Ogłoszona upadłość konsumencka to dla wielu zadłużonych osób ogromna szansa na ostateczne wyjście z długów. Procedura ta wymaga jednak przejścia przez restrykcyjne postępowanie przed właściwym sądem gospodarczym. W okresie między ogłoszeniem upadłości a prawomocnym zakończeniem postępowania majątek upadłego przechodzi w zarząd wyznaczonego syndyka. W praktyce upadły nie powinien zaciągać nowych zobowiązań bez konsultacji, zwłaszcza jeśli mogłyby one wpłynąć na realizację zatwierdzonego planu spłaty. Czy ta sama zasada dotyczy również świadczeń socjalnych i wsparcia z ZFŚS?
Środki z ZFŚS a upadłość konsumencka
Dłużnik, który uzyskał status upadłego, musi bezwzględnie stosować się do zaleceń sądu i wyznaczonego syndyka. Prawidłowe wykonywanie obowiązków w ramach toczącego się postępowania jest warunkiem do uzyskania oddłużenia i zatwierdzenia planu spłaty. W praktyce przejawia się to poprzez brak zaciągania nowych zobowiązań oraz wpłacanie oznaczonych kwot pieniężnych na specjalnie utworzone do tego konto bankowe, które jest sprawdzane przez syndyka. Zaciąganie nowych pożyczek przez upadłego w praktyce nie wchodzi w grę, ponieważ zwiększałoby tylko już istniejące zadłużenie. Dotyczy to także wszelkiego rodzaju środków o charakterze pożyczkowym z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Pomimo że często są one oprocentowane bardzo nisko, to finalnie i tak muszą być uznane za zobowiązania. W efekcie upadły nie powinien więc starać się o uzyskanie pożyczki socjalnej, bo może ona zniweczyć całe postępowanie przed sądem.
Zupełnie inaczej przedstawia się kwestia korzystania ze wsparcia socjalnego, które nie ma charakteru zobowiązaniowego. Mowa tu oczywiście o wszelkiego rodzaju bezzwrotnej pomocy finansowej, jak np. dofinansowanie do świąt, wczasów lub okresowe nagrody dla pracowników. Tego rodzaju świadczenia nie są długami w rozumieniu prawa cywilnego, lecz dodatkiem o charakterze majątkowym. Ostatecznie więc powiększają one majątek pracownika, a nie prowadzą do jego uszczuplenia. Pamiętajmy jednak, że środki pochodzące z ZFŚS nie są elementem wynagrodzenia za pracę, stanowią natomiast realizację obowiązków socjalnych pracodawcy wobec pracownika znajdującego się w określonej sytuacji życiowej. Świadczenia z ZFŚS mają charakter pomocy społecznej wewnątrz zakładu pracy. Dzięki temu co do zasady nie wchodzą w skład masy upadłości, o ile mają charakter doraźnej pomocy socjalnej i są przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych upadłego.
Przykład 1.
Pan Jan, wobec którego ogłoszono upadłość konsumencką, ale nie ustalono jeszcze planu spłaty, zaciągnął pożyczkę z ZFŚS na remont łazienki. Rata pożyczki wynosiła 300 zł miesięcznie i była potrącana z pensji. Syndyk zauważył różnicę w kwocie przekazywanej do masy upadłości. Czy zaciągnięcie pożyczki może wpłynąć na postępowanie upadłościowe? Tak, ponieważ pan Jan zaciągnął kolejne zobowiązanie bez zgody syndyka. Pomimo że pożyczka pochodzi ze środków ZFŚS i jest nisko oprocentowana, to jednak musi być uznana za zobowiązanie. Syndyk ma obowiązek zgłosić fakt zaciągnięcia pożyczki do sądu upadłościowego. W efekcie działanie upadłego może być uznane za utrudnianie całej procedury sądowej i zagrozi oddłużeniu.
Przykład 2.
Wobec pani Marii ogłoszono upadłość konsumencką, ale nie ustalono jeszcze planu spłaty. W grudniu ubiegłego roku otrzymała ona świadczenie socjalne z pracy w kwocie 500 zł. Upadła nie poinformowała o tym fakcie wyznaczonego syndyka i obawia się, że może to wpłynąć na całe postępowanie sądowe. Czy odebranie świadczenia pieniężnego z ZFŚS może negatywnie wpłynąć na przebieg postępowania upadłościowego? Nie, ponieważ otrzymane świadczenie ma charakter wsparcia finansowego, a nie zobowiązania, które mogłoby powiększyć już istniejące długi. Świadczenie socjalne tego rodzaju nie wpłynie negatywnie na toczące się postępowanie upadłościowe.
