Utrata obywatelstwa polskiego, która mogła nastąpić wskutek wielu historycznych okoliczności, nie musi być stanem definitywnym. Prawo przewiduje możliwość jego odzyskania, a kluczowym elementem tego procesu jest formalne przywrócenie obywatelstwa polskiego w ramach dedykowanej procedury administracyjnej. Wyjaśniamy, jakie kroki należy podjąć, aby ponownie stać się obywatelem RP.
Kiedy można stracić obywatelstwo polskie?
Polskie obywatelstwo jest nabywane zgodnie z zasadą krwi. Wystarczy, że choćby jeden z rodziców jest Polakiem i wówczas jego dzieci automatycznie stają się obywatelami RP bez względu na miejsce swojego urodzenia. Zgodnie z treścią art. 34 ust. 2 Konstytucji RP obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie. W praktyce utrata obywatelstwa polskiego wiąże się z koniecznością uzyskania zgody Prezydenta RP, co nie zawsze jest prostym zadaniem. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu obywatelstwo polskie można było utracić wskutek pojawienia się innych okoliczności, w tym z powodu nabycia obywatelstwa innego kraju (także w wyniku zawarcia związku małżeńskiego z obcokrajowcem). Władze mogły pozbawić obywatelstwa RP również, gdy dana osoba przyjęła urząd publiczny lub wstąpiła do służby wojskowej w innym kraju bez zgody ówczesnego polskiego rządu.
Poprzednio obowiązujące regulacje prawne, które przewidywały dużą liczbę możliwości utraty obywatelstwa polskiego, dosyć często skutkowały odebraniem obywatelstwa dużej liczbie osób. Mimo że te przepisy już od dawna nie obowiązują, utracone obywatelstwo nie zostało przywrócone zainteresowanym z mocy samego prawa. Każdy, kto został pozbawiony polskiego obywatelstwa, ma możliwość ubiegania się o jego ponowne nabycie na drodze odpowiedniej procedury administracyjnej.
Wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego
Aby utracone obywatelstwo polskie zostało przywrócone, niezbędne jest zainicjowanie sprawy przez zainteresowanego. Zgodnie z treścią art. 39 Ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim, obywatelstwo polskie przywraca minister właściwy do spraw wewnętrznych w drodze decyzji. Nabycie obywatelstwa polskiego następuje w dniu, w którym decyzja o przywróceniu obywatelstwa polskiego stała się ostateczna. Ustawodawca wprowadza pewne ograniczenia, jeśli chodzi o możliwość ubiegania się o ponowne nabycie obywatelstwa RP. Obecne przepisy stanowią, że nie przywraca się obywatelstwa polskiego cudzoziemcowi, który:
- dobrowolnie wstąpił w okresie od 1 września 1939 roku do 8 maja 1945 roku do służby w wojskach Państw Osi lub ich sojuszników;
- przyjął w okresie od 1 września 1939 roku do 8 maja 1945 roku urząd publiczny w służbie Państw Osi lub ich sojuszników;
- działał na szkodę Polski, a zwłaszcza jej niepodległości i suwerenności, lub uczestniczył w łamaniu praw człowieka;
- stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 3 Ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2012 r. poz. 161 ze zm.) obywatelstwo polskie przywraca się osobie, która je utraciła, zrzekając się go skutecznie w okresie od dnia 17 października 1997 roku, tj. wejścia w życie Konstytucji RP, do dnia 1 stycznia 1999 roku, tj. wejścia w życie Ustawy z dnia 24 lipca 1998 roku o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.), na podstawie postanowień art. 34 ust. 2 i art. 137 Konstytucji RP i nie stoją temu na przeszkodzie negatywne przesłanki wymienione w art. 38 ust. 2 i 3 ustawy o obywatelstwie polskim.
Wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego może złożyć każdy, kto utracił je przed 1 stycznia 1999 roku i nie został wyłączony mocą ustawy z takiej możliwości. Pismo powinno być skierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (ul. Stefana Batorego 5, 02-591 Warszawa), przy czym wnioskodawcy stale mieszkający poza Polską mogą skierować wniosek za pośrednictwem najbliższego konsula RP. Wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego jest pismem formalnym i musi być złożony na urzędowym formularzu – gotowe wzory znajdziemy w polskich konsulatach i w internecie (m.in. na stronie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji). Pismo musi zawierać następujące informacje:
- dane cudzoziemca;
- adres zamieszkania;
- oświadczenie o posiadaniu w przeszłości obywatelstwa polskiego oraz informacje o okolicznościach jego utraty;
- adres ostatniego miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed utratą obywatelstwa polskiego;
- życiorys.
