W przypadku braku czasu, chęci lub odpowiednich umiejętności niezbędnych do samodzielnego tworzenia ofert i wystawiania przedmiotów na sprzedaż, rozwiązaniem mogą być usługi komisu. Za odpowiednią prowizją komisant przejmuje na siebie wszelkie obowiązki związane ze sprzedażą powierzonego mienia. Umowa komisu – aktualnie nieco wypierana przez serwisy internetowe i portale aukcyjne – to nic innego jak umowa pośredniczenia w sprzedaży. W praktyce jest często wykorzystywana w handlu rzeczami ruchomymi, zwłaszcza samochodami, dziełami sztuki czy sprzętem elektronicznym. Warto przy tym wspomnieć, że umowa ta polega nie tylko na zobowiązaniu komisanta do sprzedania określonej rzeczy, ale również kupienia jej na zlecenie klienta. Takie rozwiązanie pozwala właścicielowi towaru skorzystać z doświadczenia, kontaktów i infrastruktury pośrednika w celu uzyskania ekonomicznej korzyści ze sprzedaży lub zakupu.
Istota umowy komisu
Umowa komisu – uregulowana w art. 765 i nast. Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (dalej:kc) – to porozumienie, w ramach którego osoba przyjmująca zlecenie, czyli komisant, zobowiązuje się za wynagrodzeniem w formie prowizji do kupna albo sprzedaży rzeczy ruchomych na rachunek zlecającego, czyli komitenta, ale we własnym imieniu. Oznacza to, że komisant występuje wobec osób trzecich jako strona transakcji, mimo że skutki ekonomiczne dotyczą jego klienta.
Umowa komisu ma charakter odpłatny i wzajemny (każda strona posiada określone zobowiązania). Przepisy nie wymagają w jej przypadku szczególnej formy, jednak z powodów dowodowych najlepiej sporządzić ją pisemnie albo utrwalić w formie dokumentowej, np. za pomocą wiadomości e-mail.
Kontrahenci komisanta nie stają się stroną samej umowy komisu, ponieważ łączą ich z komisantem odrębne umowy sprzedaży. Funkcję komisanta może pełnić wyłącznie podmiot prowadzący działalność gospodarczą obejmującą tego rodzaju obrót.
Przedmiot umowy komisu
Przedmiotem komisu mogą być wyłącznie rzeczy ruchome. Nie jest więc dopuszczalne objęcie taką umową nieruchomości (tj. gruntów, budynków, mieszkań), praw majątkowych ani zorganizowanych zespołów składników, takich jak przedsiębiorstwo czy gospodarstwo rolne.
Umowa komisu co do zasady nie dotyczy także samych dóbr niematerialnych. Możliwe jest natomiast objęcie nią nośników materialnych zawierających takie dobra. Przykładowo mogą to być płyty Blu-Ray z filmami lub grami.
Rodzaje umowy komisu
Przepisy kc przewidują dwa podstawowe warianty umowy komisu:
- komis sprzedaży – komisant zobowiązuje się sprzedać rzecz ruchomą na rachunek komitenta, działając we własnym imieniu;
- komis kupna – komisant zobowiązuje się nabyć rzecz ruchomą dla komitenta, również występując we własnym imieniu. Ten model obecnie jest niemal niespotykany w praktyce.
Dopuszczalne jest także połączenie obu funkcji w jednej umowie, gdy komisant ma zarówno kupować, jak i sprzedawać rzeczy na rachunek komitenta.
Własność przedmiotów umowy
Zasadniczym celem stron jest doprowadzenie do sprzedaży albo zakupu określonej rzeczy. Trzeba jednak podkreślić, że prowadzący komis nie staje się automatycznie właścicielem przyjętego towaru. Najczęściej jedynie przechowuje go i oferuje potencjalnym nabywcom.
Oddanie rzeczy do komisu nie oznacza automatycznego przeniesienia jej własności na komisanta. Co do zasady właścicielem pozostaje komitent aż do chwili sprzedaży rzeczy osobie trzeciej, chyba że strony wyraźnie ustalą inaczej.
Komitent powinien mieć prawo do rozporządzania rzeczą oddawaną do komisu. Najczęściej będzie to właściciel przedmiotu, ale możliwe jest również działanie przez osobę uprawnioną, np. pełnomocnika lub użytkownika posiadającego stosowne umocowanie.
Jeżeli rzecz pochodzi z niepewnego źródła albo jest obciążona prawami osób trzecich, może to rodzić odpowiedzialność wobec komisanta lub nabywcy. Dlatego sporządzając umowę komisu, warto zaznaczyć, że komitent ma obowiązek przedstawienia komisantowi dokumentów potwierdzających pochodzenie rzeczy.
Przechowywanie rzeczy
Skoro rzecz znajduje się zwykle u komisanta, ciąży na nim obowiązek należytej pieczy nad powierzonym mieniem. Powinien przechowywać ją w sposób odpowiadający jej właściwościom oraz zabezpieczyć przed uszkodzeniem, utratą lub kradzieżą.
W przypadku rzeczy wartościowych strony często doprecyzowują warunki magazynowania, ubezpieczenia czy możliwość korzystania z rzeczy (np. wykonywania jazd próbnych w przypadku samochodu).
