Znowelizowana ustawa o rachunkowości z 27 lutego 2026 roku stanowi kolejny etap zmian krajowego systemu sprawozdawczości przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju. Ustawa weszła w życie 14 marca 2026 roku. Nowelizacja ta jest bezpośrednią odpowiedzią na zmiany w prawie unijnym. W szczególności chodzi tutaj o dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z 24 lutego 2026 roku zmieniającą odpowiednie dyrektywy w odniesieniu do niektórych wymogów dotyczących sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Ustawa o rachunkowości a podstawowe informacje dotyczące nowelizacji
Aby zrozumieć praktyczne skutki omawianej nowelizacji, konieczne jest odwołanie się do wcześniejszych zmian legislacyjnych. Obowiązek sporządzania sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju został wprowadzony Ustawą z 6 grudnia 2024 roku o zmianie ustawy o rachunkowości, ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz niektórych innych ustaw, która implementowała do polskiego porządku prawnego dyrektywę (UE) 2022/2464 (CSRD).
Pierwotnie obowiązek raportowania miał zostać rozłożony etapowo. W pierwszej kolejności objął największe jednostki zainteresowania publicznego zatrudniające ponad 500 osób. Następnie obowiązek ten miał zostać nałożony na pozostałe duże jednostki oraz niektórych emitentów z sektora małych i średnich przedsiębiorstw dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym.
W reakcji na krytykę dotyczącą skali obciążeń regulacyjnych prawodawca unijny przyjął następnie dyrektywę (UE) 2025/794 („stop-the-clock”), która przesunęła terminy raportowania dla części podmiotów. Dyrektywa ta została implementowana do polskiego porządku prawnego za pośrednictwem Ustawy z 5 sierpnia 2025 roku o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw.
Dopiero na tym tle należy analizować nowelizację z 27 lutego 2026 roku, której celem jest umożliwienie czasowego odstąpienia od wykonywania części obowiązków związanych ze sprawozdawczością zrównoważonego rozwoju.
Cel nowelizacji
Dyrektywa 2026/470 przewiduje możliwość czasowego ograniczenia zakresu obowiązków raportowych dla części jednostek zobowiązanych wcześniej do raportowania ESG. Polski ustawodawca skorzystał z tej opcji, wdrażając rozwiązanie umożliwiające czasowe zwolnienie z raportowania dla określonych jednostek spełniających wskazane progi wielkościowe.
Konstrukcja normatywna nowelizacji
Nowelizacja wprowadza do Ustawy z 29 września 1994 roku o rachunkowości (dalej: ustawa o rachunkowości) przepis o charakterze epizodycznym, regulujący możliwość odstąpienia od wykonywania obowiązków związanych ze sprawozdawczością zrównoważonego rozwoju.
Zgodnie z nowymi regulacjami jednostki mogą nie wykonywać obowiązków w zakresie sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju, jeżeli w danym roku obrotowym oraz w roku poprzedzającym nie przekroczyły progów dotyczących zatrudnienia lub przychodów. Analogiczne rozwiązania przewidziano dla grup kapitałowych.
Zwolnienie obejmuje lata obrotowe rozpoczynające się od 1 stycznia 2025 roku do 31 grudnia 2026 roku. Dla jednostek, które rozpoczęły rok obrotowy w tym terminie, oznacza to możliwość retroaktywnego skorzystania ze zwolnienia w odniesieniu do już rozpoczętego okresu sprawozdawczego.
Charakter zwolnienia
Zwolnienie ma charakter:
- epizodyczny,
- czasowy,
- fakultatywny,
- uzależniony od spełnienia kryteriów wielkościowych.
Nie oznacza ono trwałej zmiany systemu raportowania ESG ani definitywnego ograniczenia zakresu podmiotowego CSRD.
Progi kwalifikacyjne
Zgodnie z nowelizacją obowiązek raportowania dotyczy jednostek, które łącznie spełniają obydwa warunki progowe. Tym samym niespełnienie któregokolwiek z nich uprawnia do skorzystania ze zwolnienia.
Zwolnienie może zastosować jednostka, której średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty nie przekracza tysiąca osób lub przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów nie przekraczają 1,9 mld zł. Analogiczne progi obowiązują przy ocenie grup kapitałowych, z tym że w odniesieniu do przychodów wartość 1,9 mld zł odnosi się do danych skonsolidowanych, uwzględniających wyłączenia konsolidacyjne, natomiast w przypadku posługiwania się danymi sprzed dokonania tych wyłączeń próg wynosi 2,28 mld zł. Test spełnienia progów należy ponadto przeprowadzić zarówno w przypadku roku obrotowego, za który sporządzane jest sprawozdanie, jak i przy uwzględnieniu poprzedzającego go roku; oba lata muszą mieścić się poniżej wskazanych wartości.
W przypadku grup kapitałowych progi należy interpretować zgodnie z metodologią sporządzania danych skonsolidowanych i zasadami wyłączeń konsolidacyjnych.
Decyzja kierownika jednostki
Decyzję o niewykonywaniu obowiązków podejmuje kierownik jednostki, a w przypadku grupy kapitałowej – kierownik jednostki dominującej. Ustawa nie przewiduje formy szczególnej tej decyzji ani wymogu uzyskania zgody organu nadzorczego.
W praktyce rekomendowane jest jednak udokumentowanie decyzji o skorzystaniu ze zwolnienia – w szczególności poprzez przygotowanie odpowiedniej uchwały lub dokumentacji wewnętrznej potwierdzającej sposób ustalenia progów wielkościowych. Z uwagi na odpowiedzialność kierownika jednostki i członków rady nadzorczej za sprawozdawczość zasadne jest również zakomunikowanie decyzji organowi nadzorczemu.
Przepisy nie nakładają wyraźnego obowiązku ujawnienia informacji o skorzystaniu ze zwolnienia w sprawozdaniu z działalności. Z perspektywy transparentności i dobrych praktyk korporacyjnych takie ujawnienie może być jednak zasadne.
Zakres przedmiotowy zwolnienia
Zwolnienie dotyczy wyłącznie obowiązków związanych ze sprawozdawczością zrównoważonego rozwoju – zarówno ujmowanej w sprawozdaniu z działalności, jak i w odrębnej sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju, a także, w przypadku grup kapitałowych, w sprawozdawczości skonsolidowanej.
Zwolnienie nie obejmuje innych obowiązków wynikających z ustawy o rachunkowości, w szczególności dotyczących:
- prowadzenia ksiąg rachunkowych,
- sporządzania sprawozdań finansowych,
- inwentaryzacji,
- przechowywania dokumentacji,
- obowiązkowego badania sprawozdań finansowych.
Jednostki objęte zmianami
Największe znaczenie praktyczne nowelizacja może mieć dla części jednostek objętych wcześniej obowiązkami wynikającymi z CSRD, które obecnie pozostają poniżej nowych progów wielkościowych.
Jednostki mikro-, małe i średnie zasadniczo nie były objęte pełnym obowiązkiem raportowania ESG, z wyjątkiem określonych kategorii emitentów dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym. Należy jednak pamiętać o obowiązkach pośrednich wynikających z funkcjonowania w łańcuchu wartości większych podmiotów (tzw. value chain cap oraz standard LSME) — mniejsze jednostki w praktyce bywają proszone o przekazywanie danych ESG swoim kontrahentom.
Nowa ustawa o rachunkowości i jej relacja do innych obowiązków
Nowelizacja nie ingeruje w fundamentalne zasady rachunkowości, w tym:
- zasadę ciągłości,
- zasadę memoriału,
- zasadę ostrożności,
- zasadę współmierności,
- zasadę przewagi treści ekonomicznej nad formą prawną.
Nadal aktualne pozostają również obowiązki związane z dokumentowaniem operacji gospodarczych i przechowywaniem dokumentacji rachunkowej.
Ryzyka praktyczne
Jednostki korzystające ze zwolnienia powinny uwzględnić ryzyko przekroczenia progów w kolejnych latach obrotowych oraz konieczność ponownego wdrożenia obowiązków raportowych. W praktyce oznacza to potrzebę utrzymywania gotowości operacyjnej (procesy, dane, systemy) nawet w okresie korzystania ze zwolnienia.
Należy również brać pod uwagę oczekiwania kontrahentów, instytucji finansowych oraz uczestników łańcucha dostaw dotyczące ujawniania danych ESG – skorzystanie ze zwolnienia ustawowego nie eliminuje presji rynkowej w tym zakresie.
Perspektywa dalszych zmian
Nowelizacja z lutego 2026 roku ma charakter przejściowy i nie stanowi pełnej implementacji wszystkich planowanych zmian związanych z pakietem „Omnibus”. Przedsiębiorcy powinni monitorować dalsze prace legislacyjne zarówno na poziomie unijnym, jak i krajowym.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o rachunkowości z 27 lutego 2026 roku wprowadza czasowe rozwiązania umożliwiające ograniczenie części obowiązków związanych ze sprawozdawczością zrównoważonego rozwoju dla wybranych jednostek spełniających progi zatrudnienia tysiąca pracowników oraz 1,9 mld zł (odpowiednio 2,28 mld zł przed wyłączeniami konsolidacyjnymi) przychodów. Zwolnienie obejmuje lata obrotowe rozpoczynające się w okresie 2025–2026, ma charakter fakultatywny i jest uruchamiane decyzją kierownika jednostki.
Zmiany te nie oznaczają jednak całkowitego odejścia od modelu raportowania ESG ani trwałego ograniczenia zakresu stosowania CSRD. Przedsiębiorcy powinni analizować możliwość skorzystania ze zwolnień z uwzględnieniem zarówno kryteriów ustawowych, jak i ryzyk biznesowych oraz oczekiwań interesariuszy.
Polecamy:
