Umowa zlecenia, prawa autorskie a ulga dla młodych. Co wybrać?

Funkcjonująca w polskim systemie podatkowym ulga dla młodych to korzystne zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych, z którego korzystają osoby przed ukończeniem 26. roku życia. Dotyczy ona wyłącznie przychodów osiąganych z określonych tytułów, w tym między innymi z popularnej umowy zlecenia. Ze szczególnym przypadkiem, wymagającym odrębnego rozważenia, mamy do czynienia, gdy przedmiotem takiej umowy jest działalność twórcza, a wynagrodzenie zleceniobiorcy ma charakter honorarium autorskiego.

Podwyższone koszty uzyskania przychodu z tytułu działalności twórczej

Koszty uzyskania przychodów z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów–wykonawców z praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów lub rozporządzania przez nich tymi prawami wynoszą 50% uzyskanego przychodu, przy czym koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód.

Możliwość zastosowania kosztów uzyskania przychodów we wspomnianej wysokości dotyczy przychodów uzyskiwanych z tytułu:

• działalności twórczej w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, inżynierii budowlanej, urbanistyki, literatury, sztuk plastycznych, wzornictwa przemysłowego, muzyki, fotografiki, twórczości audialnej i audiowizualnej, programów komputerowych, gier komputerowych, teatru, kostiumografii, scenografii, reżyserii, choreografii, lutnictwa artystycznego, sztuki ludowej oraz dziennikarstwa;
• działalności artystycznej w dziedzinie sztuki aktorskiej, estradowej, tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki i instrumentalistyki;
• produkcji audialnej i audiowizualnej;
• działalności publicystycznej;
• działalności muzealniczej w dziedzinie wystawienniczej, naukowej, popularyzatorskiej, edukacyjnej oraz wydawniczej;
• działalności konserwatorskiej;
• prawa zależnego, o którym mowa w art. 2 ust. 2 Ustawy z 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do opracowania cudzego utworu w postaci tłumaczenia;
• działalności badawczo-rozwojowej, naukowej, naukowo-dydaktycznej, badawczej, badawczo-dydaktycznej oraz prowadzonej w uczelni działalności dydaktycznej.

W roku podatkowym omawiane koszty uzyskania przychodów, w wysokości 50% uzyskanego przychodu nie mogą przekroczyć kwoty stanowiącej górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej, czyli 120 tys. zł (art. 22 ust. 9 pkt 3, art. 27 ust. 1 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych, dalej: ustawa o PIT).

Warunkiem zastosowania wspomnianych podwyższonych kosztów uzyskania przychodu jest to, aby podatnik – w szczególności osoba wykonująca umowę cywilnoprawną (np. umowę zlecenia) – stworzył utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych, czyli aby wynik działań podatnika nosił cechy indywidualnej twórczości oraz aby twórca dokonał rozporządzania swoimi prawami albo skorzystał ze swoich praw – przeniósł na drugą stronę umowy prawa autorskie lub udzielił jej licencji na korzystanie z utworu (zob. pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 21 listopada 2025 roku, 0113-KDIPT2-3.4011.727.2025.2.SJ).

Jeżeli przedmiotem umowy zlecenia nie jest stworzenie utworu, to zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 4 ustawy o PIT, stosuje się niższe koszty uzyskania przychodów, w wysokości 20% uzyskanego przychodu, obliczając je od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód.

Różne źródła przychodów a ulga dla młodych w ujęciu podatkowym

Wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych są przychody:

1. ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej, spółdzielczego stosunku pracy,
2. z umów zlecenia, o których mowa w art. 13 pkt 8 ustawy o PIT,
3. z tytułu odbywania praktyki absolwenckiej, o której mowa w przepisach Ustawy z 17 lipca 2009 roku o praktykach absolwenckich,
4. z tytułu odbywania stażu uczniowskiego, o którym mowa w art. 121a Ustawy z 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe,
5. z zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w Ustawie z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

– otrzymane przez podatnika do ukończenia 26. roku życia, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł (art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT).

Różne źródła przychodów

Rozważając możliwość korzystania przez zleceniobiorcę, będącego zarazem twórcą, z ulgi dla młodych, należy zwrócić uwagę na różne źródła przychodów.

Zgodnie z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o PIT, za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się przychody z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło (uzyskiwane wyłącznie od osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej; właściciela lub posiadacza nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy albo administratora – jeżeli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie dla potrzeb związanych z tą nieruchomością; przedsiębiorstwa w spadku – z wyjątkiem przychodów uzyskanych na podstawie umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej oraz przychodów, uzyskanych na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej).

Z kolei w myśl art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 18 ustawy o PIT, źródłami przychodów są prawa majątkowe, za które uważa się w szczególności: przychody z praw autorskich i praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów, praw do projektów wynalazczych, praw do topografii układów scalonych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych, w tym również z odpłatnego zbycia tych praw.

O kwalifikacji do danego źródła przychodu przesądza treść danej umowy, a nie forma zobowiązania lub stosunku prawnego (np. umowa o dzieło, czy umowa zlecenia). Gdy przedmiotem umowy są prawa autorskie, to przychody z tego tytułu zalicza się do praw majątkowych.

W związku z powyższym wynagrodzenie wypłacone twórcy–zleceniobiorcy z tytułu praw autorskich, w tym również z odpłatnego zbycia tych praw, z reguły stanowi dla tej osoby przychód z praw majątkowych, a w konsekwencji nie może być zaliczone do źródła, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy o PIT, jako przychód z tytułu osobistego wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia.

Dlaczego ulga dla młodych nie obejmuje przychodów z działalności twórczej?

Ulga dla młodych ma charakter podmiotowo-przedmiotowy. Element podmiotowy polega na tym, że zwolnienie to jest adresowane do podatników podatku dochodowego, którzy nie ukończyli 26. roku życia. Jednak w zakresie przedmiotowym nie wszystkie przychody osiągnięte przez wskazanych metrykalnie podatników mogą korzystać z tego zwolnienia; dotyczy ono bowiem jedynie przychodów enumeratywnie wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT, którymi są przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej, spółdzielczego stosunku pracy oraz umów zlecenia, o których mowa w art. 13 pkt 8 ustawy o PIT. Możliwość zastosowania tego zwolnienia ustawodawca uzależnił od łącznego spełnienia wszystkich przesłanek wytyczonych omawianym przepisem – zarówno podmiotowej, jak i przedmiotowej.

W konsekwencji w przypadku zatrudnienia osoby poniżej 26. roku życia, na podstawie umowy zlecenia, do jej wynagrodzenia dotyczącego realizowanej w ramach tej umowy działalności twórczej nie można do zastosować ulgi dla młodych. Można natomiast skorzystać z podwyższonych, 50-procentowych kosztów uzyskania przychodów. Jeżeli natomiast przedmiotem takiej umowy zlecenia z osobą do 26. roku życia nie jest działalność twórcza, może ona skorzystać z ulgi dla młodych (por. pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 19 listopada 2019 roku, 0112-KDIL3-2.4011.381.2019.1.DJ).

Przykład 1.

W ramach umowy zlecenia (umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu) ustalono wynagrodzenie dla zleceniobiorcy, będącego osobą w wieku 24 lat, w dwóch odrębnych kwotach: jednej – jako honorarium autorskie za stworzenie utworu w zakresie wzornictwa przemysłowego, a drugiej – jako wynagrodzenie za czynności niemające charakteru działalności twórczej. W odniesieniu do pierwszej z tych kwot (honorarium autorskiego) należało zastosować 50-procentowe koszty uzyskania przychodu, bez możliwości skorzystania z ulgi dla młodych. Druga kwota (niebędąca honorarium autorskim) została objęta ulgą dla młodych.

Podsumowując, w zakresie, w jakim zleceniobiorcy do 26. roku życia przysługuje honorarium autorskie, nie ma on prawa do ulgi dla młodych, a jedynie do podwyższonych (50% zamiast 20%) kosztów uzyskania przychodu.