Jednym z kluczowych elementów postępowania podatkowego jest przesłuchanie świadka. W dobie postępującej cyfryzacji często pojawia się pytanie, czy dopuszczalne jest przesłuchanie świadka poprzez wideokonferencje. W poniższym artykule wyjaśniamy tę kwestię w świetle obowiązujących przepisów Ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Ordynacja podatkowa) oraz praktyki organów podatkowych.
Zasady dotyczące przesłuchania świadka
Zgodnie z art. 180 Ordynacji podatkowej za dowód można uznać wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Natomiast w art. 181 tego aktu prawnego jako dowód wprost wymieniono przesłuchanie świadka.
Według art. 187 Ordynacji podatkowej organy podatkowe mają obowiązek zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, na którego podstawie oceniają, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 Ordynacji podatkowej). Podobnie też w art. 122 tej ustawy wskazano, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny oraz załatwić sprawę w postępowaniu podatkowym.
W myśl art. 195 Ordynacji podatkowej świadkami nie mogą być:
- osoby niezdolne do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń,
- osoby zobowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych na okoliczności objęte tajemnicą, jeżeli nie zostały – w trybie określonym obowiązującymi przepisami – zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy,
- duchowni prawnie uznanych wyznań – co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi.
Natomiast według art. 196 Ordynacji podatkowej nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony, powinowatych pierwszego stopnia, a także osób pozostających ze nią w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań obowiązuje również po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.
Świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, jeżeli chce chronić siebie lub swoich bliskich przed odpowiedzialnością karną lub karną skarbową albo naruszyłby obowiązek zachowania ustawowo chronionej tajemnicy zawodowej. Przed odebraniem zeznania organ podatkowy poucza świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania, a także informuje o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.
Należy podkreślić, że organ administracyjny w postępowaniu podatkowym nie może doprowadzać świadków na przesłuchania. Uprawnienie to przysługuje sądowi lub organom ścigania w postępowaniu karnym. Organ administracyjny może wymierzyć świadkowi karę porządkową. Jak wynika bowiem z treści art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili lub w terminie wyznaczonym w wezwaniu nie złożyli wyjaśnień lub zeznań, nie wydali opinii, nie okazali przedmiotu oględzin, nie przedłożyli tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub nie brali udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową do 3700 zł.
Przesłuchanie świadka poprzez wideokonferencje w postępowaniu podatkowym - forma
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 8 stycznia 2019 roku (sygn. akt I SA/Gd 945/18) wskazał, że przepisy Ordynacji podatkowej nie zawierają regulacji, które w sposób szczegółowy określałyby sposób przesłuchiwania świadków. Mając natomiast na uwadze treść przepisów dotyczących zarówno postępowania cywilnego, jak i karnego, można założyć, że wskazane byłoby, aby organ rozpoczął przesłuchiwanie świadka od umożliwienia mu swobodnej wypowiedzi. Dopiero w drugiej kolejności prowadzący przesłuchanie powinien zadawać pytania i konfrontować świadków z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie.
Niewątpliwe taki sposób przesłuchania świadka powinien stanowić pewien wzorzec postępowania. Niemniej jednak odstępstwo od modelowego sposobu przesłuchiwania, wobec braku ustawowych regulacji w tym zakresie nie świadczy o wadliwości procesu gromadzenia materiału dowodowego, co automatycznie skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Istotne jest bowiem, czy organ dokonał właściwej analizy materiału dowodowego i czy wyprowadzone na jej podstawie wnioski odpowiadają wymogom określonym w art. 191 Ordynacji podatkowej.
Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 125 Ordynacji podatkowej organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej rozwiązania.
W świetle powyższej normy – zakładając, że świadek mieszka w miejscu oddalonym od siedziby organu podatkowego prowadzącego postępowanie podatkowe – zasadne byłoby skorzystanie z opcji przesłuchania świadka poprzez wideokonferencję.
W tym przypadku bardzo ważne są regulacje stanowiące o konieczności sporządzenia protokołu w toku postępowania podatkowego. Jak wynika z art. 172 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. W szczególności sporządza się protokół:
- przyjęcia wniesionego ustnie podania,
- przesłuchania strony, świadka i biegłego,
- oględzin i ekspertyz dokonywanych przy udziale pracownika organu podatkowego,
- ustnego ogłoszenia postanowienia,
- rozprawy.
Z treści protokołu musi wynikać, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy nich obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono, a także jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Protokół odczytuje się wszystkim biorącym udział w czynności urzędowej osobom, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy zawrzeć w protokole.
Zgodnie z art. 174 Ordynacji podatkowej protokół przesłuchania powinien być odczytany i przedłożony do podpisu osobie zeznającej niezwłocznie po złożeniu zeznania.
Treść protokołu z przesłuchania świadka powinna zawierać dosłowną wypowiedź danej osoby i odzwierciedlać w pełni jej zeznania.
W przypadku przesłuchiwania świadka w formie wideokonferencji nie jest możliwe, aby podpisał protokół. Warto jednak zauważyć, że w orzecznictwie wskazuje się, że niepodpisanie protokołu przez osobę przesłuchiwaną nie pozbawia złożonych przez nią zeznań mocy środka dowodowego, niezależnie od powodów odmowy podpisu. Tak przykładowo stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 19 sierpnia 2019 roku (sygn. akt I SA/Kr 144/19).
W związku z powyższym w szczególnie uzasadnionych przypadkach organ podatkowy może przeprowadzić przesłuchanie świadka w formie wideokonferencji. Z takiego przesłuchania należy przeprowadzić protokół, który następnie powinien zostać odczytany.
Podsumowując, przesłuchanie świadka poprzez wideokonferencję nie powinno zostać uznane za czynność naruszającą przepisy Ordynacji podatkowej w taki sposób, aby można było mówić o wadliwym dowodzie. Taki tryb przesłuchania wydaje się dopuszczalny w świetle obowiązujących przepisów.
Polecamy:
