Poradnik Przedsiębiorcy

Kontrola UOKIK a prawa przedsiębiorcy

Jeśli Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podejrzewa, że przedsiębiorca postępuje w sposób sprzeczny z zasadami ochrony konkurencji lub narusza zbiorowe interesy konsumentów, może wszcząć postępowanie w sprawie tych nieprawidłowości. W toku prowadzonego przez UOKIK postępowania, przedsiębiorca może zostać skontrolowany. Jak wygląda kontrola UOKIK?

Czy pracownik UOKIK lub pracownik Inspekcji Handlowej może kontrolować przedsiębiorcę?

Tryb kontroli UOKIK został uregulowany w przepisach art. 105a i n. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów

Przepis art. 105a. ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów
W toku postępowania przed Prezesem Urzędu może być przeprowadzona, przez upoważnionego pracownika Urzędu lub Inspekcji Handlowej zwanego dalej „kontrolującym”, kontrola u każdego przedsiębiorcy, zwanego dalej „kontrolowanym”, w zakresie objętym tym postępowaniem.

Przedsiębiorca powinien pamiętać, iż wyłącznie określony krąg podmiotów ma prawo do przeprowadzenia kontroli:

  • pracownik UOKIK;

  • pracownik Inspekcji Handlowej;

  • podmiot upoważniony przez Prezesa UOKIK (np. pracownik organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego UE).

Kontroler jest zobowiązany do przedstawienia upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, który to dokument zawiera wszystkie informacje wskazane w przepisie art. 105a ust. 4 ustawy, m.in. pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego przedsiębiorcy. Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli może zostać wydane tylko i wyłącznie przez Prezesa UOKIK, albo wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej.

W toku prowadzonej kontroli kontroler ma prawo do:

  • korzystania z pomocy funkcjonariuszy policji lub innych organów kontroli przy wykonywaniu swoich obowiązków;

  • prawo wstępu do gruntów i budynków, z których korzysta przedsiębiorca;

  • prawo dostępu do związanych z przedmiotem kontroli dokumentów (akt, pism, ksiąg, itp.), a także systemów informatycznych i nośników danych oraz sporządzania notatek z treści tych dokumentów i wytwarzania ich kopii;

  • żądania ustnych wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli;

  • żądania udostępnienia przedmiotów mogących stanowić dowód w sprawie;

  • utrwalania przebiegu kontroli za pomocą środków rejestrujących obraz i dźwięk.

Czy w czasie kontroli przedsiębiorca może złożyć zażalenie?

Prawa i obowiązki przedsiębiorcy w toku przeprowadzonej kontroli, korespondują z przedstawionym powyżej zakresem uprawnień kontrolerów. Kontrolowany przedsiębiorca ma obowiązek umożliwić kontrolerowi przeprowadzenie kontroli i nie może ingerować w jej przebieg. Jednocześnie, kontrolowany przedsiębiorca ma prawo do uzyskania informacji o przedmiocie i zakresie kontroli, prawo do wglądu w upoważnienie do przeprowadzenia kontroli oraz prawo do obecności w toku dokonywanych czynności.

Jak wskazano powyżej, kontroler ma prawo do żądania ustnych wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli – przedsiębiorca oraz jego pracownicy mają prawo do odmowy składania wyjaśnień oraz prawo do odmowy współdziałania w toku kontroli wówczas, gdy naraziłoby to osobę przesłuchiwaną lub osoby jej najbliższe na odpowiedzialność karną.

Co ważne, jeśli kontrolowany przedsiębiorca uzna, że jego prawa w toku prowadzonej kontroli zostały naruszone, może wnieść zażalenie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów. Zażalenie wnosi się za pośrednictwem Prezesa UOKIK w terminie 7 dni od dnia dokonania czynności, przy czym wniesienie zażalenia, nie wstrzymuje prowadzonej kontroli. Zażalenie podlega rozpoznaniu w terminie 7 dni. Uwzględnienie zażalenia ma ten skutek, że dowody uzyskane w wyniku zaskarżonej czynności kontrolnej, nie mogą być wykorzystane w prowadzonym postępowaniu, w innych postępowaniach prowadzonych przez Prezesa UOKIK oraz w postępowaniach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów.

Czy przeszukanie może odbyć się tylko u kontrolowanego?

Jednym ze sposobów stosowanych w trakcie prowadzonej kontroli jest przeszukanie. Celem tej czynności jest pozyskanie dowodów świadczących o naruszeniu zasad ochrony konkurencji przez przedsiębiorcę. Jednocześnie, przeszukanie w istotny sposób narusza prawa kontrolowanego, w tym przede wszystkim jego prawo do prywatności.

Przeszukanie w toku kontroli prowadzonej przez UOKIK jest możliwe tylko i wyłącznie za zgodą sądu. Zgodę w tym zakresie, na wniosek UOKIK, wydaje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Postanowienie jest wydawane w ciągu 48 godzin i nie jest zaskarżalne zażaleniem, przy czym sąd wyrazi zgodę na przeszukanie tylko i wyłącznie wówczas, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie poważnego naruszenia przepisów ustawy lub ryzyko zatarcia dowodów.

Postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 marca 2017 roku (sygn. XVII Amz 15/17):
Czynności przeszukania nie mogą być dokonywane w siedzibie organu kontroli pod nieobecność kontrolowanego, a jedynie w siedzibie kontrolowanego lub w innym miejscu wykonywania działalności gospodarczej

Co ważne, zgodnie z przywołanym powyżej orzeczeniem czynności przeszukania, polegające na analizie danych zgromadzonych na nośnikach danych (twarde dyski, płyty, urządzenia typu pendrive, itd.) nie mogą odbyć się w siedzibie organu kontroli pod nieobecność przedstawiciela kontrolowanego podmiotu. Jeśli UOKIK nie dotrzyma tej zasady, może narazić się na uznanie dowodów pozyskanych w ten sposób za sprzeczne z przepisami prawa.

Podmiot, u którego przeprowadzono przeszukanie oraz inne osoby, których prawa zostały naruszone w toku postępowania, mają prawo do wniesienia zażalenia do sądu ochrony konkurencji i konsumentów na czynności przeszukania, wykraczające poza zakres przedmiotowy przeszukania lub inne czynności przeszukania, podjęte z naruszeniem przepisów. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia dokonania czynności.

Czy kontrolowany przedsiębiorca może zakwestionować protokół kontroli?

Kontrola UOKIK i jej przebieg jest dokumentowany w protokole kontroli. Protokół musi spełniać wymogi określone w przepisach ustawy, przywołane poniżej.

Przepis art. 105j. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów
1. Przebieg przeprowadzonej kontroli kontrolujący przedstawia w protokole kontroli.
2. Protokół kontroli powinien zawierać w szczególności:
1) wskazanie nazwy albo imienia i nazwiska oraz adresu kontrolowanego;
2) datę rozpoczęcia i zakończenia kontroli;
3) imię, nazwisko i stanowisko służbowe kontrolującego;
4) określenie przedmiotu i zakresu kontroli;
5) opis stanu faktycznego ustalonego w trakcie kontroli;
6) opis załączników;
7) informację o pouczeniu kontrolowanego o prawie zgłaszania zastrzeżeń do protokołu oraz o prawie odmowy podpisania protokołu.
3. Materiał dowodowy zgromadzony w toku kontroli stanowi załącznik do protokołu kontroli.

Zarówno kontrolowany przedsiębiorca, jak i kontroler są zobowiązani do podpisania protokołu. Co niezwykle istotne, przed złożeniem podpisu przedsiębiorca ma prawo do zgłoszenia zastrzeżeń do treści protokołu - w terminie 7 dni od otrzymania jego egzemplarza. Kontroler może w oparciu o zgłoszone zastrzeżenia uzupełnić treść protokołu, może również odmówić wprowadzenia zmian. W takim przypadku w protokole czyni się wzmiankę o przyczynie braku podpisu przedsiębiorcy.

Kontrola UOKIK - jakie są jej konsekwencje?

Jeśli kontrola UOKIK potwierdzi podejrzenia w zakresie naruszeń, których dopuścił się przedsiębiorca, UOKIK może nałożyć na kontrolowanego przedsiębiorcę karę finansową. Kara zostanie nałożona w wydanej przez UOKIK decyzji. 

Maksymalna kara, jaka może zostać nałożona przez UOKIK na przedsiębiorcę w wyniku wykrytych naruszeń, wynosi 10% obrotu, osiągniętego przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym rok, w którym została wydana decyzja o stwierdzeniu stosowania praktyk ograniczających konkurencję.

Wysokość kary finansowej zależy od wielu czynników związanych nie tylko rodzajem dokonanych przez przedsiębiorcę naruszeń, lecz również z charakterem podmiotu, na który nakładana jest kara. UOKIK bierze pod uwagę zarówno okoliczności łagodzące (na przykład zachowanie przedsiębiorcy po dokonaniu naruszenia, dobrowolne i nieprzymuszone usunięcie jego skutków, współpraca z UOKIK w toku trwania postępowania wyjaśniającego i wpływ na szybkość postępowania), jak i okoliczności obciążające (dokonanie naruszenia w sposób umyślny, nakłanianie innych przedsiębiorców do dokonywania naruszeń, dokonanie naruszeń po raz kolejny).

Od decyzji Prezesa UOKIK przedsiębiorcy przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie, działającego jako Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 1 miesiąca od doręczenia decyzji.