Urlop rodzicielski w zbiegu z urlopem macierzyńskim – czy to możliwe?

Współczesne prawo pracy wprowadza liczne udogodnienia dla opiekunów, w tym prawo do urlopu macierzyńskiego oraz rodzicielskiego. Wiele wątpliwości budzi jednak kwestia, czy dopuszczalny jest urlop rodzicielski w zbiegu z urlopem macierzyńskim. W niniejszym artykule wyjaśniamy, kiedy takie jednoczesne korzystanie z uprawnień jest prawnie możliwe oraz jakie konsekwencje wynikają z tego dla pracodawcy i pracownika. Współczesne prawo pracy wprowadza liczne udogodnienia dla opiekunów, w tym prawo do urlopu macierzyńskiego oraz rodzicielskiego. Wiele wątpliwości budzi jednak kwestia, czy dopuszczalny jest urlop rodzicielski w zbiegu z urlopem macierzyńskim. W niniejszym artykule wyjaśniamy, kiedy takie jednoczesne korzystanie z uprawnień jest prawnie możliwe oraz jakie konsekwencje wynikają z tego dla pracodawcy i pracownika.

Urlop macierzyński – podstawowe informacje

Zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu pracy (kp) pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:

• 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
• 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
• 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
• 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
• 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Przed przewidywaną datą porodu kobieta może wykorzystać niewięcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego, natomiast po porodzie przysługuje jej urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru określonego w art. 180 § 1 kp.

Ponadto – po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego – pracująca matka ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli:

• pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracujący ojciec wychowujący dziecko,
• przez pozostały czas do końca urlopu macierzyńskiego osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony ojciec, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.

Z kolei pracującemu ojcu wychowującemu dziecko przysługuje, w razie rezygnacji przez ubezpieczoną matkę z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za co najmniej 14 tygodni po porodzie, prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu tejże rezygnacji.

Należy dodać, że kobieta legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, może zrezygnować z pozostałej części tego urlopu, jeżeli:

1. pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracujący ojciec wychowujący dziecko albo inny członek najbliższej rodziny;
2. przez pozostały czas do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony ojciec albo inny członek najbliższej rodziny, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.

Pracującemu ojcu wychowującemu dziecko albo innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje, w przypadku rezygnacji przez matkę, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za co najmniej 8 tygodni po porodzie – prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu wspomnianej wyżej rezygnacji.

Warto podkreślić, że przepisy kp dotyczące urlopu macierzyńskiego odnoszą się również do szczególnych przypadków, takich jak między innymi przejęcie części wspomnianego urlopu przez pracującego ojca lub innego członka rodziny, w przypadku zgonu matki albo porzucenia przez nią dziecka.

Uprawnienia pracownicze w zakresie urlopu rodzicielskiego?

Jak wynika z treści art. 1821a § 1 kp, pracujący rodzice mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:

• 41 tygodni – w przypadku urodzenia 1 dziecka przy jednym porodzie,
• 43 tygodni – w przypadkach urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie.

W przypadku gdy pracujący rodzice mają zaświadczenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega podwyższeniu i wynosi do:

• 65 tygodni – razie urodzenia 1 dziecka przy jednym porodzie,
• 67 tygodni – jeżeli doszło do urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie.

Urlop rodzicielski w powyższym wymiarze przysługuje łącznie obojgu pracującym rodzicom.

Każdemu z pracujących rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z ogólnego wymiaru tego urlopu, przy czym prawa tego nie można przenieść na drugiego pracującego rodzica. Skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze co najmniej 9 tygodni stanowi wykorzystanie przez pracującego rodzica indywidualnej niepodlegającej przeniesieniu części tego urlopu.

Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje pracujący rodzice. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może być dłuższy niż ten określony w art. 1821a kp.

Urlop rodzicielski jest udzielany:

• jednorazowo albo niewięcej niż w 5 częściach niepóźniej niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat,
• na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracującego rodzica w terminie niekrótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu, przy czym pracodawca jest obowiązany uwzględnić taki wniosek. Ponadto do wniosku należy dołączyć wymagane dokumenty.

Liczbę części urlopu rodzicielskiego ustala się na podstawie liczby złożonych wniosków o udzielenie urlopu. W liczbie wykorzystanych części urlopu uwzględnia się także liczbę wniosków o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego albo jego części, złożonych przez ubezpieczoną matkę lub ojca.

Pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie za zgodą pracodawcy i powrócić do pracy.

Kiedy możliwy jest urlop rodzicielski w zbiegu z urlopem macierzyńskim?

Odnosząc się do kwestii zbiegu urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, wypada odpowiedzieć na pytanie, czy można korzystać z urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w tym samym czasie?

Odpowiedź w tym zakresie ma dwojaki charakter, co oznacza, że w przypadku:

• jednej osoby uprawnionej nie ma możliwości jednoczesnego korzystania z wymienionych urlopów i pobierania zasiłku macierzyńskiego z tytułu opieki nad tym samym dzieckiem – w takim przypadku urlopy te następują po sobie,
• obojga rodziców – w określonych okolicznościach – jest możliwe korzystanie z urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego.

Przykład 1.

Matka złożyła tzw. długi wniosek o urlop macierzyński i urlop rodzicielski. Obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Ojciec nadal pracuje i chciałby spędzić więcej czasu z dzieckiem w ramach urlopu rodzicielskiego w indywidualnej 9-tygodniowej części. Czy będzie to możliwe?

Należy podkreślić, że urlop rodzicielski jest autonomicznym uprawnieniem w stosunku do urlopu macierzyńskiego, wobec czego udzielenie urlopu rodzicielskiego:

• nie musi przypadać bezpośrednio po urlopie macierzyńskim,
• nie jest uwarunkowane uprzednim wnioskowaniem o urlop macierzyński.

Oczywiście odwrotny wariant udzielenia urlopu rodzicielskiego, czyli bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, jest możliwy i dopuszczalny.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, interpretacja przepisów korzystna dla pracownika wydaje się w pełni uzasadniona.

Przykład 2.

Ubezpieczony ojciec wystąpił do pracodawcy z odpowiednio udokumentowanym wnioskiem o udzielenie mu urlopu rodzicielskiego w wymiarze 9 tygodni, zachowując kodeksowy termin. Ubezpieczona matka przebywa w tym czasie na urlopie macierzyńskim na ogólnych zasadach przewidzianych w Kodeksie pracy. Pracodawca uwzględnił wniosek pracującegoojca w przedmiotowym zakresie, nie wystąpiły bowiem przesłanki stanowiące podstawę do innej decyzji.

Postępowanie pracodawcy jest uzasadnione, zarówno w kontekście obowiązujących przepisów kp, jak i w świetle aprobującej wykładni reprezentowanej przez resort pracy.

alert-info]W obecnym stanie prawnym nie ma ograniczeń w zakresie dotyczącym możliwości uzyskania przez pracującego ojca urlopu rodzicielskiego w tym samym czasie, gdy pracująca matka korzysta z urlopu macierzyńskiego[/alert-info]

Podsumowanie: Urlop rodzicielski w zbiegu z urlopem macierzyńskim

W przypadku obojga rodziców – w pewnych sytuacjach – jest możliwe korzystanie z urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego. Urlop rodzicielski stanowi odrębne uprawnienie pracownika w stosunku do urlopu macierzyńskiego. W świetle obowiązujących przepisów prawa pracy istnieje zatem możliwość wnioskowania przez pracującego ojca o urlop rodzicielski, jeśli matka korzysta jednocześnie z urlopu macierzyńskiego.