Od 2026 roku polski system podatkowy czeka jedna z największych zmian ostatnich lat. Rząd zapowiada nowe zasady w Ordynacji podatkowej, które mają unowocześnić sposób funkcjonowania administracji skarbowej i wzmocnić ochronę praw podatnika.
Projekt zakłada uproszczenie wielu procedur, większą przejrzystość relacji między organami a podatnikami oraz ograniczenie nadmiernego formalizmu, który od lat był przedmiotem krytyki. Reforma ma też przynieść bardziej partnerskie podejście urzędów skarbowych – tak, aby kontakt z fiskusem nie kojarzył się wyłącznie z kontrolą lub sankcjami, ale z pomocą w prawidłowym wykonywania obowiązków podatkowych.
Zmiany te wpisują się w szerszy proces modernizacji prawa podatkowego w Polsce, obejmujący cyfryzacje, automatyzacje procesów i dążenie do większej stabilności przepisów. Choć ostateczny kształt nowych regulacji wciąż jest przedmiotem prac legislacyjnych, już dziś wiadomo, że będą one miały istotny wpływ na codzienne funkcjonowanie przedsiębiorców, księgowych i doradców podatkowych.
Dlaczego potrzebna jest reforma?
Obowiązująca Ordynacja podatkowa została uchwalona ponad dwadzieścia lat temu
i mimo licznych nowelizacji wciąż odzwierciedla realia administracji sprzed epoki cyfrowej. W tym czasie system podatkowy przeszedł ogromną ewolucję – zarówno pod względem technologii, jak i sposobu prowadzenia działalności gospodarczej. Przepisy, które miały porządkować relacje między organami a podatnikami stały się w wielu obszarach zbyt skomplikowane i nieprzystające do współczesnych potrzeb. Złożoność procedur, liczne obowiązki formalne i niejednoznaczne interpretacje przepisów od dawna były wskazywane jako jedne z głównych problemów polskiego prawa podatkowego.
Zmiany mają odpowiedzieć na te wyzwania wprowadzając rozwiązania, które zapewniają większą przejrzystość i przewidywalność działań organów podatkowych. Reforma ma też ograniczyć uznaniowość decyzji organów skarbowych i wzmocnić gwarancje procesowe podatników – tak, by postępowania podatkowe były bardziej zrozumiałe, a decyzje oparte na jasnych zasadach. Rząd zapowiada również dążenie do równowagi pomiędzy skutecznością poboru podatków a poszanowaniem praw obywateli.
Nie bez znaczenia pozostaje również szerszy kontekst gospodarczy. Dynamiczne zmiany na rynku, rozwój handlu elektronicznego i postępująca cyfryzacja administracji publicznej sprawiają, że dotychczasowy model zarządzania podatkami wymaga dostosowania do nowych realiów. Reforma ordynacji ma więc nie tylko porządkować przepisy, ale też tworzyć fundament dla nowoczesnego systemu podatkowego opartego na zaufaniu, automatyzacji i partnerskiej współpracy między podatnikiem a państwem.
Główne kierunki i założenia reformy
Nowe zasady w Ordynacji podatkowej, które mają wejść w życie w 2026 r., koncentrują się na kilku kluczowych zmianach, mających poprawić równowagę między interesem fiskusa a ochroną podatnika.
Nowa regulacja ma jednak swoje ograniczenia. Projekt przewiduje trzy sytuacje,
w których zasada ta nie znajdzie zastosowania:
- gdy w sprawie uczestniczą strony o sprzecznych interesach,
- gdy przepisy wymagają, by podatnik udowodnił określone fakty,
- gdy zastosowanie tej zasady byłoby sprzeczne z ważnym interesem publicznym lub interesem państwa.
Ten ostatni wyjątek jest szczególnie szeroki, co może powodować ryzyko, że organy skarbowe nadal będą mogły unikać jej stosowania, powołując się na nieostre kryteria.
Drugim obszarem zmian jest kwestia przedawnienia zobowiązań podatkowych. Rząd planuje uchylić przepis pozwalający zawieszać bieg terminu przedawnienia w przypadku wszczęcia postępowania karno-skarbowego (art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji). Przepis ten od lat budził kontrowersje, gdyż w praktyce umożliwiał organom „zamrażanie” biegu przedawnienia poprzez formalne wszczęcie postępowania, często bez dalszych działań. Likwidacja tego mechanizmu ma przywrócić pierwotną funkcję instytucji przedawnienia jako gwarancji stabilności i pewności prawa.
