Umowa między pracodawcą a zakładem medycyny pracy: zasady

Pracodawca jest obowiązany realizować wynikające z przepisów Kodeksu pracy obowiązki w zakresie profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników. Kluczowe znaczenie w tym procesie przypisuje się badaniom profilaktycznym. W tym celu niezbędna jest umowa między pracodawcą a zakładem medycyny pracy, stanowiąca formalną podstawę udzielania świadczeń zdrowotnych. Jakie są aktualne zasady zawierania takich umów – wyjaśniamy w artykule.

Badania profilaktyczne pracowników – obowiązujące zasady

Zasady przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników zostały określone w Ustawie z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp).

Zgodnie z art. 229 § 1 kp wstępnym badaniom lekarskim podlegają:

• osoby przyjmowane do pracy,
• pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.

Jednocześnie wstępnym badaniom lekarskim nie podlegają osoby:

• przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni po rozwiązaniu bądź wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy z tym pracodawcą,
• przyjmowane do pracy u innego pracodawcy na dane stanowisko pracy w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy, jeżeli dysponują aktualnym orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie, i pracodawca ten stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na danym stanowisku pracy, z wyłączeniem jednak osób przyjmowanych do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych. Powyższą zasadę stosuje się odpowiednio w przypadku przyjmowania do pracy osoby pozostającej jednocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą.
  Zobacz też:

  • Uzasadnienie skierowania pracownika na wcześniejsze badania profilaktyczne
  • Czy badania lekarskie są obowiązkowe przy każdej działalności gospodarczej?
  • Ile ważne jest skierowanie na badania lekarskie?

Ponadto pracownik podlega:

• okresowym badaniom lekarskim,
• kontrolnym badaniom lekarskim – jeżeli niezdolność do pracy spowodowana chorobą trwa dłużej niż 30 dni. Wskazane badanie ma na celu ustalenie zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Warto także dodać, że pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających jest obowiązany zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także:

• po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami,
• po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.

Wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę.

Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z dokonywanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w razie konieczności przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdów – zgodnie z  zasadami obowiązującymi przy podróżach służbowych.

Wstępne, okresowe i kontrolne badania, w tym także badania pracowników zatrudnionych w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających, są przeprowadzane na koszt pracodawcy.

Umowa między pracodawcą a zakładem medycyny pracy jako podstawa świadczeń zdrowotnych na rzecz pracowników

Pracodawca powinien zawrzeć pisemną umowę z podstawową jednostką służby medycyny pracy, przedmiotem której będzie sprawowanie profilaktycznej opieki nad pracownikami – obowiązki w tym zakresie wynikają z Ustawy z 27 czerwca 1997 roku o służbie medycyny pracy (dalej: ustawa).

Podmiot obowiązany do zapewnienia świadczeń medycznych („zleceniodawca”) to w rozumieniu ustawy:

• pracodawca – w odniesieniu do pracowników, osób pozostających w stosunku służbowym oraz osób wykonujących pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą,
• szkoła lub szkoła wyższa albo organizator kwalifikacyjnych kursów zawodowych – w stosunku do kandydatów do szkół ponadpodstawowych lub wyższych i na kwalifikacyjne kursy zawodowe, uczniów i słuchaczy tych szkół, studentów oraz słuchaczy kwalifikacyjnych kursów zawodowych, którzy w trakcie praktycznej nauki zawodu lub stażu uczniowskiego są narażeni na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia,
• podmiot uprawniony do prowadzenia szkoły doktorskiej – w odniesieniu do doktorantów, którzy w trakcie kształcenia są narażeni na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia,
• podmiot zatrudniający – w odniesieniu do osób świadczących pracę w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w zakładach karnych, przebywania w aresztach śledczych lub wykonujących pracę w ramach kary ograniczenia wolności.

Z kolei podstawowymi jednostkami służby medycyny pracy są podmioty wykonujące działalność leczniczą w celu sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, z wyłączeniem pielęgniarek i położnych wykonujących zawód w formach określonych odrębnymi przepisami.

Umowa między pracodawcą a zakładem medycyny pracy – wymogi prawne i treść

Umowa zawarta przez zleceniodawcę (pracodawcę) ze zleceniobiorcą (podstawową jednostką służby medycyny pracy) powinna określać w szczególności:

1. strony umowy oraz osoby objęte świadczeniami z tytułu umowy;
2. zakres opieki zdrowotnej, który w odniesieniu do pracowników powinien obejmować co najmniej te rodzaje świadczeń, do których zapewniania zleceniodawca jest obowiązany na podstawie kp, ustawy i przepisów wydanych na mocy wymienionych aktów prawnych;
3. warunki i sposób udzielania świadczeń zdrowotnych, a zwłaszcza: sposób rejestracji osób objętych umową, organizację udzielania świadczeń, tryb przekazywania zaświadczeń lekarskich o zdolności do pracy bądź nauki oraz sposób podania tych informacji do wiadomości zainteresowanych;
4. sposób kontrolowania przez zleceniodawcę wykonania postanowień umowy;
5. obowiązki zleceniodawcy wobec zleceniobiorcy dotyczące:
• przekazywania informacji o występowaniu czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych wraz z aktualnymi wynikami badań i pomiarów tych czynników,
• zapewnienia udziału w komisji BHP działającej na terenie zakładu pracy,
• zapewnienia możliwości przeglądu stanowisk pracy w celu dokonania oceny warunków pracy,
• udostępniania dokumentacji wyników kontroli warunków pracy, w części odnoszącej się do ochrony zdrowia;
6. wysokość należności, sposób jej ustalania, terminy płatności oraz tryb rozliczeń finansowych,
7. dopuszczalność zlecania osobom trzecim przez zleceniobiorcę niektórych obowiązków wynikających z umowy. Zgodnie z art. 14 ustawy podstawowa jednostka służby medycyny pracy może zlecić, na podstawie umowy, wykonywanie niektórych świadczeń, w szczególności badań diagnostycznych i specjalistycznych konsultacji lekarskich, podmiotom wykonującym działalność leczniczą uprawnionym do wykonywania tych świadczeń na podstawie odrębnych przepisów;
8. okres, na który została zawarta umowa, z tym że okres ten nie może być krótszy niż rok,
9. sposób rozwiązywania umowy za wypowiedzeniem i przypadki stanowiące podstawę rozwiązywania umowy ze skutkiem natychmiastowym,
10. tryb rozstrzygania sporów związanych z realizacją i rozliczeniem finansowym umowy, zwłaszcza w przypadku uchybień stwierdzonych w trybie określonym w art. 18 ustawy.

Zleceniobiorca informuje właściwą inspekcję o niewywiązywaniu się przez zleceniodawcę z zobowiązań wyszczególnionych powyżej w pkt 5.

Warto dodać, że zleceniodawca (pracodawca) jest uprawniony do wyboru zleceniobiorcy (podstawowej jednostki służby medycyny pracy).

Podsumowanie

Wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie pracowników są przeprowadzane na koszt pracodawcy. Wskazane badania oraz inne świadczenia zdrowotne powinny być wykonywane na podstawie pisemnej umowy zawartej przez pracodawcę z podstawową jednostką służby medycyny pracy. Umowę zawiera się na okres niekrótszy niż rok. Pracodawca ma prawo wyboru podmiotu, który będzie sprawował profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.