Osoba ubezpieczona w KRUS a zatrudnienie to zagadnienie, które wymaga szczegółowej analizy przepisów, zwłaszcza gdy rolnik planuje podjęcie dodatkowej aktywności zawodowej. Osoby spełniające ustawowe warunki do posiadania statusu rolnika lub domownika podlegają ubezpieczeniu w ramach Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jednak nawiązanie stosunku pracy lub rozpoczęcie innej działalności może wywołać określone konsekwencje dla ich ubezpieczenia. Wyjaśniamy, co to oznacza w praktyce.
Ubezpieczenie w ramach KRUS-u – obowiązujące przepisy oraz podstawowe informacje
Ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników, którzy są obywatelami polskimi lub obywatelami innych państw – spełniającymi warunki określone w art. 1 ust. 1 Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanej dalej „ustawą”.
Ubezpieczenie rolnicze – realizowane przez KRUS – obejmuje ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe.
Ubezpieczeniu rolniczemu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek. Ubezpieczenie ustaje co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu.
W rozumieniu przepisów ustawy:
- rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia;
- domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która:
- ukończyła 16 lat,
- pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
- stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Podjęcie pozarolniczej działalności a ubezpieczenie w KRUS-ie
Rolnik lub domownik może podjąć pozarolniczą działalność gospodarczą i nadal korzystać z ubezpieczenia w KRUS-ie, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 5a ust. 1 ustawy.
Zgodnie z tym przepisem rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki:
- złoży w KRUS-ie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności;
- jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym;
- nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;
- nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
- kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza określonej kwoty (4576 zł – za 2025 rok oraz 4713 zł – za 2026 rok).
Osoba ubezpieczona w KRUS a zatrudnienie na etacie – czy to możliwe?
W przeciwieństwie do podjęcia działalności pozarolniczej zawarcie przez osobę ubezpieczoną w KRUS-ie umowy o pracę oznacza utratę tego ubezpieczenia.
Przykład 1.
Rolnik prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu w KRUS-ie. Osoba ta podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na część etatu, przy czym w dalszym ciągu zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W związku z nawiązaniem stosunku pracy rolnik zostanie objęty ubezpieczeniem społecznym w ramach ZUS-u, co jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia w KRUS-ie.
Umowa zlecenia a ubezpieczenie w KRUS-ie
W przypadku umowy zlecenia, odmiennie niż w odniesieniu do umowy o pracę, przepisy przewidują możliwość kontynuowania ubezpieczenia w KRUS-ie, o ile są spełnione warunki wskazane w art. 5b ustawy.
Zgodnie z ww. przepisem rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (sus), lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy określonej w art. 6 ust. 1 pkt 4 sus albo pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, ustalonemu na podstawie odrębnych przepisów.
Warto dodać, że umowy wskazane w art. 6 ust. 1 pkt 4 sus obejmują:
- umowy agencyjne;
- umowy zlecenia;
- inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Rolnik lub domownik może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia, składając w KRUS-ie oświadczenie o odstąpieniu od tego ubezpieczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym to oświadczenie zostało złożone w Kasie.
W świetle art. 5b ustawy kluczowym czynnikiem warunkującym możliwość kontynuowania ubezpieczenia w KRUS-ie – w okresie wykonywania zlecenia – jest utrzymanie przez rolnika-zleceniobiorcę limitu przychodu z tytułu zlecenia nieprzekraczającego kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca.
Przykład 2.
Rolnik prowadzi gospodarstwo rolne i podlega ubezpieczeniu w KRUS-ie. Osoba ta wykonuje od pewnego czasu umowę zlecenia. Otrzymywana z tego tytułu miesięczna kwota przychodu wynosi 3600 zł (brutto). Oznacza to, że rolnik może być w dalszym ciągu ubezpieczony w KRUS-ie, gdyż przychód uzyskiwany przez niego nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2026 roku minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł).
Zawarcie umowy o dzieło przez osobę ubezpieczoną w KRUS-ie
Jeżeli osoba podlegająca ubezpieczeniu w ramach KRUS-u zdecyduje się na realizację umowy o dzieło, to z reguły nie będzie to stanowić tytułu do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.
Umowa o dzieło jest umową rezultatu i polega najczęściej na wytworzeniu określonej rzeczy (wyrobu), która jest materialnie utrwalona, zlecenie polega natomiast na cyklicznym wykonywaniu określonych czynności na rzecz zleceniodawcy.
Gdyby strony zawarły umowę o dzieło, a z okoliczności wynikało, że powinna być zawarta umowa zlecenia, to pierwsza z wymienionych umów może zostać zakwestionowana, co z kolei może wywołać określone reperkusje w przedmiocie ubezpieczenia w KRUS-ie. W przypadku jednak prawidłowego zawarcia umowy o dzieło nie ma takiego niebezpieczeństwa.
Przykład 3.
Rolnik objęty ubezpieczeniem w KRUS-ie nawiązał współpracę z jedną z firm zewnętrznych na wykonanie zamówionego przez tę firmę urządzenia technicznego. W tym celu zawarto umowę o dzieło. Charakter czynności realizowanych w ramach umowy jest zgodny z cechami dzieła (umowa rezultatu), wobec czego nie rodzi to odrębnego obowiązku ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczenie w KRUS-ie może być nadal kontynuowane.
Osoba ubezpieczona w KRUS a zatrudnienie. Podsumowanie
Osoby objęte ubezpieczeniem w KRUS-ie mogą podejmować dodatkowe aktywności zawodowe. Rodzaj takiej działalności wpływa na możliwość kontynuowania ubezpieczenia w Kasie. Rolnik lub domownik może podjąć pozarolniczą działalność gospodarczą i nadal korzystać z ubezpieczenia w KRUS-ie, jeżeli są spełnione określone w ustawie warunki. Podobnie jest w razie zawarcia zlecenia. Sytuacja ulegnie jednak zmianie, jeżeli rolnik lub domownik zdecyduje się na zatrudnienie pracownicze na podstawie umowy o pracę.
