Odprawa pośmiertna przy stawce godzinowej - jak ją obliczyć?

Odprawa pośmiertna to świadczenie mające na celu złagodzenie trudności finansowych bliskich zmarłego pracownika związanych z jego śmiercią. Obliczanie jej przy wynagrodzeniu za pracę ustalonym według stawki godzinowej wymaga potraktowania tego wynagrodzenia według zasad odnoszących się do zmiennych składników wynagrodzenia.

Prawo do odprawy pośmiertnej

W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna. Jej wysokość jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi:

1. 1-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat;
2. 3-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat;
3. 6-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

Odprawa pośmiertna przysługuje członkom rodziny pracownika:

1. małżonkowi;
2. następującym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych:
• dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka oraz dzieciom przysposobionym,
• przyjętym na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnukom, rodzeństwu i innym dzieciom, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,
• rodzicom.

Odprawę dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny. Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy odpowiedniej kwoty określonej wyżej (art. 93 § 1-6 Kodeksu pracy).

Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 3 czerwca 1980 roku (II CR 148/80), odprawa pośmiertna przysługuje uprawnionym do niej osobom niezależnie od przyczyny śmierci pracownika. Obowiązek jej świadczenia przez zakład pracy wynika z humanitarnej zasady niesienia pomocy najbliższej rodzinie pracownika w trudnym dla niej okresie po stracie żywiciela.

Na marginesie można wskazać, że przepis art. 93 § 7 kp dopuszcza możliwość zwolnienia się pracodawcy z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej. Zachodzi to wówczas, gdy pracodawca zawarł z zakładem ubezpieczeń umowę, na mocy której ubezpieczył pracownika na życie i z tego tytułu z własnych środków opłaca stosowne składki, skutkiem czego w razie śmierci pracownika osoby uprawnione otrzymają odszkodowanie nie niższe od kwoty odprawy odpowiadającej okresowi zatrudnienia zmarłego pracownika. Jeżeli to nastąpi, to pracodawca jest całkowicie zwolniony z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej. Natomiast w razie częściowego zaspokojenia przez zakład ubezpieczeń roszczeń osób uprawnionych do odprawy pracodawca jest zwolniony tylko w tej części z długu wobec tych osób. Jest on zatem zobowiązany do wypłaty kwoty stanowiącej różnicę między odprawą przysługującą na podstawie przepisów kp a odszkodowaniem wypłaconym przez instytucję ubezpieczeniową. Unormowania art. 93 § 7 kp nie obejmują jednak sytuacji, gdy pracodawca zawarł z zakładem ubezpieczeń umowę o tzw. ubezpieczenie grupowe pracowników, w ramach którego pracownicy dobrowolnie deklarują wysokość wpłacanych przez nich składek, które są potrącane przez pracodawcę z wynagrodzenia pracowników (patrz pismo z 11 marca 2011 roku Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, SPS-023-21116/11).

Odpowiednie stosowanie zasad ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy

W celu obliczenia odprawy pośmiertnej stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, określone w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.

W związku z powyższym odprawę pośmiertną ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, z wyłączeniem:

1. jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie;
2. wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju;
3. gratyfikacji (nagród) jubileuszowych;
4. wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy;
5. ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy;
6. dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego;
7. wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną;
8. kwoty wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę;
9. nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej;
10. odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych;
11. wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy.

Składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości (tzw. stałe składniki wynagrodzenia) uwzględnia się przy ustalaniu odprawy pośmiertnej w wysokości należnej w miesiącu nabycia do niej prawa.

Składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc, z wyjątkiem określonych w stawce miesięcznej w stałej wysokości (tzw. zmienne składniki wynagrodzenia), wypłacone w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy, uwzględnia się w średniej wysokości z tego okresu. Jeżeli pracownik nie przepracował pełnego okresu wspomnianych 3 miesięcy, wynagrodzenie faktycznie wypłacone mu w tym okresie dzieli się przez liczbę dni pracy, za które przysługiwało to wynagrodzenie, a otrzymany wynik mnoży się przez liczbę dni, jakie pracownik przepracowałby w ramach normalnego czasu pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Odprawa pośmiertna a wynagrodzenie określone w stawce godzinowej

Wynagrodzenie określone w stawce godzinowej należy traktować jako zmienny składnik wynagrodzenia (wynagrodzenie zmienne) w wyżej przedstawionym rozumieniu, gdyż charakter stałego składnika wynagrodzenia (wynagrodzenia stałego) ma wyłącznie wynagrodzenie określone w stawce miesięcznej. Zatem przy obliczaniu odprawy pośmiertnej z uwzględnieniem wynagrodzenia określonego według stawki godzinowej należy ustalić średnią wysokość wynagrodzenia z 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy.

