Obowiązki banku jako płatnika PIT przy listach zastawnych

W niniejszym artykule szczegółowo analizujemy obowiązki banku jako płatnika PIT, które powstają w związku z dokonywaniem świadczeń na rzecz inwestorów będących osobami fizycznymi. Wyjaśniamy, jak wygląda kwestia rozliczeń podatkowych, gdy nabywcy listów zastawnych korzystają z pośrednictwa zagranicznych instytucji finansowych.

Listwy zastawne wydawane przez bank

Listy zastawne są instrumentami, które spełniają kryteria obligacji zabezpieczonych. Są to zabezpieczone instrumenty dłużne emitowane przez banki hipoteczne. Podstawę ich emisji i zabezpieczenie stanowią wierzytelności banku z tytułu udzielonych przez niego kredytów wpisane do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych. Listy zastawne służą refinansowaniu portfeli kredytowych w długim terminie.

Bank hipoteczny jest ustawowo powołany do zapewnienia długoterminowego finansowania aktywów bankowych. W celu realizacji swoich zadań bank pozyskuje finansowanie poprzez emisję listów zastawnych – długoterminowych dłużnych papierów wartościowych, które mogą być emitowane jedynie przez banki hipoteczne.

Listy zastawne są instrumentem, który ma zapewnić niskie koszty finansowania grup bankowych, a co za tym idzie – umożliwić udzielanie tanich i bezpiecznych (np. stałoprocentowych) kredytów hipotecznych. Jest to również instrument, którego obecność pozytywnie wpływa na rynek finansowy z ostrożnościowego punktu widzenia, a jego rola wzrosła jeszcze po ostatnim kryzysie finansowym.

Specyfika listów zastawnych a obowiązki banku jako płatnika PIT

Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 7 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT): źródłami przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a–c.

W świetle art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT do przychodów z kapitałów pieniężnych zalicza się m.in. odsetki i dyskonto od papierów wartościowych.

Natomiast art. 30a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy stanowi, że: od uzyskanych dochodów (przychodów) z odsetek i dyskonta od papierów wartościowych pobiera się 19% zryczałtowany podatek dochodowy.

Na mocy art. 30a ust. 6 ustawy: zryczałtowany podatek, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4 oraz pkt 6, 8 i 9, pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5 pkt 1 i 4, ust. 5a, 5d i 5e.

Stosownie zaś do art. 41 ust. 4 ustawy o PIT: płatnicy, o których mowa w ust. 1, są obowiązani pobierać zryczałtowany podatek dochodowy od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniędzy lub wartości pieniężnych z tytułów określonych w art. 29, art. 30 ust. 1 pkt 2, 4-5a i 13 oraz art. 30a ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 4d, 5 oraz 10.

Zryczałtowany podatek dochodowy, o którym mowa w art. 30a ust. 1 pkt 2 i 5, pobierają, jako płatnicy, podmioty prowadzące rachunki papierów wartościowych dla podatników, jeżeli dochody (przychody) te zostały uzyskane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wiążą się z papierami wartościowymi zapisanymi na tych rachunkach, a wypłata świadczenia na rzecz podatnika następuje za pośrednictwem tych podmiotów (art. 41 ust. 4d ustawy o PIT).

Według art. 8 Ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa: płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.

Następnie w art. 30 Ordynacji ustawodawca przyjął, że: płatnik, który nie wykonał obowiązków określonych w art. 8, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany, a niewpłacony (art. 30 § 1). Płatnik lub inkasent odpowiada za należności wymienione w § 1 lub 2 całym swoim majątkiem (art. 30 § 3).

Jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi okoliczność, o której mowa w § 1, organ ten wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika, w której określa wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego, a niewpłaconego podatku (art. 30 § 4).

Obowiązki banku jako płatnika w świetle przychodów z kapitałów pieniężnych

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 22 marca 2017 roku (nr 1462-IPPB2.4511.31.2017.1.MK) analizował przypadek banku, który planował przeprowadzenie emisji polskich listów zastawnych skierowanych do inwestorów zagranicznych. Jednocześnie bank ten nie kierował oferty nabycia papierów wartościowych do osób fizycznych w Polsce na rynku pierwotnym, lecz na wtórnym. Wypłata przychodu miała nastąpić za pośrednictwem podmiotów zlokalizowanych na terytorium Belgii oraz Holandii.

W odpowiedzi na pytanie co do obowiązku banku jako płatnika organ podatkowy wskazał, że sama wypłata dywidendy lub odsetek za pośrednictwem podmiotów, niebędących polskimi rezydentami nie skutkuje, że miejscem powstania tego przychodu jest Belgia czy Luksemburg.

Organ podatkowy wskazał, że podmiot, który będzie wypłacał świadczenia osobom fizycznym, będzie podmiotem zagranicznym, na którego polski ustawodawca nie może nałożyć obowiązku poboru podatku. Dlatego też obowiązek poboru podatku w takiej sytuacji powinien być przesunięty na podmiot, z którego majątku faktycznie wypłacane jest świadczenie, czyli na zasadach ogólnych zawartych w art. 41 ust. 4.

Powyższe znajduje potwierdzenie także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2010 roku (II FSK 2144/08). W wyroku tym czytamy, że nie można pojęcia „dochody osiągane” utożsamiać z „dochodami wypłacanymi, pochodzącymi, otrzymywanymi z terytorium Polski”. Przez pojęcie „terytorium, z którym wiąże się osiąganie dochodów” należy rozumieć miejsce, gdzie dokonują się czynności lub położone są nieruchomości (źródło), które generują dochód i są jego przyczyną sprawczą. Czynnością taką nie jest wypłata pieniędzy, wypłata jest elementem finalnym całego procesu osiągania dochodu.

W konsekwencji w przypadku, gdy list zastawny nabędzie osoba fizyczna mieszkająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i podlegająca obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów zastosowanie znajdą ww. uregulowania prawne.

Dodatkowo – jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 23 lutego 2021 roku (I SA/Wr 569/20) – skoro według ustawy obowiązek płatnika nakładany jest ustawowo, nie może być przedmiotem żadnej cesji między podmiotami.

Podsumowując, przychody z tytułu wypłat odsetek lub dyskonta z listów zastawnych powstaną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nawet jeśli zostaną zdeponowane na rachunku prowadzonym przez pośrednika (agenta płatności) mającego siedzibę w innym kraju. W takim przypadku na banku – będącym emitentem listów zastawnych – będą ciążyły obowiązki płatnika, o których mowa w ww. art. 41 ust. 4d ustawy o PIT.