Prawomocnie orzeczony w trakcie roku rozwód pomiędzy małżonkami istotnie wpływa na sposób rozliczenia podatku dochodowego. W poniższym artykule przeanalizujemy, jak wygląda podatek dochodowy u rozwiedzionych małżonków w kontekście wypełniania rocznej deklaracji podatkowej oraz zasad korzystania z dostępnych ulg podatkowych.
Rozwód a wspólne rozliczenie małżonków i podatek dochodowy
Jak stanowi art. 6 ust. 1 ustawy o PIT, małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów. Jednocześnie na mocy art. 6 ust. 2 ww. ustawy małżonkowie podlegający obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 1, pozostający w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej:
- przez cały rok podatkowy, albo
- od dnia zawarcia związku małżeńskiego do ostatniego dnia roku podatkowego – w przypadku gdy związek małżeński został zawarty w trakcie roku podatkowego
– mogą być, z zastrzeżeniem ust. 8, na wspólny wniosek wyrażony w zeznaniu podatkowym, opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów określonych zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a, po uprzednim odliczeniu, odrębnie przez każdego z małżonków, kwot pomniejszających dochód; w tym przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków.
Zatem w świetle ww. przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z wnioskiem o wspólne opodatkowanie dochodów mogą wystąpić małżonkowie, jeżeli spełnią łącznie następujące warunki:
- są polskimi rezydentami podatkowymi;
- pozostają w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej:
- przez cały rok podatkowy, albo
- od dnia zawarcia związku małżeńskiego do ostatniego dnia roku podatkowego (w przypadku gdy związek małżeński został zawarty w trakcie roku podatkowego).
Zgodnie z art. 367 § 1 Ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego od wyroku sądu I instancji przysługuje apelacja do sądu II instancji. Ponadto zgodnie z art. 369 § 1 kpc apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie 2 tygodni od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Wyrok sądu I instancji staje się prawomocny z chwilą upływu terminu do wniesienia środka odwoławczego. Natomiast wyrok Sądu Apelacyjnego (II instancji) jest prawomocny i kończy postępowanie w sprawie. Stosownie do art. 365 § 1 kpc dopiero prawomocne orzeczenie wiąże strony, sąd, który je wydał, inne sądy i inne organy państwowe, i organy administracji publicznej.
W świetle powołanych powyżej przepisów kpc rozwód następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu. Przykładowo zatem orzeczenie rozwodu wyrokiem wydanym w roku podatkowym 2025, a uprawomocniającym się już w 2026 roku nie stoi na przeszkodzie wspólnemu rozliczeniu małżonków za 2025 rok. Należy bowiem uznać, że aż do chwili uprawomocnienia wyroku orzekającego rozwód w świetle prawa małżonkowie pozostają w związku małżeńskim.
Podatek dochodowy u rozwiedzionych małżonków a ulga prorodzinna
Kolejną istotną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest sposób rozliczenia przez rozwiedzionych małżonków ulgi prorodzinnej. Otóż zgodnie z art. 27f ust. 1 ustawy o PIT od podatku dochodowego podatnik ma prawo odliczyć kwotę obliczoną zgodnie z ust. 2 na każde małoletnie dziecko, w stosunku do którego w roku podatkowym:
- wykonywał władzę rodzicielską;
- pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało;
- sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą.
Stosownie do art. 27f ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odliczenie dotyczy łącznie obojga rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim. Kwotę tę podatnicy mogą odliczyć od podatku w dowolnej proporcji przez nich ustalonej. W przypadku braku porozumienia między podatnikami, którzy zgodnie z rozstrzygnięciem sądu wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad małoletnim dzieckiem po rozwodzie lub w trakcie separacji (piecza naprzemienna), lub gdy miejsce zamieszkania dziecka jest takie samo jak miejsce zamieszkania obojga rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim – kwotę tę podatnicy odliczają w częściach równych. W pozostałych przypadkach odliczenie w wysokości 100% stosuje podatnik, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania w rozumieniu Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny.
Zgodnie z art. 25 kc miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Z art. 26 kc wynika, że:
§ 1 Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
§ 2 Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lipca 2016 roku (sygn. akt II FSK 447/16) wyjaśnił, że art. 27f ust. 4 ustawy o PIT nie zawiera warunku zawarcia „ustaleń” czy też porozumienia rodziców dziecka w jakiejś szczególnej formie. W konsekwencji porozumienie pomiędzy rodzicami co do każdorocznego odliczenia ulgi prorodzinnej wynika z faktycznych czynności (faktycznego odliczania ulgi), a nie z formalnej umowy lub jej zmiany.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 17 lutego 2025 roku (nr 0115-KDIT2.4011.602.2024.2.MM): „Skoro zatem między Panem i byłą żoną istnieje spór co do podziału ulgi prorodzinnej na małoletnie dzieci za 2021 r. i 2023 r., oznacza to, że w rzeczywistości nie doszło do zgodnych ustaleń w tym zakresie. Tym samym za ww. lata nie może Pan odliczyć tej ulgi w proporcjach, które wynikały z ustnych ustaleń poczynionych w pierwszym kwartale 2020 r.
Miejsce zamieszkania małoletnich dzieci było przy matce i nie została orzeczona przez sąd piecza naprzemienna, zatem nie jest Pan również uprawniony do dokonania za 2021 r. i 2023 r. odliczenia połowy kwoty ulgi prorodzinnej na ww. dzieci.
Do Pana sytuacji znajdzie natomiast zastosowanie zdanie czwarte przepisu art. 27f ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym w przypadkach innych niż wyżej wymienione odliczenie w wysokości 100% stosuje ten z rodziców, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania w rozumieniu ustawy – Kodeks cywilny. W opisanym stanie faktycznym jest to matka dzieci”.
Reasumując powyższe, rodzice mogą odliczyć od podatku:
- w dowolnej proporcji przez nich ustalonej;
- w równych częściach w przypadku braku porozumienia między rodzicami, którzy:
- zgodnie z rozstrzygnięciem sądu wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad dzieckiem po rozwodzie lub w trakcie separacji (piecza naprzemienna), lub
- gdy miejsce zamieszkania dziecka jest takie samo jak miejsce zamieszkania obojga rodziców, opiekunów prawnych albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim.
Natomiast w przypadkach innych niż wyżej wymienione odliczenie w wysokości 100% stosuje ten z rodziców, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania w rozumieniu kc.
