W przepisach prawa pracy ochrona wynagrodzenia za pracę przed potrąceniami ma jednoznaczny charakter. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ochrona na analogicznych zasadach dotyczy innych świadczeń przysługujących pracownikom, takich jak m.in. ekwiwalent urlopowy czy odprawy ustawowe. Czy należności pracownicze z tytułu podróży służbowych, w tym diety, również korzystają z ochrony przed potrąceniami komorniczymi? Więcej na ten temat piszemy w niniejszym artykule.
Zasady ochrony wynagrodzenia za pracę przed potrąceniami komorniczymi w świetle prawa
Zgodnie z art. 87 § 1 kp z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu składek ubezpieczeniowych i zaliczek podatkowych oraz wpłat na PPK (jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania), potrąceniu podlegają:
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych przeznaczone na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi w celu realizacji określonych zadań wynikających ze stosunku pracy,
- kary pieniężne z tytułu odpowiedzialności porządkowej pracowników określone w art. 108 kp.
Potrąceń z wynagrodzenia za pracę należy dokonywać wyłącznie w kolejności wskazanej w art. 87 § 1 kp, przy czym unormowania kodeksowe określają także limity potrąceń, co oznacza, że potrąceń dokonuje się:
- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych – do wysokości 3/5 wynagrodzenia;
- w razie egzekucji innych należności, w tym mających niealimentacyjny charakter, lub potrącania zaliczek pieniężnych – do wysokości 1/2 wynagrodzenia.
Jeżeli natomiast doszło do zbiegu potrąceń z różnych tytułów, to:
- potrącenia obejmujące sumy egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych przeznaczone na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne oraz kwoty zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi – nie mogą łącznie przekraczać 1/2 wynagrodzenia;
- potrącenia wskazane wyżej, łącznie z potrąceniami obejmującymi kwoty egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych – nie mogą w sumie przekraczać 3/5 wynagrodzenia.
Warto zaznaczyć, że dodatkowa ochrona wynagrodzenia wynika z ustanowienia kwoty wolnej od potrąceń z wynagrodzenia pracowniczego. Kryterium kwotowym jest w tym przypadku minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące od 1 stycznia 2026 roku (4806 zł).
Oznacza to, że wolną od potrąceń z wynagrodzenia wypłacanego pracownikowi jest kwota:
- minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do PPK, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
- 75% wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi;
- 90% wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 kp.
Wymaga podkreślenia, że należności inne niż wymienione dotychczas mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.
W takich przypadkach wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
- minimalnego wynagrodzenia za pracę po dokonaniu omówionych wcześniej ustawowych odliczeń – przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy,
- 80% kwoty minimalnego wynagrodzenia po dokonaniu ustawowych odliczeń – przy potrącaniu innych należności niż określone w pkt 1.
Rodzaje należności przysługujących pracownikowi z tytułu krajowej i zagranicznej podróży służbowej
Przy ustalaniu, czy należności z tytułu podróży służbowej podlegają ochronie prawnej przed potrąceniami komorniczymi, niezbędną sprawą jest określenie rodzaju wspomnianych należności.
W tym celu należy sięgnąć do przepisów Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej, zwanego w dalszej części artykułu „rozporządzeniem”.
Rozporządzenie określa wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi z tytułu podróży służbowej:
- na obszarze kraju,
- poza granicami kraju.
Jak wynika z brzmienia § 2 rozporządzenia, z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują:
- diety;
- zwrot kosztów:
- przejazdów,
- dojazdów środkami komunikacji miejscowej,
- noclegów,
- innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.
Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania cywilnego w przypadku dokonywania potrąceń z należności pracowniczych
Kp nie reguluje całościowo kwestii ochrony należności pracowniczych przed potrąceniami komorniczymi. W związku z tym przepisy kodeksowe odsyłają w kwestiach nieuregulowanych w kp do innych aktów prawnych.
W sprawach nieunormowanych w art. 87 kp i 88 kp stosuje się odpowiednio przepisy kpc i przepisy o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.
Oznacza to zatem, że ochrona należności z tytułu podróży służbowej wynika z unormowań zawartych w Ustawie z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego, dalej jako „kpc”.
Ochrona należności z tytułu podróży służbowej przed potrąceniami komorniczymi
Zgodnie z art. 831 § 1 pkt 1 kpc nie podlegają egzekucji sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych.
Przepis ten odnosi się do wszelkiego rodzaju należności związanych z delegacją służbową, które wskazano w § 2 rozporządzenia, czyli diet oraz zwrotów kosztów przejazdów, dojazdów środkami komunikacji miejscowej, noclegów oraz innych niezbędnych udokumentowanych wydatków.
W konsekwencji ww. należności są co do zasady wolne od egzekucji komorniczej, wyjątek w tym zakresie został jednak przewidziany w art. 831 § 1 pkt 1a kpc.
Przykład 1.
Pracownik jest regularnie wysyłany w delegacje służbowe, otrzymując z tego tytułu diety oraz inne należności (zwroty). Jest on jednocześnie objęty postępowaniem egzekucyjnym w związku z roszczeniami o charakterze alimentacyjnym. W takim przypadku komornik może zająć z tytułu alimentów nie więcej niż do 50% diety (pozostałą część diety należy pozostawić pracownikowi). Inne należności z tytułu podróży służbowej (zwroty kosztów) są w całości wolne od egzekucji.
Wobec powyższego – jedynie dieta otrzymana przez pracownika z tytułu podróży służbowej może być częściowo zajęta przez komornika i to wyłącznie wówczas, gdy egzekucja ma na celu zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych. Niniejsza zasada nie dotyczy pozostałych należności uzyskanych w związku z delegacją służbową – nie podlegają one egzekucji niezależnie od charakteru egzekucji.
Czy diety są wolne od zajęć komorniczych? Podsumowanie
W sprawach nieunormowanych w kp w zakresie ochrony przed potrąceniami stosuje się odpowiednio przepisy kpc. W przepisach tych przewidziano, że nie podlegają egzekucji sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych. Diety służbowe mogą być – wyjątkowo – częściowo potrącone, jeżeli egzekucja ma na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów.
