Czy wiesz, czy darowizna środków pieniężnych przekazana bezpośrednio na rachunek urzędu skarbowego w celu spłaty długu pozwala na skorzystanie ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn? W artykule analizujemy, jakie skutki podatkowe rodzi takie rozwiązanie w świetle aktualnych przepisów i interpretacji organów skarbowych.
Darowizna w świetle przepisów prawa podatkowego
Na wstępie wskażmy, że darowizna jest umową cywilną wymagającą zgodnych oświadczeń woli zarówno darczyńcy, jak i obdarowanego.
Do zawarcia umowy darowizny, podobnie jak każdej innej umowy, niezbędne jest zgodne oświadczenie woli złożone przez obie strony. Umowa darowizny dochodzi do skutku dopiero z chwilą złożenia oświadczenia woli przez obdarowanego o przyjęciu darowizny. Należy zaznaczyć, że ustawodawca nie wymaga żadnej szczególnej formy oświadczenia obdarowanego o przyjęciu darowizny.
Darowizna występuje, gdy zostanie złożone oświadczenie darczyńcy o przekazaniu darowizny oraz oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu. Ponadto czynność ta musi polegać na nieodpłatnym świadczeniu darczyńcy (kosztem jego majątku) na rzecz obdarowanego.
Aby ocenić, czy dane zdarzenie można uznać za darowiznę, konieczne jest ustalenie:
czy czynność prawna ma charakter nieodpłatny,
czy występuje obdarowany oraz darczyńca,
jaki jest charakter przekazanych środków.
Przechodząc na grunt prawa podatkowego, należy wskazać, że umowa darowizny podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Stosownie zaś do treści art. 5 Ustawy z 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.
Jak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, obowiązek podatkowy powstaje: przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.
Niezależnie od powyższego ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje w swojej treści zwolnienie podmiotowo-przedmiotowe dla członków najbliższej rodziny.
W myśl art. 4a ust. 1 ww. ustawy: zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 - udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Zgłoszenie o nabyciu rzeczy i praw majątkowych powinno być dokonane na formularzu SD-Z2. Należy podkreślić, że w przypadku darowizny środków pieniężnych oba warunki wskazane w art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy muszą być spełnione łącznie, aby można było zastosować zwolnienie.
Zgodnie z art. 4a ust. 3 ustawy: w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w ust. 1-2, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.
Z zacytowanego powyżej art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wynika, że podstawowym kryterium uprawniającym do skorzystania ze zwolnienia, jeżeli przedmiotem darowizny są środki pieniężne, poza zgłoszeniem nabytych środków pieniężnych naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2, jest udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Darowizna środków pieniężnych na rachunek bankowy urzędu skarbowego nie daje prawa do zwolnienia
W ocenie organu podatkowego treść art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nie pozwala na skorzystanie ze zwolnienia, gdy darczyńca wpłaca środki pieniężne na rachunek podmiotu trzeciego. W takim przypadku nabycie nie jest udokumentowane w sposób określony w art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Jeżeli zatem przedmiot darowizny przekazano bezpośrednio na rachunek urzędu skarbowego, zwolnienie to nie przysługuje.
Użyte w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wyrażenie udokumentowanie – w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne […] - ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym należy rozumieć w ten sposób, że dowód ten potwierdza dokonanie wpłaty lub przelewu środków pieniężnych, będących przedmiotem czynności prawnej darowizny (art. 888 § 1 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny), przez darczyńcę na konto obdarowanego, a nie wpłatę lub przelew na konto innego podmiotu.
Warunkiem do skorzystania ze zwolnienia podatkowego uregulowanego w tym przepisie jest zatem udokumentowanie dokonania przekazania środków pieniężnych we wskazany w tym przepisie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego. Podejmowanie innych czynności w celu udokumentowania otrzymania środków pieniężnych tytułem darowizny jest niewystarczające albo zbędne.
Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 2 czerwca 2026 roku (nr 0111-KDIB2-3.4015.128.2026.1.JKU):
[…] w przedmiotowej sprawie nie został spełniony jeden z warunków zastosowania zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, bowiem przekazanie środków pieniężnych tytułem darowizny nie zostało udokumentowane zgodnie z zasadami określonymi w tym przepisie. Środki pieniężne nie zostały przelane na Pani rachunek, a więc na rachunek, którego byłaby Pani właścicielem jako obdarowana, lecz zostały przekazane przez Pani wnuczkę przelewami bezpośrednio na rachunek urzędu skarbowego.
W konsekwencji otrzymane przez Panią środki pieniężne, w części, w jakiej przekraczają kwotę wolną od opodatkowania (wskazaną w cyt. wyżej art. 9 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy), przy uwzględnieniu zasady kumulacji zawartej w ww. art. 9 ust. 2 tejże ustawy, podlegają opodatkowaniu na ogólnych zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.
W powyższym przypadku – jeżeli darowizna ma miejsce pomiędzy osobami zaliczanymi do I grupy podatkowej – opodatkowaniu podlegać będzie nadwyżka ponad kwotę wolną od podatku, tj. ponad 36 120 zł. Na zakończenie warto podkreślić, że kwota wolna dotyczy zarówno roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, jak i okresu 5 lat poprzedzających ten rok.