Przykład 1.

Pracownik był zatrudniony przez 12 lat, pracował po 8 godzin dziennie. W kwietniu 2026 roku zmarł. Pozostawił po sobie tylko jedną osobę uprawnioną do odprawy pośmiertnej – żonę. Jego stawka godzinowa wynagrodzenia wynosiła 50 zł. Przepracował pełne 3 miesiące poprzedzające miesiąc zgonu: styczeń (20 dni, czyli 160 godzin), luty (20 dni, czyli 160 godzin) i marzec (22 dni, czyli 176 godzin) 2026 roku. W związku z tym średnie wynagrodzenie pracownika ze wspomnianych 3 miesięcy wyniosło 8266,67 zł, zgodnie z obliczeniem:

(160 h × 50 zł + 160h × 50 zł + 176 h × 50 zł) : 3 = 8266,67 zł, lub zgodnie z analogicznym obliczeniem:

(20 dni × 400 zł + 20 dni × 400 zł + 22 dni × 400 zł) : 3 = 8266,67 zł.

Żona zmarłego pracownika otrzymała odprawę pośmiertną w kwocie 12400,01 zł, co wynika z obliczenia:

8266,67 zł × 3 × ½ = 12400,01 zł.

Przykład 2.

Pracownik zmarł w lutym 2026 roku. Przepracował 17 lat. Pracę wykonywał przez 8 godzin dziennie. Był wynagradzany według stawki godzinowej wynoszącej 45 zł. W listopadzie 2025 roku przepracował 10 dni (80 godzin), w grudniu 2025 roku – 12 dni (96 godzin), a w styczniu 2026 roku – 3 dni (24 godziny). W związku z tym za wspomniane miesiące wypłacono mu 9000 zł, zgodnie z obliczeniem:

80 h × 45 zł + 96 × 45 zł + 24 × 45 zł = 9000 zł, co odpowiada analogicznemu obliczeniu:

10 dni × 360 zł × 12 dni × 360 zł + 3 dni × 360 zł = 9000 zł.

W omawianych 3 miesiącach przypadało do przepracowania odpowiednio 18 dni (144 godziny), 20 dni (160 godzin) i 20 dni (160 godzin).

Zatem średnie wynagrodzenie z 3 miesięcy poprzedzających nabycie przez osoby uprawnione prawa do odprawy pośmiertnej, którymi była żona i dwoje dzieci w wieku 8 i 11 lat, należało obliczyć, dzieląc wynagrodzenie faktycznie wypłacone w tym okresie przez liczbę dni pracy, za które przysługiwało to wynagrodzenie, a otrzymany wynik mnożąc przez liczbę dni, jakie pracownik przepracowałby w ramach normalnego czasu pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. W analizowanym przypadku nie musimy dzielić wynagrodzenia faktycznie wypłaconego w tym okresie przez liczbę dni pracy, za które przysługiwało to wynagrodzenie, gdyż bez tego obliczenia znamy stawkę godzinową wynagrodzenia (skoro ustalono je właśnie w stawce godzinowej). Wystarczy zatem dokonać następującego obliczenia, w celu ustalenia średniego wynagrodzenia miesięcznego:

(18 dni × 360 zł + 20 dni × 360 zł + 20 dni × 360 zł) : 3 = 6960 zł, analogicznie:

(144 h × 45 zł + 160h × 45 zł + 160 h × 450 zł) : 3 = 6960 zł.

Każda z osób uprawnionych otrzyma z tytułu odprawy pośmiertnej po 13920 zł, zgodnie z obliczeniem:

6960 zł × 6 : × 1/3 = 13920 zł.

Konkludując, przy obliczaniu odprawy pośmiertnej wynagrodzenie za pracę ustalone w stawce godzinowej uwzględnia się na zasadach dotyczących tzw. zmiennych składników wynagrodzenia.