a w szczególności nie ma znaczenia to, czy wskutek wykonywania pracy zarobkowej doszło do pogorszenia stanu zdrowia ubezpieczonego, czy też nie. Istotne jest wyłącznie to, czy zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z jego celem albo czy w okresie zwolnienia wykonywana była praca zarobkowa. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości wykorzystania zwolnienia chorobowego zgodnie z jego celem w czasie kontroli wymagane jest sporządzenie protokołu tej czynności. Stwierdzenie nieprawidłowości w sposobie wykorzystania przez pracownika udzielonego mu zwolnienia chorobowego podczas kontroli przez upoważnioną do tego osobę wymaga wskazania w protokole, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego od pracy. Pracownik może wnieść do tego protokołu zastrzeżenia. Tak sporządzony protokół stanowi podstawę do niewypłacenia pracownikowi zasiłku.
W wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z 7 sierpnia 2025 roku (sygn. IV U 296/25) wyjaśniono, że: „Zachowaniem niezgodnym z celem zwolnienia określić można takiego typu postępowanie, które w powszechnym odczuciu jest nieodpowiednie dla osoby chorej i może nasuwać wątpliwości co do rzeczywistego stanu zdrowia ubezpieczonego. Tę wiarygodność mogą podważyć szczególnie takie zachowania się pracownika, jak: wyjazd w celach turystycznych, podejmowanie innej pracy zarobkowej lub wykonywanie różnych robót w zakresie własnym, np. budowa domu, praca w ogródku czy w obejściu (I.Jędrasik-Jankowska, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Omówienie (w:) Prawo socjalne Komentarze, art. 17). Wykorzystywaniem zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia jest zawsze wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy. Celem zwolnienia od pracy jest zaś odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, stąd w jego osiągnięciu przeszkodą mogą być wszelkie zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338). Za zachowania niezgodne z celem zwolnienia w orzecznictwie uznano m.in.: nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 lipca 1991 r., III AUr 144/91), wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, demontaż okien w budynku należącym do spółdzielni mieszkaniowej w celu wykorzystania ich dla potrzeb własnych (wyrok Sądu Najwyższego z 21 stycznia 1999 r., I PKN 553/98, OSNP 2000, Nr 5, poz. 185), udział w wycieczce zagranicznej – pielgrzymce (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 1999 r., I PKN 308/99, OSNP 2001, Nr 5, poz. 154)”.
Przykład 1.
Czy odmowa wypłaty zasiłku chorobowego jest zasadna w sytuacji, kiedy pani Grażyna była niezdolna do pracy z powodu choroby w okresie od 12 do 21 listopada 2025 roku? 18 listopada zmarła babcia kobiety, a 21 listopada był jej pogrzeb. W dniu pogrzebu przeprowadzono kontrolę prawidłowości wykorzystania zwolnienia. Pani Grażyna złożyła wyjaśnienie. ZUS odmówił jej prawa do świadczenia. W tym wypadku odmowa wypłaty zasiłku może być kwestionowana. Pogrzeb to zdarzenie, które jest niepowtarzalne, a pani Grażyna nie miała zaleceń lekarskich co do tego, że bezwzględnie musi leżeć. Dodatkowo nie zostało to też wpisane do zwolnienia. W tym wypadku kobieta może skutecznie podważać decyzję ZUS-u.
Zwrot świadczeń
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wykorzystaniu zwolnienia zasiłek chorobowy nie przysługuje za cały okres objęty zwolnieniem lekarskim, w którego czasie zostało stwierdzone wykonywanie przez pracownika pracy zarobkowej lub wykorzystywanie tego zwolnienia niezgodnie z jego celem.
Decyzje w sprawach związanych z kontrolą prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przeprowadzoną przez płatnika składek są wydawane przez oddział ZUS-u. Ustalenie nieprawidłowości wykorzystania zwolnienia chorobowego, gdy świadczenie zostało wypłacone, oznacza konieczność jego zwrotu przez pracownika. Wówczas pracodawca powinien wystąpić do oddziału ZUS-u o wydanie decyzji zobowiązującej ubezpieczonego do zwrotu wypłaconego mu nienależnie świadczenia. W tej sytuacji płatnik składek nie dokonuje korekty dokumentów rozliczeniowych, w których świadczenie to było wykazane.
Nienależnie pobrany zasiłek chorobowy podlega zwrotowi w wysokości równej całej kwoty świadczenia obejmującej:
- faktycznie wypłaconą ubezpieczonemu kwotę,
- podatek od świadczenia.
Udział w pogrzebie na L4 – podsumowanie
Podsumowując, udział w pogrzebie bliskiej osoby w czasie zwolnienia lekarskiego nie powinien prowadzić do pozbawienia zasiłku, jeśli nie było na zwolnieniu adnotacji, że chory powinien leżeć. Ważne, aby w razie wystąpienia kontroli należycie wytłumaczyć ten fakt, a w przypadku wydania decyzji pozbawiającej prawa do świadczeń złożyć odwołanie.
