Działalność nierejestrowana a ulga na dziecko w PIT - jak rozliczyć?

W rocznym zeznaniu podatkowym osoby wychowujące dzieci mają prawo odliczyć ulgę prorodzinną. W poniższym artykule szczegółowo omówimy, jak w praktyce wygląda kwestia: działalność nierejestrowana a ulga na dziecko w PIT, oraz zastanowimy się, czy z tej atrakcyjnej preferencji może bez problemu skorzystać podatnik uzyskujący wyłącznie przychody z działalności bez rejestracji.

Zasady odliczenia ulgi prorodzinnej

W myśl art. 27f ust. 1 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT): od podatku dochodowego obliczonego zgodnie z art. 27, podatnik ma prawo odliczyć kwotę obliczoną zgodnie z ust. 2 na każde małoletnie dziecko, w stosunku do którego w roku podatkowym:

1. wykonywał władzę rodzicielską;
2. pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało;
3. sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą.

Stosownie do art. 27f ust. 2 ustawy o PIT: odliczeniu podlega za każdy miesiąc kalendarzowy roku podatkowego, w którym podatnik wykonywał władzę, pełnił funkcję albo sprawował opiekę, o których mowa w ust. 1, w stosunku do:

1. jednego małoletniego dziecka – kwota 92,67 zł, jeżeli dochody podatnika:

• pozostającego przez cały rok podatkowy w związku małżeńskim i jego małżonka, nie przekroczyły w roku podatkowym kwoty 112 000 zł,

1. niepozostającego w związku małżeńskim, w tym również przez część roku podatkowego, nie przekroczyły w roku podatkowym kwoty 56 000 zł, z wyjątkiem podatnika samotnie wychowującego małoletnie dziecko wymienionego w art. 6 ust. 4c i 4g, do którego ma zastosowanie kwota dochodu określona w lit. a;

2. dwojga małoletnich dzieci – kwota 92,67 zł na każde dziecko;

3. trojga i więcej małoletnich dzieci – kwota:

• 92,67 zł odpowiednio na pierwsze i drugie dziecko,
• 166,67 zł na trzecie dziecko,
• 225 zł na czwarte i każde kolejne dziecko.

W świetle art. 27f ust. 2b omawianej ustawy: odliczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 lub 3, przysługuje podatnikowi określonemu w ust. 1, który co najmniej przez jeden dzień roku podatkowego wykonywał władzę, pełnił funkcję lub sprawował opiekę, o których mowa w ust. 1, w stosunku do więcej niż jednego dziecka.

Zgodnie z art. 27f ust. 4 tej ustawy: odliczenie dotyczy łącznie obojga rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim. Kwotę tę podatnicy mogą odliczyć od podatku w dowolnej proporcji przez nich ustalonej. W przypadku braku porozumienia między podatnikami, którzy zgodnie z rozstrzygnięciem sądu wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad małoletnim dzieckiem po rozwodzie lub w trakcie separacji (piecza naprzemienna), lub gdy miejsce zamieszkania dziecka jest takie samo jak miejsce zamieszkania obojga rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim – kwotę tę podatnicy odliczają w częściach równych. W pozostałych przypadkach odliczenie w wysokości 100% stosuje podatnik, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania w rozumieniu Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (dalej: Kodeks cywilny).

W świetle zaś art. 26 Kodeksu cywilnego: miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

W myśl art. 27f ust. 5 ustawy o PIT: odliczenia dokonuje się w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1, podając liczbę dzieci i ich numery PESEL, a w przypadku braku tych numerów – imiona, nazwiska oraz daty urodzenia dzieci. Na żądanie organów podatkowych, podatnik jest obowiązany przedstawić zaświadczenia, oświadczenia oraz inne dowody niezbędne do ustalenia prawa do odliczenia, w szczególności:

1. odpis aktu urodzenia dziecka;
2. zaświadczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka;
3. odpis orzeczenia sądu o ustaleniu rodziny zastępczej lub umowę zawartą między rodziną zastępczą a starostą;
4. zaświadczenie o uczęszczaniu pełnoletniego dziecka do szkoły.

Warto podkreślić, że ulga na małoletnie dzieci przysługuje rodzicom pod warunkiem faktycznego wykonywania władzy rodzicielskiej. Samo jej posiadanie nie wystarczy, aby skorzystać z tej preferencji. Prawo do odliczenia wymaga od rodzica nie tylko dysponowania odpowiednimi uprawnieniami, ale też realnego sprawowania pieczy nad dzieckiem. Oznacza to wypełnianie wszelkich obowiązków gwarantujących małoletniemu prawidłowy rozwój, w szczególności troskę o jego sferę fizyczną oraz duchową. W praktyce sprowadza się to do zabezpieczania wszystkich potrzeb podopiecznego – od bytowych i zdrowotnych, po edukacyjne oraz emocjonalne.

Jak wynika z treści interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 30 stycznia 2026 roku (nr 0115-KDIT2.4011.667.2025.2.DT), przez wychowywanie należy rozumieć zapewnianie stałej opieki prowadzącej do uzyskania pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego. Chodzi zatem o aktywne uczestniczenie w wychowywaniu dziecka i realny wpływ na rozwój jego osobowości. Realizacja prawa wykonywania władzy rodzicielskiej może następować przykładowo poprzez osobiste kontakty z nauczycielami, interesowanie się stanem zdrowia dziecka i pomoc w jego leczeniu, zapewnianie wsparcia w nauce, interesowanie się sposobem spędzania wolnego czasu. 

Działalność nierejestrowana a ulga na dziecko w PIT

Stosownie do art. 20 ust. 1ba ustawy o PIT: za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się również przychody osiągane z działalności, o której mowa w art. 5 ust. 1 Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców (dalej: Prawo przedsiębiorców).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców: nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej. 

W art. 5 ust. 6 Prawa przedsiębiorców doprecyzowano, że: przez przychód należny, o którym mowa w ust. 1, rozumie się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. 

Przychody uzyskane z działalności nierejestrowanej na gruncie przepisów ustawy o PIT należy zaliczyć do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 tej ustawy, oraz wykazać w zeznaniu rocznym PIT-36. Co ważne, opodatkowanie dochodów z działalności nierejestrowanej odbywa się na podstawie art. 27 ustawy o PIT, czyli według skali podatkowej.

Jak natomiast wynika z treści art. 27f ust. 1 ustawy o PIT, ulgę prorodzinną odlicza się od podatku dochodowego obliczonego zgodnie z art. 27 tego aktu prawnego. Dodatkowo przepisy stanowiące o uldze na dziecko nie zawierają regulacji wykluczających zastosowanie tej preferencji w przypadku podatników osiągających dochody z działalności nierejestrowanej.

Podsumowując, ponieważ dochody z działalności nierejestrowanej są opodatkowane na zasadach ogólnych określonych w art. 27 ustawy o PIT, to podatnik ma prawo do skorzystania z ulgi prorodzinnej i uzyskania zwrotu podatku.