Darowizna wierzytelności – jakie skutki podatkowe wywołuje?

Przedmiotem poniższej analizy będzie ustalenie, czy w świetle obowiązujących przepisów możliwa jest darowizna wierzytelności oraz z jakimi konkretnymi skutkami podatkowymi się ona wiąże dla stron transakcji, w tym w zakresie podatku od spadków i darowizn.

Na czym polega umowa darowizny wierzytelności?

W pierwszej kolejności odnieśmy się do właściwych przepisów prawa cywilnego. Na początku wskażmy, że zgodnie z art. 888 § 1 ustawy – Kodeks cywilny przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Z powyżej zacytowanego przepisu wynika, że podstawową cechą umowy darowizny jest bezpłatne świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanego kosztem jego majątku. Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego (świadczenie musi wzbogacić obdarowanego) i zobowiązanie darczyńcy musi być zamierzone jako nieodpłatne. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do żadnego świadczenia w zamian za otrzymane świadczenie.

Istotą darowizny – jako czynności nieodpłatnej – jest więc brak po drugiej stronie ekwiwalentu w postaci świadczenia wzajemnego. Darowizna może polegać zarówno na przesunięciach do majątku obdarowanego określonych przedmiotów majątkowych, jak i na innych postaciach dyspozycji majątkowych darczyńcy prowadzących do zmniejszenia jego majątku, a po stronie majątku obdarowanego do zwiększenia aktywów lub zmniejszenia pasywów.

W wyniku zawarcia umowy darowizny może dochodzić do określonych zmian w położeniu prawno-majątkowym darczyńcy i obdarowanego. Przedmiotem darowizny mogą bowiem strony uczynić wszelkie postacie zwolnienia obdarowanego od określonych zobowiązań.

Do zawarcia umowy darowizny, podobnie jak każdej innej umowy, niezbędne jest zgodne oświadczenie woli złożone przez obie strony umowy. Umowa darowizny dochodzi do skutku dopiero z chwilą złożenia oświadczenia woli przez obdarowanego o przyjęciu darowizny. Należy zaznaczyć, że ustawodawca nie wymaga żadnej szczególnej formy oświadczenia obdarowanego o przyjęciu darowizny.

Natomiast z treści art. 890 § 1 kc wynika, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

Przepisy kc przewidują zatem szczególną formę dla umowy darowizny. Umowa taka pod rygorem nieważności powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy nie powoduje nieważności umowy tylko wówczas, gdy darowizna została spełniona.

Zatem daną czynność można uznać za darowiznę, jeżeli ma cechy darowizny, tzn. gdy zostanie złożone oświadczenie darczyńcy o przekazaniu darowizny oraz oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu, a ponadto czynność ta musi polegać na nieodpłatnym świadczeniu darczyńcy (kosztem jego majątku) na rzecz obdarowanego pod warunkiem, że czynność ta nie została wymieniona w treści art. 889 kc.

Darowizna wierzytelności na gruncie prawa podatkowego

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 Ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem darowizny.

Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.

W tym miejscu warto również zwrócić uwagę na całkowite zwolnienie od podatku określone w art. 4a ustawy. Stosownie do treści art. 4a ust. 1 ww. ustawy zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1. zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
2. w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych powinno być dokonane na formularzu SD-Z2.

Dyrektor KIS, analizując w interpretacji z 13 marca 2026 roku (nr 0111-KDIB2-2.4015.31.2026.1.PB) skutki podatkowe darowizny wierzytelności, wskazał: „Jeżeli w istocie opisana we wniosku czynność cywilnoprawna dokonana zostanie w formie darowizny, to nabycie prawa majątkowego wynikającego z umowy pożyczki będzie podlegało co do zasady opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn z możliwością zastosowania zwolnienia z opodatkowania na podstawie zacytowanego art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli zostaną spełnione przewidziane tym przepisem warunki.

Zatem, aby w przedmiotowej sprawie skorzystać ze zwolnienia określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, będzie Pani zobowiązana złożyć zgłoszenie o ww. nabyciu do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego na formularzu SD-Z2”.

Warto jednocześnie podkreślić, że w przypadku darowizny wierzytelności nie ma obowiązku udokumentowania przekazania środków na rachunek bankowy. Warunek udokumentowania dotyczy jedynie sytuacji, gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny są środki pieniężne, a nie prawo majątkowe.

Przykład 1.

Pan Paweł udzielił swojemu znajomemu pożyczki. W konsekwencji miał on wierzytelność o jej zwrot, którą postanowił przekazać w drodze darowizny na rzecz swojej córki. Po dokonaniu darowizny pożyczkobiorca zwrócił należną kwotę na rachunek bankowy córki.Czy córka pana Pawła może skorzystać ze zwolnienia określonego w art. 4a ustawy SD?Przedmiotem darowizny było prawo majątkowe w postaci wierzytelności. To powoduje, żedla spełnienia warunku koniecznego do zwolnienia nie wystąpi obowiązek udokumentowania nabycia – o którym to obowiązku mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli córka złoży zgłoszenie o ww. nabyciu na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, to będzie przysługiwało jej prawo do skorzystania ze zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. 

Podsumowując, należy wskazać, że umowa darowizny wierzytelności wywołuje skutki w podatku od spadków i darowizn po stronie osoby obdarowanej. Jednocześnie jeżeli są spełnione warunki określone w art. 4a ustawy SD, możliwe jest zastosowanie całkowitego zwolnienia od podatku.