Obowiązki komisanta
Jak stanowi jeden z przepisów kc, komisant ma obowiązek przekazać komitentowi wszystko, co uzyskał przy wykonywaniu zlecenia. Dotyczy to zarówno pieniędzy, jak i praw czy wierzytelności nabytych na rachunek komitenta. Jednocześnie uzyskuje on za to wynagrodzenie w formie prowizji, a więc określonego procentu ceny sprzedaży lub kupna.
Trzeba również pamiętać, że jeśli komisant zawrze transakcję na warunkach korzystniejszych niż wskazane przez komitenta, osiągnięta korzyść przypada właśnie komitentowi, a nie komisantowi.
Cena przedmiotu komisu
Bardzo istotnym elementem umowy jest określenie ceny, po której rzecz ma zostać sprzedana lub kupiona. Strony mają w tym zakresie dużą swobodę. Mogą wskazać konkretną kwotę, przedział cenowy albo granicę minimalną czy maksymalną.
Jeżeli cena nie została ustalona, przyjmuje się, że komitent zgadza się na transakcję za cenę możliwą do uzyskania w danych warunkach rynkowych.
Gdy komisant sprzeda rzecz poniżej ceny wskazanej przez komitenta, co do zasady powinien wyrównać powstałą różnicę.
W przypadku zakupu za cenę wyższą niż uzgodniona komitent może niezwłocznie po otrzymaniu informacji o transakcji oświadczyć, że nie uznaje jej za dokonaną na swój rachunek. Jeśli jednak nie zgłosi sprzeciwu, uznaje się, że zaakceptował wyższą cenę.
Wyjątek występuje wtedy, gdy zakup po cenie wyższej był konieczny, nie dało się nabyć rzeczy taniej, a transakcja uchroniła komitenta przed stratą.
Przykład 1.
Pan Tomasz (komitent) pilnie potrzebuje gotówki, dlatego oddaje do komisu swój bezwypadkowy, popularny samochód. Ustala z właścicielem placu (komisantem) cenę minimalną: 50 tys. zł. Mija kilka tygodni, a pojazd wciąż nie znajduje kupca. Pan Tomasz odwiedza komis i ku swojemu zdziwieniu odkrywa, że jego auto zostało wystawione za 65 tys. zł. Okazało się, że komisant, kierując się chęcią zysku (ze względu na wyższą prowizję procentową), wywindował cenę do poziomu znacznie przekraczającego to, co chciał uzyskać właściciel. W efekcie zaporowa cena rynkowa odstraszyła klientów. Jak pan Tomasz mógł uniknąć tej pułapki?
Strony już na etapie konstruowania umowy mogły temu zapobiec, wprowadzając górny limit (np. zastrzegając, że cena sprzedaży nie może być wyższa niż 10% powyżej ceny minimalnej). Taki zapis zmusiłby komisanta do zachowania konkurencyjności rynkowej i zagwarantowałby szybszą rotację towaru.
Prowizja komisanta
Komisant działa odpłatnie, a jego wynagrodzeniem jest prowizja. Może być określona kwotowo, procentowo od ceny sprzedaży albo w modelu mieszanym. Najczęściej prowizja staje się należna po skutecznym zawarciu transakcji. Strony powinny jasno ustalić, czy prowizja obejmuje dodatkowe koszty, takie jak reklama, transport, diagnostyka rzeczy czy przechowanie. Pozwala to uniknąć późniejszych sporów.
Po skutecznym wykonaniu zlecenia komisant nabywa prawo do prowizji. Jeżeli umowa realizowana jest etapami, wynagrodzenie może stawać się wymagalne stopniowo, wraz z wykonywaniem kolejnych części zlecenia. Komisant może domagać się prowizji również wtedy, gdy do finalizacji nie doszło z przyczyn leżących po stronie komitenta.
W ramach zabezpieczenia należnej prowizji, zwrotu wydatków, zaliczek oraz innych wierzytelności wynikających z umowy komisu, komisantowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach stanowiących przedmiot komisu. Uprawnienie to trwa tak długo, jak długo rzecz pozostaje w jego posiadaniu albo może nią rozporządzać na podstawie dokumentów.
Wykonanie umowy komisu
Wykonanie umowy komisu polega na dokonaniu przez komisanta uzgodnionej czynności – sprzedaży albo zakupu rzeczy – zgodnie z instrukcjami komitenta i zasadami należytej staranności.
Po przeprowadzeniu transakcji komisant powinien rozliczyć się z komitentem, wydać uzyskane środki albo nabyty przedmiot, przekazać dokumenty oraz przedstawić zestawienie kosztów i należnej prowizji.
Zwrot rzeczy
Jeżeli sprzedaż nie dojdzie do skutku albo umowa wygaśnie, komisant powinien zwrócić rzecz komitentowi. Zwrot następuje również wtedy, gdy komitent skutecznie wypowie umowę lub strony wspólnie zakończą współpracę.
Warto w umowie określić termin odbioru rzeczy, koszty transportu oraz konsekwencje nieodebrania przedmiotu. Ma to znaczenie zwłaszcza przy rzeczach wielkogabarytowych lub wymagających specjalnego przechowywania.
Polecamy:
