Opinie w internecie stały się kluczowym czynnikiem wpływającym na decyzje konsumentów. Dla przedsiębiorcy są one szansą na budowanie renomy, ale też zagrożeniem, gdy pojawiają się fałszywe lub krzywdzące komentarze. W związku z tym coraz częściej pojawia się pytanie, czy możliwe jest odszkodowanie za nieuczciwe opinie w internecie. W artykule wyjaśniamy, jakie kroki prawne może podjąć firma w celu ochrony swojego dobrego imienia i naprawienia poniesionych strat.
Naruszenie dóbr osobistych przedsiębiorstwa
Zgodnie z Kodeksem cywilnym dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.
W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, żeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, żeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.
Na zasadach przewidzianych w kc może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.
W praktyce uznaje się, że kolizję między wolnością wypowiedzi a prawem do ochrony czci należy oceniać indywidualnie w zależności od okoliczności konkretnego przypadku. Wyznaczenie granic tego, co można uznać za dopuszczalną krytykę, ma kluczowe znaczenie przy ocenie ewentualnego naruszenia dobrego imienia.
Wolność wypowiedzi, jako wartość chroniona prawnie, obejmuje także możliwość formułowania krytycznych opinii pod warunkiem, że są one rzetelne, rzeczowe, uczciwe i proporcjonalne, a ich celem jest wskazanie i eliminowanie zachowań nieprawidłowych z perspektywy prawa, zasad etyki, norm wykonywanego zawodu lub pełnionej funkcji.
Rzetelność takiej krytyki przejawia się na podstawie prezentowanych twierdzeń na faktach, natomiast granice krytyki zostają przekroczone, gdy ktoś świadomie przedstawia oceny pozbawione obiektywnego uzasadnienia. Rzeczowość z kolei oznacza adekwatność ocen do dokonanych ustaleń, bez zniekształceń, uproszczeń czy obraźliwego sposobu wyrażania.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do jednego z orzeczeń dotyczącego sprawy o naruszenie dobrego imienia przedsiębiorcy wskazał jednocześnie, że przedsiębiorca, ze względu na profesjonalizm świadczonych usług, powinien być bardziej odporny – na rzeczową i zarazem dosadną krytykę ze strony zleceniodawców w osobach konsumentów odnośnie do sposobu i jakości wykonywanych na ich rzecz usług oraz ich zachowania, pozostającego w związku ze świadczeniem tych usług – niż konsumenci na krytykę ich zachowania w czasie wykonywania przez przedsiębiorcę usług na skutek wyrażania przez konsumenta niezadowolenia z wykonanej na ich rzecz przez przedsiębiorcę usługi (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 21 stycznia 2025 roku, II CSKP 142/23).
Nieuczciwa opinia jako czyn nieuczciwej konkurencji
Czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.
Wiadomościami, o których mowa wyżej, są nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje, w szczególności o:
- osobach kierujących przedsiębiorstwem,
- wytwarzanych towarach lub świadczonych usługach,
- stosowanych cenach,
- sytuacji gospodarczej lub prawnej.
Rozpowszechnianiem wiadomości jest również posługiwanie się:
- nieprzysługującymi lub nieścisłymi tytułami, stopniami albo innymi informacjami o kwalifikacjach pracowników;
- nieprawdziwymi atestami;
- nierzetelnymi wynikami badań;
- nierzetelnymi informacjami o wyróżnieniach lub oznaczeniach produktów lub usług.
Przypisanie ww. odpowiedzialności wymaga wykazania, że sprawca, świadomie chcąc lub co najmniej godząc się na to, rozpowszechniał wiadomości wprowadzające w błąd i czynił to z tym konkretnym zamiarem.
Jeżeli to konkurent sporządza nieuczciwe opinie w internecie o innym przedsiębiorcy, reklamując jednocześnie swoje produkty i usługi, możemy mieć także do czynienia z tzw. reklamą porównawczą. Reklama umożliwiająca bezpośrednio lub pośrednio rozpoznanie konkurenta albo towarów lub usług oferowanych przez konkurenta stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami.
Reklama porównawcza nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, jeżeli łącznie spełnia następujące przesłanki:
- nie jest reklamą wprowadzającą w błąd;
- w sposób rzetelny i dający się zweryfikować na podstawie obiektywnych kryteriów porównuje towary lub usługi zaspokajające te same potrzeby lub przeznaczone do tego samego celu;
- w sposób obiektywny porównuje jedną lub kilka istotnych, charakterystycznych, sprawdzalnych i typowych cech tych towarów i usług, do których może należeć także cena;
- nie powoduje na rynku pomyłek w rozróżnieniu między reklamującym a jego konkurentem ani między ich towarami albo usługami, znakami towarowymi, oznaczeniami przedsiębiorstwa lub innymi oznaczeniami odróżniającymi;
- nie dyskredytuje towarów, usług, działalności, znaków towarowych, oznaczeń przedsiębiorstwa lub innych oznaczeń odróżniających, a także okoliczności dotyczących konkurenta;
- w odniesieniu do towarów z chronionym oznaczeniem geograficznym lub chronioną nazwą pochodzenia odnosi się zawsze do towarów z takim samym oznaczeniem;
- nie wykorzystuje w nieuczciwy sposób renomy znaku towarowego, oznaczenia przedsiębiorstwa lub innego oznaczenia odróżniającego konkurenta ani chronionego oznaczenia geograficznego lub chronionej nazwy pochodzenia produktów konkurencyjnych;
- nie przedstawia towaru lub usługi jako imitacji czy naśladownictwa towaru lub usługi opatrzonych chronionym znakiem towarowym, chronionym oznaczeniem geograficznym lub chronioną nazwą pochodzenia albo innym oznaczeniem odróżniającym.
Odszkodowanie za nieuczciwe opinie w internecie
W razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać:
- zaniechania niedozwolonych działań;
- usunięcia skutków niedozwolonych działań;
- złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie;
- naprawienia wyrządzonej szkody, na zasadach ogólnych;
- wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych;
- zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.
Odpowiedzialność karna za nieuczciwe opinie w internecie
Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego powyżej za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
Podobnie w przypadku wykorzystania środków masowego komunikowania, osoba znieważająca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. W razie skazania za to przestępstwo sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego.
Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.
