Pełnienie funkcji członka zarządu w spółce kapitałowej od lat wiąże się z istotnym ryzykiem osobistym, jednak planowane zmiany przepisów mogą ten poziom odpowiedzialności znacząco zwiększyć. Projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej zakłada bowiem gruntowną przebudowę zasad odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółek, która w praktyce może oznaczać łatwiejsze sięganie przez organy podatkowe do majątku prywatnego osób zarządzających. Co istotne, zmiany nie ograniczają się jedynie do doprecyzowania obowiązujących regulacji, lecz w wielu aspektach prowadzą do ich zaostrzenia oraz rozszerzenia zakresu podmiotowego odpowiedzialności.
Projekt przewiduje między innymi odejście od dotychczasowych przesłanek opartych na prawie upadłościowym na rzecz oceny należytej staranności członka zarządu, a także wprowadzenie domniemania jego winy.
Nowy model rozliczeń a wzrost odpowiedzialności członków zarządu
Jedną z najważniejszych zmian przewidzianych w projekcie jest odejście od dotychczasowego modelu odpowiedzialności członków zarządu opartego na przesłankach formalnych, takich jak terminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. W obecnym stanie prawnym to właśnie spełnienie określonych warunków pozwala członkom zarządu uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki, nawet jeśli sama spółka nie uregulowała należności wobec fiskusa.
Projektowana nowelizacja wprowadza jednak zupełnie inne podejście, oparte na ocenie należytej staranności w prowadzeniu spraw spółki. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność będzie uzależniona od tego, czy członek zarządu działał w sposób profesjonalny, rzetelny oraz adekwatny do sytuacji gospodarczej spółki. Co istotne, projekt zakłada domniemanie braku należytej staranności w przypadku powstania zaległości podatkowych, co oznacza odwrócenie ciężaru dowodu.
W praktyce członek zarządu będzie musiał wykazać, że podejmował działania zapobiegawcze, kontrolował sytuację finansową spółki oraz reagował na pojawiające się zagrożenia. Problem polega jednak na tym, że pojęcie należytej staranności ma charakter oceny i nie zostało jednoznacznie zdefiniowane. Może to prowadzić do niepewności prawnej oraz uzależnienia rozstrzygnięć od praktyki organów podatkowych i orzecznictwa sądów.
Rozszerzenie odpowiedzialności – nie tylko formalny zarząd
Projektowane zmiany przewidują również rozszerzenie kręgu osób, które mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki. Dotychczas regulacje koncentrowały się przede wszystkim na osobach formalnie powołanych do zarządu i wpisanych do rejestru.
Nowe przepisy mają jednak objąć także osoby faktycznie zarządzające spółką, nawet jeśli nie pełnią oficjalnej funkcji. W praktyce może to oznaczać objęcie odpowiedzialnością osób, które podejmują kluczowe decyzje biznesowe, wywierają realny wpływ na działalność spółki lub kierują jej działaniami w sposób nieformalny.
Silniejsza pozycja fiskusa – więcej czasu i nowe narzędzia
Projekt nowelizacji wyraźnie wzmacnia również pozycję organów podatkowych w postępowaniach dotyczących odpowiedzialności osób trzecich. Jedną z istotnych zmian jest wydłużenie terminu na wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu, co oznacza, że ryzyko ponoszenia konsekwencji finansowych będzie utrzymywać się przez dłuższy czas.
W praktyce oznacza to, że nawet po zakończeniu pełnienia funkcji w zarządzie dana osoba może zostać pociągnięta do odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe wcześniej. Taka sytuacja może znacząco utrudniać planowanie kariery zawodowej oraz podejmowanie decyzji biznesowych, zwłaszcza w kontekście sprzedaży udziałów lub zmiany struktury właścicielskiej.
Dodatkowo organy podatkowe mają uzyskać możliwość wcześniejszego zabezpieczania majątku osób potencjalnie odpowiedzialnych. Może to oznaczać zajęcie rachunków bankowych lub innych składników majątku jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W konsekwencji postępowania podatkowe mogą mieć bezpośredni wpływ na sytuację finansową członków zarządu, nawet jeśli ostatecznie nie zostaną oni uznani za odpowiedzialnych.
Co to oznacza dla przedsiębiorców – konieczność zmiany podejścia do zarządzania
Planowane zmiany powinny skłonić przedsiębiorców oraz członków zarządu do istotnej rewizji dotychczasowego podejścia do prowadzenia spraw spółki. Odpowiedzialność osobista przestaje być sytuacją wyjątkową, a staje się realnym instrumentem wykorzystywanym przez organy podatkowe do egzekwowania należności.
W praktyce oznacza to konieczność zwiększenia kontroli nad rozliczeniami podatkowymi oraz bieżącej analizy sytuacji finansowej spółki. Kluczowe znaczenie będzie miało także dokumentowanie podejmowanych decyzji, tak aby w razie sporu możliwe było wykazanie dochowania należytej staranności.
Dla wielu firm oznacza to potrzebę wdrożenia bardziej sformalizowanych procedur wewnętrznych oraz większego zaangażowania doradców prawnych i podatkowych. W przeciwnym razie ryzyko osobistej odpowiedzialności członków zarządu może znacząco wzrosnąć, a konsekwencje finansowe takich zmian mogą być odczuwalne nie tylko dla spółki, lecz także dla prywatnego majątku osób nią zarządzających.
Z perspektywy przedsiębiorców planowane zmiany należy ocenić jako kolejny krok w kierunku zwiększania odpowiedzialności osób zarządzających spółkami. Trudno bowiem nie odnieść wrażenia, że projektowane przepisy mają przede wszystkim ułatwić organom podatkowym dochodzenie należności, nawet kosztem ograniczenia pewności prawa po stronie przedsiębiorców. Wprowadzenie nieostrego kryterium należytej staranności, odwrócenie ciężaru dowodu oraz rozszerzenie kręgu osób odpowiedzialnych sprawiają, że ryzyko prowadzenia działalności w formie spółki znacząco wzrośnie.
Szczególnie problematyczne może okazać się to, że członkowie zarządu będą musieli bronić się nie tylko przed zarzutem rzeczywistych zaniedbań, lecz także przed oceną własnych decyzji dokonywaną już po czasie, często z perspektywy wiedzy, której nie posiadali w chwili działania. W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której nawet ostrożne i racjonalne decyzje biznesowe będą kwestionowane wyłącznie dlatego, że spółka popadła w problemy finansowe lub nie uregulowała zobowiązań podatkowych.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorcy są całkowicie pozbawieni możliwości ograniczenia ryzyka. Wręcz przeciwnie – projektowane zmiany powinny być impulsem do uporządkowania procedur wewnętrznych, zwiększenia nadzoru nad finansami spółki oraz dokładniejszego dokumentowania wszystkich istotnych decyzji. W wielu przypadkach konieczne może być także wprowadzenie regularnych audytów podatkowych, sporządzanie protokołów z posiedzeń zarządu czy korzystanie z bieżącego wsparcia doradców prawnych i podatkowych.
Już dziś warto przeanalizować, czy sposób funkcjonowania spółki pozwoliłby członkom zarządu wykazać, że działali z należytą starannością. Jeżeli odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, może to być sygnał, że niezbędne są zmiany organizacyjne. W przeciwnym razie nowe przepisy mogą sprawić, że odpowiedzialność za błędy lub problemy spółki nie zakończy się na samej spółce, lecz sięgnie również prywatnego majątku osób, które nią zarządzały.
Podstawy prawne:
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r., poz. 2383 ze zm.)
- Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2024 r., poz. 1610 ze zm.)
- Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 18 ze zm.)
- Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r., poz. 236 ze zm.)
Materiał opracowany przez zespół „Tak Prawnik”.
Właścicielem marki „Tak Prawnik” jest BZ Group Sp. z o.o.
Polecamy:
