Wypłata środków z zajętego konta – kiedy jest możliwa?

Zajęcie rachunku bankowego to jeden z najczęstszych środków egzekucyjnych. Nie oznacza ono jednak całkowitej blokady pieniędzy. Istnieją prawnie określone sytuacje, w których możliwa jest wypłata środków z zajętego konta przez dłużnika. Wyjaśniamy, kiedy dłużnik może skorzystać z tego prawa i jakie warunki muszą zostać spełnione, aby legalnie dysponować częścią pieniędzy mimo prowadzonej egzekucji.

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego

W celu omówienia przedstawionego zagadnienia należy sięgnąć do treści ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: PEA). Jak wynika z art. 80 §  1 tej ustawy, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.

Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1. przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2. nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 
3. po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

W myśl art. 80 §  2 ustawy PEA zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1. których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
2. które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Stosownie do powyższego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Chwilą, na którą należy dokonać oceny prawidłowości dokonania zajęcia rachunku bankowego, jest moment doręczenia (wpływu na skrzynkę odbiorczą banku) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego. Czynności podjęte przez bank w następstwie przesłania (doręczenia) przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu, uznać należy za czynności techniczne, które nie mogą wpłynąć na ocenę prawidłowości zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Warto również zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 80 §  3 ustawy PEA jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. 

Użycie w art. 80 § 3 ustawy zwrotu „zawiadomienia skierowanego do banku” w formie dokonanej wskazuje na kolejność działań podejmowanych przez organ egzekucyjny. Kolejność tych działań, polegająca na kierowaniu zawiadomienia najpierw do banku, a następnie do zobowiązanego, jest w tym przypadku uzasadniona szczególnym rodzajem środka egzekucyjnego i możliwością szybkiego podjęcia gotówki z rachunku bankowego w celu udaremnienia egzekucji (wyrok WSA w Łodzi z 30 marca 2023 roku, III SA/Łd 763/22).

Wypłata środków z zajętego konta

Zgodnie z art. 81 §  1 analizowanej ustawy zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany.

Natomiast jak podaje art. 81 §  4 ustawy, wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat:

• na bieżące wynagrodzenia za pracę, oraz
• na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. 

Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym – tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń.

Dodatkowo warto zwrócić uwagę na treść art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Przepis ten podaje, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy.

Środki pieniężne zgromadzone na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz na rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej prowadzonym dla kilku osób fizycznych są wolne od zajęcia do wysokości określonej w ust. 1, niezależnie od liczby współposiadaczy takiego rachunku.

Jak wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z 15 lipca 2019 roku (I SA/Gl 1141/18), ewentualne przekazanie przez bank egzekwowanej kwoty w sytuacji, gdy na rachunku środki nie przekraczały minimum wolnego od zajęcia, o którym mowa w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego, stanowi naruszenie umowy o prowadzeniu rachunku bankowego. Relacje umowne znajdują się zaś poza kognicją organów administracyjnych. W takim przypadku strona umowy może dochodzić swych praw na drodze cywilnej. 

Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do ustalenia, czy egzekucją nie została objęta kwota wolna od zajęcia, o której mowa w art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Naruszenie powyższego przepisu rozważać należy w kontekście nieprawidłowego wykonywania przez bank umowy o prowadzenie rachunku bankowego, przy zastosowaniu drogi cywilnoprawnej.

Podsumowując, należy wskazać, że z punktu widzenia przedsiębiorcy będącego dłużnikiem wypłata środków z zajętego konta jest możliwa w przypadku dokonania wypłat bieżącego wynagrodzenia. Podstawą wypłaty środków jest przekazana do banku lista płac sporządzona przez pracodawcę.