Jakie są skutki podatkowe sprzedaży maszyn związanych z produkcją?

Przedmiotem rozważań w tym artykule będą skutki podatkowe sprzedaży maszyn związanych z produkcją oraz ustalenie, czy zawarcie umowy dotyczącej urządzeń produkcyjnych generuje obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych po stronie nabywcy.

Umowa sprzedaży – rozgraniczenie pomiędzy VAT a PCC

Na początku wskażmy, że przepis art. 1 ust. 1 Ustawy z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa o PCC) zawiera zamknięty katalog czynności podlegających opodatkowaniu. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy podatkowi temu podlegają umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych.

Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC: obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Z kolei w art. 4 pkt 1 wskazano, że: obowiązek podatkowy przy umowie sprzedaży ciąży na kupującym.

Według art. 6 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o PCC: podstawę opodatkowania przy umowie sprzedaży stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC: stawki podatku wynoszą od umowy sprzedaży:

1. nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym – 2%,
2. innych praw majątkowych – 1%.

Jak wynika z cytowanych przepisów, umowa sprzedaży podlega na ogół opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o PCC i obowiązek uiszczenia tegoż podatku ciąży na kupującym.

W ustawie o PCC przewidziano jednak sytuacje, w których czynność mieszcząca się w zakresie przedmiotowym ustawy jest wyłączona z opodatkowania.

Stosownie do art. 2 pkt 4 ww. ustawy nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne inne niż umowa spółki i jej zmiany w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług.

Z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC wynika, że o wyłączeniu z opodatkowania tym podatkiem nie decyduje sam fakt, że strony umowy są podatnikami VAT. Kluczowe jest to, aby dana czynność była opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub by przynajmniej jedna ze stron była z niego zwolniona (z uwzględnieniem wyjątków określonych w lit. b tego przepisu).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 23 marca 2023 roku (I SA/Ke 575/22) stwierdził, że skoro ustawodawca podjął próbę rozgraniczenia podatku PCC oraz podatku VAT przez wyłączenie podatkowe zawarte w ustawie o PCC (a nie w Ustawie z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług, dalej: ustawa o VAT), to powyższe wskazuje na domniemanie pierwszeństwa w opodatkowaniu danej czynności podatkiem VAT. Dopiero ustalenie, że dana czynność nie podlega przepisom ustawy o VAT, pozwala – co do zasady – na opodatkowanie jej podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Jakie są skutki podatkowe sprzedaży maszyn związanych z produkcją – czy trzeba zapłacić PCC?

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części nie podlega opodatkowaniu. W takim przypadku po stronie nabywcy powstanie konieczność zapłaty podatku PCC. Gdyby bowiem transakcja była opodatkowana podatkiem VAT po stronie sprzedawcy, to kupujący nie musiałby odprowadzać PCC.

Należy zatem zastanowić się, kiedy mamy do czynienia ze zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa (ZCP). Przepis art. 2 pkt 27e ustawy o VAT stanowi, że przez pojęcie zorganizowanej części przedsiębiorstwa należy rozumieć: organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

Warunkiem jest wydzielenie tego zespołu w istniejącym przedsiębiorstwie, które powinno zachodzić na trzech płaszczyznach: organizacyjnej, finansowej i funkcjonalnej (przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych).

Wyodrębnienie funkcjonalne oznacza przeznaczenie danych składników do realizacji określonych zadań gospodarczych. Zorganizowana część przedsiębiorstwa musi stanowić wyodrębnioną całość obejmującą elementy niezbędne do samodzielnego prowadzenia tych działań, którym służy w dotychczasowej strukturze. Aby dany zespół majątkowy został uznany za zorganizowaną część przedsiębiorstwa, musi mieć zdolność do niezależnego funkcjonowania, co pozwala nabywcy na prowadzenie na jego podstawie odrębnej działalności gospodarczej.

Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą powiązane ze sobą składniki, które stanowią spójny zespół, a nie zbiór przypadkowych elementów połączonych jedynie własnością jednego podmiotu.

Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 7 sierpnia 2018 roku (nr 0111-KDIB4.4014.176.2018.3.BD), skoro omawiana transakcja nabycia składników majątkowych (maszyn, urządzeń i innych rzeczy ruchomych, które służą do produkcji i sprzedaży oraz know-how związanych z produkcją) będzie podlegać faktycznemu opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (ponieważ nie spełnia warunku do uznania za ZCP zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT), to w sprawie znajdzie zastosowanie wyłączenie zawarte w art. 2 pkt 4 lit. a ustawy o PCC. Zatem nabycie przez spółkę ww. składników majątkowych nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem PCC.

Przykład 1.

Spółka A będąca czynnym podatnikiem VAT sprzedała trzy maszyny służące do produkcji butów. Nabywcą tych maszyn również był podmiot mający status czynnego podatnika podatku VAT.

Czy sprzedaż składników majątku związanych z produkcją podlega w tym przypadku opodatkowaniu PCC?

Trzy maszyny będące przedmiotem sprzedaży nie mogą zostać uznane za zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W konsekwencji nie znajdzie zastosowania wyłączenie określone w art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. To oznacza, że sprzedawca będzie musiał odprowadzić podatek VAT z tytułu odpłatnej dostawy towarów na terytorium kraju, nabywca nie będzie zaś zobowiązany do zapłaty podatku PCC.

Podsumowując, obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych po stronie nabywcy powstanie wyłącznie wtedy, gdy produkcyjne składniki majątkowe zostaną zakwalifikowane jako zorganizowana część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.