Pamiętajmy, że do wniosku o przywrócenie obywatelstwa polskiego dołącza się:
- dokumenty potwierdzające tożsamość i obywatelstwo;
- dokumenty potwierdzające zmianę imienia i nazwiska, jeżeli takie nastąpiły;
- dokumenty potwierdzające utratę obywatelstwa polskiego;
- fotografię osoby objętej wnioskiem.
W przypadku, gdy do wniosku mają zostać załączone dokumenty w języku obcym, konieczne będzie przygotowanie ich tłumaczenia dokonanego przez tłumacza przysięgłego albo konsula RP. Samodzielne tłumaczenia lub takie, które zostaną dokonane przez zwykłego tłumacza, nie zostaną zaakceptowane. W takim przypadku wnioskodawca zostanie wezwany do uzupełnienia braków pisma w wyznaczonym terminie.
Pismo podlega stałej opłacie w wysokości 219 zł. Należy ją uiścić albo na konto bankowe Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy (Centrum Obsługi Podatnika), albo opłacić we właściwym konsulacie.
Postępowanie o przywrócenie obywatelstwa polskiego
Wniosek o przywrócenie obywatelstwa RP jest pismem, które inicjuje właściwe postępowanie administracyjne. Czas oczekiwania na wydanie decyzji wynosi maksymalnie 2 miesiące. Do tego momentu minister właściwy do spraw wewnętrznych podejmuje kilka ważnych czynności, m.in. zwraca się do Komendanta Głównego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby do innych organów, o udzielenie informacji, czy przywrócenie obywatelstwa polskiego nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz czy cudzoziemiec, który złożył wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego, nie działał na szkodę Polski, a zwłaszcza jej niepodległości i suwerenności, lub uczestniczył w łamaniu praw człowieka. Przed wydaniem decyzji w sprawie przywrócenia obywatelstwa polskiego minister właściwy do spraw wewnętrznych może zwrócić się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści posiadanych dokumentów dotyczących osoby ubiegającej się o przywrócenie obywatelstwa polskiego oraz o ich udostępnienie.
W przypadku, gdy na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku o przywrócenie obywatelstwa polskiego minister właściwy do spraw wewnętrznych lub konsul poweźmie wątpliwość, czy cudzoziemiec nie ma obywatelstwa polskiego, przekazuje wniosek do wojewody w celu przeprowadzenia postępowania w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. W przypadku stwierdzenia w toku postępowania w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, że cudzoziemiec posiada obywatelstwo polskie, wojewoda wydaje decyzję o potwierdzeniu posiadania obywatelstwa polskiego, a wnioskowi o przywrócenie obywatelstwa polskiego nie nadaje się dalszego biegu.
Jeśli organ prowadzący postępowanie uzna, że wniosek i załączone dowody są wystarczające do tego, aby przywrócić obywatelstwo polskie danej osobie, zostanie wydana stosowna decyzja administracyjna. Analogicznie, jeśli wnioskodawca nie spełni warunków do tego, aby przywrócić mu obywatelstwo, wydana zostanie decyzja odmowna. W tym przypadku wnioskodawca ma prawo jednak złożyć odwołanie. Robi się to poprzez wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który kieruje się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wniosek musi zostać złożony w formie pisemnej w ciągu 14 dni, licząc od dnia otrzymania odmownej decyzji w sprawie. Można go złożyć osobiście w urzędzie lub listownie. W przypadku ponownej odmowy przywrócenia obywatelstwa polskiego zainteresowany ma prawo zaskarżyć nową decyzję do sądu administracyjnego w ciągu 30 dni od otrzymania decyzji ministra. Pismo ze skargą składa się także do MSWiA.
Podsumowanie
Wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego to pismo inicjujące postępowanie administracyjne przed Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji. Prawo do jego złożenia mają cudzoziemcy, którzy utracili polskie obywatelstwo przed 1 stycznia 1999 roku i którzy nie są wyłączeni ustawowo z takiej możliwości. Podczas toczącego się postępowania urzędnicy badają zasadność złożonego wniosku oraz przedłożonych dokumentów. Minister Spraw Wewnętrznych wydaje następnie decyzję o przywróceniu obywatelstwa wnioskodawcy albo decyzję odmowną. W tym drugim przypadku wnioskodawca ma prawo ponownie zainicjować całą sprawę, a nawet złożyć skargę do sądu administracyjnego.