W tym kontekście szczególnie istotna jest również planowana zmiana w Kodeksie karnym skarbowym. Projekt przewiduje uchylenie przepisu, który obecnie powoduje, że przedawnienie zobowiązania podatkowego automatycznie prowadzi do wygaśnięcia karalności czynu skarbowego.
Łącznie te propozycje tworzą obraz reformy, która z jednej strony ma służyć większej równowadze i przejrzystości systemu, z drugiej jednak, rodzi wątpliwości co do faktycznego wzmocnienia pozycji podatnika. Zmiany mają ambicję uporządkować przepisy, skrócić procedury i ograniczyć nadmierną uznaniowość administracji, ale jednocześnie pokazują, że napięcie między skutecznością poboru podatków a ochroną obywateli pozostaje jednym z głównych wyzwań polskiego prawa podatkowego.
Nowe zasady w Ordynacji podatkowej
Wśród założeń przyszłej reformy Ordynacji podatkowej coraz częściej wskazuje się potrzebę zmiany charakteru relacji między podatnikiem a administracją skarbową. Choć szczegółowe rozwiązania wciąż pozostają na etapie analiz i konsultacji, kierunek myślenia ustawodawcy wydaje się jasny – chodzi o odejście od czysto kontrolnej roli fiskusa i wzmocnienie modelu współpracy opartej na zaufaniu. Celem jest stworzenie systemu, w którym podatnik nie będzie postrzegany jako potencjalny przeciwnik urzędu, lecz jako partner w realizacji obowiązków publicznoprawnych.
Przyszłe przepisy mogą więc kłaść większy nacisk na dialog i transparentność działań obu stron. W założeniach reformy pojawiają się postulaty szerszego informowania podatników o ich prawach i obowiązkach, uproszczenia kontaktu z administracją dzięki środkom elektronicznym oraz zwiększenia roli zasady proporcjonalności w postępowaniach podatkowych. To ma prowadzić do większej przewidywalności decyzji i ograniczenia arbitralności urzędów.
W dłuższej perspektywie planowane zmiany mają również wspierać rozwój tzw. podatnika rzetelnego – instytucji, która w innych państwach europejskich funkcjonuje jako podstawa partnerskiego modelu współpracy. Oznaczałoby to system zachęt dla przedsiębiorców działających transparentnie, np. w postaci szybszych procedur czy mniejszej liczby kontroli.
Choć na razie są to jedynie kierunkowe założenia, idea nowego podejścia do relacji między podatnikiem a urzędem ma szansę stać się jednym z filarów przyszłej Ordynacji. Wymaga to jednak nie tylko zmian legislacyjnych, ale także stopniowego przekształcenia kultury administracyjnej – tak, by zaufanie, komunikacja i partnerskie traktowanie podatnika stały się trwałymi elementami systemu.
Wyzwania i wątpliwości wokół reformy?
Choć zapowiadane zmiany w Ordynacji podatkowej budzą nadzieje na bardziej przyjazny i nowoczesny system, towarzyszy im również wiele znaków zapytania. Największe wątpliwości dotyczą zakresu i spójności planowanej reformy – nie wiadomo, czy nowelizacja obejmie jedynie wybrane przepisy, czy stanie się początkiem całościowego przekształcenia systemu podatkowego. Eksperci zwracają uwagę, że zbyt fragmentaryczne działania mogą jedynie pogłębić obecny chaos interpretacyjny.
Wyzwanie stanowi również praktyczna realizacja deklarowanych zasad, zwłaszcza tych dotyczących partnerskich relacji i większej ochrony podatnika. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że nawet dobrze zaprojektowane przepisy mogą nie przynieść oczekiwanych efektów bez zmiany sposobu działania administracji skarbowej. Dlatego sukces reformy zależeć będzie nie tylko od treści nowych regulacji, ale także od konsekwencji ich wdrażania oraz nastawienia organów podatkowych.
Podstawy prawne:
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 poz. 111 ze zm.),
- Projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw nr UD196.
Materiał opracowany przez zespół „Tak Prawnik”.
Właścicielem marki „Tak Prawnik” jest BZ Group Sp. z o.o.
Polecamy:
