Prowadzenie na gruncie podatku VAT działalności rolniczej to przypadek szczególny, ponieważ rolnik może być jednocześnie zwolniony od VAT w tym zakresie oraz mieć status czynnego podatnika w ramach innej aktywności. W poniższym artykule precyzyjnie wyjaśniamy, jakie skutki podatkowe niesie ze sobą przesunięcie towarów z działalności rolniczej do działalności gospodarczej oraz w jaki sposób prawidłowo udokumentować ten proces.
Działalność rolnicza oraz działalność gospodarcza na gruncie podatku VAT
Jak stanowi art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Zgodnie z zapisem art. 2 pkt 15 ustawy, ilekroć jest mowa o działalności rolniczej – rozumie się przez to produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, chów, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb i innych organizmów żyjących w wodzie, a także uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro”, fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, chów i hodowlę dżdżownic, entomofagów i jedwabników, prowadzenie pasiek oraz chów i hodowlę innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym oraz sprzedaż produktów gospodarki leśnej i łowieckiej, z wyjątkiem drewna okrągłego z drzew tropikalnych (CN 4403 41 00 i 4403 49) oraz bambusa (CN 1401 10 00), a także świadczenie usług rolniczych.
Biorąc pod uwagę przytoczoną definicję działalności gospodarczej (art. 15 ust. 2 ustawy), należy uznać, że działalność rolnicza (art. 2 pkt 15 ustawy) mieści się w pojęciu działalności gospodarczej.
Zatem rolnik, w świetle przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, ma status podatnika prowadzącego działalność gospodarczą (działalność rolniczą). Natomiast wykonywanie czynności polegających na świadczeniu usług rolniczych stanowi wykonywanie działalności rolniczej w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług.
Dalej wskażmy, że w myśl art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT zwalnia się od podatku dostawę produktów rolnych dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego. Jest to zwolnienie przedmiotowe przysługujące z mocy prawa i ma ono zastosowanie, chyba że rolnik dokona rezygnacji (art. 43 ust. 3 ustawy).
Jak podaje art. 117 ustawy o VAT, rolnik ryczałtowy w zakresie prowadzonej działalności rolniczej dostarczający produkty rolne jest zwolniony z obowiązku:
- wystawiania faktur;
- prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług;
- składania w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowej, o której mowa w art. 99 ust. 1;
- dokonania zgłoszenia rejestracyjnego, o którym mowa w art. 96.
Biorąc pod uwagę definicję działalności rolniczej, zawartą w art. 2 pkt 15 ustawy, należy uznać, że rolnicy, prowadzący taką działalność, z wyjątkiem tych, którzy dobrowolnie dokonali rejestracji w zakresie VAT jako podatnicy VAT czynni, oraz takich, którzy na podstawie odrębnych przepisów są obowiązani do prowadzenia ksiąg rachunkowych, z mocy ustawy są rolnikami ryczałtowymi w zakresie działalności rolniczej, tj. zarówno sprzedaży produktów rolnych pochodzących z tej działalności, jak i świadczenia usług rolniczych, ze wszystkimi konsekwencjami prawnymi dla podatników mających status rolnika ryczałtowego.
Jednocześnie rolnik może prowadzić działalność w pozostałym nierolniczym zakresie. Dokonując rejestracji na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy o VAT, będzie miał status czynnego podatnika podatku VAT. Wówczas – chociaż w pozostałej części podatnik prowadzi działalność opodatkowaną niezwiązaną z działalnością rolniczą – dostawa własnych produktów rolnych oraz świadczenie usług rolniczych są zwolnione od podatku.
Przesunięcie towarów z działalności rolniczej do działalności gospodarczej jest neutralne podatkowo
Przy założeniu spełnienia określonych warunków czynnością podlegającą opodatkowaniu będzie również nieodpłatne przekazanie towarów. Stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy o VAT przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:
- przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia;
- wszelkie inne darowizny
– jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.
W związku z tym pojawia się pytanie, czy ww. przepis znajdzie zastosowanie do przypadku przesunięcia towarów z działalności rolniczej do działalności gospodarczej.
W celu wyjaśnienia tych wątpliwości trzeba sięgnąć do treści interpretacji Dyrektora KIS z 18 czerwca 2025 roku (nr 0113-KDIPT1-3.4012.258.2025.3.ALN), w której organ podatkowy w pierwszej kolejności odwołał się do regulacji prawa cywilnego. Otóż wskazał, że opierając się na przepisach działu II Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny, należy stwierdzić, że na gruncie prawa cywilnego cechą każdej umowy jest dwustronność. Aby umowa mogła zostać skutecznie zawarta, niezbędny jest udział dwóch stron – składającego ofertę zawarcia umowy oraz przyjmującego ofertę. Po zawarciu umowy tworzy się zobowiązanie, którego jedna ze stron staje się wierzycielem, a druga dłużnikiem. Każda ze stron zobowiązania ma swoje prawa i obowiązki wynikające z charakteru zawartej umowy. Tak więc na gruncie prawa cywilnego niedopuszczalna jest sytuacja, w której zarówno zobowiązanym do świadczenia, jak i przyjmującym świadczenie byłaby jedna i ta sama osoba (jeden podmiot).
Jeżeli zatem towary rolnika stanowią jego własność w sensie ekonomicznym, to w wyniku przesunięcia towarów nie nastąpi przeniesienie prawa własności. Nadal ten sam podmiot będzie właścicielem tych towarów. Umowa sprzedaży może być skuteczna wyłącznie wtedy, jeżeli jest zawarta przez dwie strony. Sprzedaż towaru „samemu sobie” jest czynnością prawnie bezskuteczną.
Czynności przekazania produktów z własnego gospodarstwa rolnego do prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej nie stanowią dostawy towarów, ponieważ nie mają charakteru odpłatnego. Ewentualna zapłata zostałaby dokonana de facto „samemu sobie” i polegałaby jedynie na wykonaniu przelewu ewentualnie między dwoma kontami tego samego podmiotu.
Przykład 1.
Pan Stanisław prowadzi zwolnioną z VAT działalność rolniczą w zakresie szkółki drzew i krzewów. Towary te przekazuje do prowadzonej działalności gospodarczej w postaci sklepu ogrodniczego. W zakresie sprzedaży towarów w sklepie ogrodniczym jest czynnym podatnikiem podatku VAT. Czy przesunięcie towarów będzie wiązać się z powstaniem obowiązku podatkowego w podatku VAT? W omawianej sytuacji nie mamy do czynienia z dostawą towarów, nie występuje tym samym obowiązek podatkowy w zakresie podatku od towarów i usług, nie jest możliwe wystawianie „faktur VAT RR”, które miałyby na celu potwierdzenie nabycia produktów rolnych, a tym samym nie jest możliwe odliczanie podatku naliczonego wykazanego na tych fakturach.
Należy jednak zaznaczyć, że możliwe jest dokumentowanie takich „przesunięć” towarów w ramach działalności rolniczej i pozarolniczej poprzez wystawienie księgowych dowodów zastępczych jako dowodów dokumentujących dokonane operacje gospodarcze.
Mając powyższe na uwadze, trzeba zatem wskazać, że w omawianym przypadku występuje czynność neutralna podatkowo. Art. 7 ust. 2 ustawy o VAT dotyczący opodatkowania czynności nieodpłatnych nie znajdzie w tych okolicznościach zastosowania.
Polecamy:
