Poradnik Przedsiębiorcy

Środki trwałe - wszystko co warto wiedzieć

Środki trwałe stanowią nieodłączną część wielu firm. Rzadko zdarza się sytuacja, w której przedsiębiorca nie posiadałby w ewidencji środków trwałych jakiegokolwiek składnika majątku. Poznaj najważniejsze zagadnienia dotyczące środków trwałych.

Co to są środki trwałe?

Pojęcie środków trwałych funkcjonuje zarówno w prawie podatkowym, jak i bilansowym. W polskim ustawodawstwie można wyróżnić trzy akty prawne normujące istotę środków trwałych. Są to:

  • ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (UoR),

  • ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT),

  • ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT).

Zgodnie z przepisami ustawy o PIT, środkami trwałymi są stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania:

  • budowle,

  • budynki oraz lokale będące odrębną własnością,

  • maszyny, urządzenia, środki transportu oraz inne przedmioty.

Ponadto przewidywany okres ich używania powinien być dłuższym niż rok. Muszą być także wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub umowy leasingu.

Z definicji tej wynika, że konieczność dokonywania odpisów amortyzacyjnych wystąpi przy spełnieniu następujących warunków:

  • wartość składnika majątku przekracza 10 000 zł,

  • składnik majątku jest własnością lub współwłasnością dokonującego amortyzacji,

  • składnik majątku jest nabyty lub wytworzony we własnym zakresie,

  • składnik majątku jest kompletny i zdatny do użytku, ale w takim znaczeniu, w jakim będzie spełniał określoną funkcję w prowadzonej przez podatnika działalności.

Wartości niematerialne i prawne

W myśl art. 22b ust. 1 ustawy o PIT wartościami niematerialnymi i prawnymi podlegającymi amortyzacji są nabyte i nadające się do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania:

  • spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mieszkalnego,

  • spółdzielcze prawa do lokalu użytkowego,

  • prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

  • autorskie lub pokrewne prawa majątkowe,

  • licencje,

  • prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych,

  • wartość stanowiąca równowartość uzyskanych informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej (know-how),

– o ile przewidywany okres ich używania jest dłuższy niż rok, a równocześnie są wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy licencyjnej (sublicencyjnej), umowy najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze.

Ponadto art. 22b ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje, że wartościami niematerialnymi i prawnymi podlegającymi amortyzacji jest również – i to niezależnie od przewidywanego okresu ich używania – wartość firmy, jeżeli wartość ta powstała w wyniku nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze:

  • kupna,

  • przyjęcia do odpłatnego korzystania, a odpisów amortyzacyjnych, zgodnie z przepisami rozdziału 4a ustawy o PIT, dokonuje korzystający.

Środki trwałe - jak ustalić wartość początkową?

Podatnik, aby mógł dokonywać odpisów amortyzacyjnych, musi prowadzić ewidencję środków trwałych. Nie ma konieczności ujmowania w niej środków o wartości nieprzekraczającej 10 000 zł, a także budynków mieszkalnych, lokali mieszkalnych i własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego, których wartość początkowa jest ustalana w sposób uproszczony (zgodnie z art. 22n ust. 3 ustawy o PIT).

Przyjęty do używania środek trwały należy wycenić, tj. ustalić jego wartość  początkową stanowiącą podstawę naliczania odpisów amortyzacyjnych. Zdecydowana większość środków trwałych jest wyceniana w myśl prawa bilansowego i podatkowego stanowiącego, że wartość początkowa środków trwałych jest ustalana w:

  • cenie nabycia – dla środków trwałych zakupionych w kraju i za granicą,

  • koszcie wytworzenia – dla wytworzonych we własnym zakresie,

  • wartości rynkowej – dla darowizny, chyba że z umowy wynika cena niższa niż wartość rynkowa,

  • wartości wynikającej z wyceny nie wyższej niż cena rynkowa – dla środków trwałych otrzymanych w formie aportu, a także dla darowizny, jeżeli cena rynkowa nie jest możliwa do ustalenia lub jest nieadekwatna (zawyżona) w stosunku do rzeczywistej wartości środka trwałego.

Ustalenie wartości początkowej powinno nastąpić nie później niż w miesiącu przyjęcia środka trwałego do używania. Raz ustalona wartość początkowa może być zmieniona tylko na skutek ulepszenia środka trwałego, a także w razie uprzedniego ustalenia wartości początkowej niezgodnie z przepisami oraz w przypadku przeprowadzenia aktualizacji wyceny środków trwałych.

Amortyzacja środków trwałych

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o podatku dochodowym od osób fizycznych przedstawia także istotę amortyzacji. Amortyzacja na gruncie prawa podatkowego oznacza rozłożenie w czasie kosztów związanych z wprowadzeniem do jednostki określonych składników majątku. Pozwala zaliczyć do kosztów elementy majątku, będące kosztem uzyskania przychodu, co w konsekwencji obniży dochód i tym samym wymiar płaconego podatku dochodowego. Zasady prowadzenia amortyzacji podatkowej są jednolite dla osób fizycznych i prawnych, a istniejące różnice nie mają charakteru fundamentalnego.

Ustawodawca wprowadził szereg obowiązków prawnych, których niedopełnienie powoduje niemożliwość dokonywania odpisów amortyzacyjnych, co wywołuje poważne skutki podatkowe, mogące mieć ogromne znaczenie dla danej jednostki, stąd znajomość prawidłowych zasad amortyzacji podatkowej należy do podstawowych elementów prowadzenia działalności.

Ważne!

Od 2018 roku zmianie uległ limit umożliwiający podatnikom ujęcie wydatków bezpośrednio w kosztach podatkowych. Otóż jeśli wartość zakupionego przedmiotu nie przekracza   10000 zł, wówczas nie ma konieczności wprowadzania go do środków trwałych. Wydatek taki można bowiem ująć bezpośrednio w kosztach firmy bez konieczności dokonywania odpisów amortyzacyjnych.