Wysokość odprawy pieniężnej – jakie okresy wliczać do stażu pracy?

Długość stażu pracy to kluczowe kryterium przy ustalaniu wielu uprawnień pracowniczych. Wpływa ona między innymi na to, jaka będzie wysokość odprawy pieniężnej w sytuacji rozwiązania umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika. Nadchodzące zmiany w przepisach dodatkowo rozszerzą katalog okresów wliczanych do stażu.

Zasady ustalania wysokości odprawy pieniężnej

Pracownikowi, w związku z rozwiązaniem z nim stosunku pracy, z przyczyn, które go nie dotyczą, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości:

• jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
• dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
• trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Odprawę pieniężną ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a jej wysokość nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy (art. 8 ust. 1, 3 i 4 Ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników – dalej „ustawa”).

Obowiązek wypłaty odprawy ciąży na pracodawcy zatrudniającym co najmniej 20 pracowników, rozwiązującym stosunki pracy w ramach grupowego zwolnienia, czyli gdy do ustania stosunków pracy dochodzi z przyczyn niedotyczących pracowników, w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, a także na mocy porozumienia stron, jeżeli w okresie nieprzekraczającym 30 dni zwolnienie obejmuje co najmniej:

• 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników;
• 10% pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednakże mniej niż 300 pracowników;
• 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników.

Powyższe liczby odnoszące się do pracowników obejmują pracowników, z którymi w ramach grupowego zwolnienia następuje rozwiązanie stosunków pracy z inicjatywy pracodawcy na mocy porozumienia stron, jeżeli dotyczy to co najmniej 5 pracowników (art. 1 ustawy).

Ponadto omawiana odprawa pieniężna przysługuje także pracownikowi, z którym pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników rozwiązuje stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, w warunkach, w których nie mamy do czynienia z grupowym zwolnieniem (lecz z tzw. zwolnieniem indywidualnym), jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron (art. 10 ust. 1 ustawy).

Nowelizacja Kodeksu pracy a wpływ na wysokość odprawy pieniężnej

1 stycznia 2026 roku wchodzą w życie nowe przepisy kp, na mocy których wliczeniu do okresu zatrudnienia podlegają różne okresy aktywności, w tym m.in.:

1. okres służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Marszałkowskiej i Służbie Celno-Skarbowej w zakresie i na zasadach przewidzianych odrębnymi przepisami;

2. okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności, o której mowa w art. 8 ust. 6 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną prowadzącą tę działalność, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe;

3. okresy:

• wykonywania przez osobę fizyczną umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
• wykonywania przez osobę fizyczną umowy agencyjnej,
• pozostawania przez osobę fizyczną osobą współpracującą z osobą, o której mowa wyżej w lit. a lub b,
• pozostawania przez osobę fizyczną członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
• pozostawania przez osobę fizyczną członkiem spółdzielni kółek rolniczych

– w których ta osoba fizyczna podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym;

4. udokumentowane okresy, o których mowa wyżej w pkt 2 i 3, w których osoba fizyczna nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów;

5. okres, o którym mowa w art. 18 ust. 1 Ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców (okres tzw. ulgi na start), w którym osoba fizyczna podejmująca działalność gospodarczą nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym;

6. okres pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną wymienioną w pkt 5, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe;

7. okres zawieszenia działalności gospodarczej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe;

8. okres sprawowania przez osobę współpracującą osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe;

9. udokumentowany okres wykonywania pracy zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy przebyty za granicą.

Staże pracy – zakładowy i ogólny

Wśród okresów zatrudnienia, wymaganych do uzyskiwania uprawnień pracowniczych, należy wyróżnić:

• tzw. zakładowy staż pracy – tj. wliczanie do okresu zatrudnienia pracownika, od którego zależy dane uprawnienie wynikające ze stosunku pracy, tylko okresu pracy u danego pracodawcy (dotyczy to np. ustalania długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony lub nieokreślony oraz wysokości odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę i odprawy pośmiertnej), oraz
• tzw. ogólny staż pracy – tj. wliczanie do okresu zatrudnienia pracownika, od którego zależy dane uprawnienie wynikające ze stosunku pracy, okresów pracy u wszystkich pracodawców (dotyczy to ustalenia wymiaru urlopu wypoczynkowego pracownika oraz nabycia prawa do urlopu wychowawczego).

Wliczeniu do stażu pracy wymaganego do nabycia uprawnień pracowniczych podlegają również inne okresy, niebędące wprawdzie okresami zatrudnienia, ale których wliczenie następuje na podstawie przepisów szczególnych.

Wspomniana wyżej nowelizacja kp rozszerza dotychczasowy katalog okresów podlegających wliczeniu do stażu pracy, zmierzając do wyrównania szans osób aktywnych zawodowo, takich jak pracownicy, którzy przed nawiązaniem stosunku pracy prowadzili działalność gospodarczą, wykonywali pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, byli osobami współpracującymi, członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych czy też członkami spółdzielni kółek rolniczych.

Staż pracy, od którego zależy wysokość odprawy pieniężnej

Jak wcześniej wskazano, wysokość odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi, w związku z rozwiązaniem z nim stosunku pracy z przyczyn, które go nie dotyczą, jest uzależniona od okresu jego zatrudnienia u danego pracodawcy, a zatem od zakładowego, a nie ogólnego stażu pracy. W związku z tym nowe przepisy rozszerzające katalog okresów wliczanych do okresu zatrudnienia, wchodzące w życie 1 stycznia 2026 roku, mają wpływ na sposób ustalania stażu pracy, od którego zależy wysokość odprawy pieniężnej, w takim zakresie, w jakim mogą być uznane za okres zatrudnienia w ramach zakładowego stażu pracy.

Przykład 1.

Pracodawca wypowiedział pracownikowi umowę o pracę z powodu likwidacji stanowiska pracy, na którym pracownik był zatrudniony. Okres zatrudnienia pracownika u tego pracodawcy w ramach stosunku pracy obejmował 4 lata i 3 miesiące, na co składała się umowa zawarta na czas określony od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 roku oraz umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony 1 stycznia 2023 roku, która ulegała rozwiązaniu, w następstwie dokonanego wypowiedzenia, 31 marca 2026 roku. Wspomniany pracownik w latach 2012-2017 (przez 6 lat) był zatrudniony u wspomnianego pracodawcy w ramach umowy zlecenia. W związku z tym staż pracy, od którego zależał wymiar odprawy pieniężnej, wyniósł 10 lat i 3 miesiące (4 lata i 3 miesiące plus 6 lat). Pracownik nabył zatem prawo do odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, gdyż był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Chociaż nie wszystkie okresy wymienione w znowelizowanych przepisach mogą być zaliczane do zakładowego stażu pracy, to w świetle powyższego przykładu zmiany wprowadzone do kp w omawianym zakresie będą w niektórych przypadkach wpływać korzystnie dla pracowników na wymiar odpraw pieniężnych.