Przykład 3.
Pani Natalia, przechodząc przez plan spłaty w ramach upadłości konsumenckiej, musiała poddać się pilnemu leczeniu stomatologicznemu. Koszt ma wynieść 3000 zł, co zrujnowałoby jej budżet domowy i uniemożliwiło spłatę wierzycieli. Kobieta złożyła więc wniosek do zakładowej komisji socjalnej, załączając dokumenty o upadłości i zaświadczenie od lekarza. Otrzymała bezzwrotne wsparcie w kwocie 2500 zł. Czy świadczenie socjalne może wpłynąć na dalszy przebieg postępowania upadłościowego? Nie, ponieważ dla syndyka taka informacja jest neutralna – dzięki zapomodze pani Natalia zachowała płynność w realizowaniu planu spłaty.
Zapomogi i dofinansowania z ZFŚS a upadłość konsumencka
Socjalne zapomogi losowe i finansowe to instrumenty, z których upadły powinien korzystać w pierwszej kolejności. Są one przyznawane w sytuacjach nadzwyczajnych – kradzież, pożar, ciężka choroba członka rodziny czy po prostu bardzo trudna sytuacja materialna (którą upadłość sama w sobie potwierdza). Podobnie będzie w przypadku dofinansowania do urlopu wypoczynkowego, które jest najczęściej spotykanym świadczeniem socjalnym w wielu polskich firmach. Otrzymanie tego rodzaju świadczeń nie powinno stanowić problemu, jeśli chodzi o prowadzenie postępowania upadłościowego.
Zapomogi losowe i finansowe z ZFŚS cieszą się szczególną ochroną. W przeciwieństwie do premii czy nadgodzin, które syndyk ma obowiązek przejąć (powyżej kwoty wolnej), zapomoga jest środkiem doraźnym. Gdyby syndyk zdecydował się odebrać zapomogę przyznaną np. na zakup okularów korekcyjnych czy leczenie dziecka, działałby wbrew celowi społecznemu tego świadczenia. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że pomoc socjalna ma na celu przywrócenie równowagi w życiu pracownika, a nie powiększanie masy upadłości dla banków czy innych wierzycieli.
Przykład 4.
Pan Robert jest w trakcie drugiego roku realizacji planu spłaty w ramach upadłości konsumenckiej. Jego domowy budżet jest wyliczony bardzo precyzyjnie. Nagle, w środku zimy, pęka rura w jego mieszkaniu, zalewając podłogi i niszcząc piec gazowy. Koszt naprawy to 4000 zł. Ze względu na brak odpowiednich środków finansowych oraz konieczność szybkiej naprawy zepsutego pieca upadły złożył wniosek o zapomogę losową z ZFŚS, dołączając zdjęcia zniszczeń i protokół awarii. Komisja socjalna przyznała mu 3500 zł bezzwrotnego wsparcia. Ponieważ jest to zapomoga losowa, mężczyzna otrzymuje pełną kwotę na swoje konto bankowe. Czy syndyk masy upadłości może kwestionować to wsparcie? Nawet jeśli syndyk zauważy wpływ nowych środków pieniężnych, pan Robert może łatwo udowodnić ich pochodzenie. Dowodami w tej sprawie będą decyzja zakładowej komisji socjalnej oraz wniosek pracownika o przyznanie wsparcia socjalnego. Pieniądze te nie są dochodem w rozumieniu prawa upadłościowego, który należałoby rozdzielić między wierzycieli – służą one zachowaniu substancji mieszkaniowej dłużnika.
Przykład 5.
Pani Jolanta ma ogłoszoną upadłość konsumencką. Kobieta obawia się, że jeśli złoży wniosek o popularne „wczasy pod gruszą”, syndyk uzna, że skoro stać ją na wyjazd, to powinna płacić wyższe raty w planie spłaty. Jak powinna postąpić pani Jolanta? Świadczenie określane mianem „wczasów pod gruszą” jest wypłacane raz w roku i ma na celu regenerację sił pracownika. Z punktu widzenia prawa dofinansowanie to jest wyłączone spod egzekucji. Co więcej, odpoczynek i zachowanie zdrowia psychicznego dłużnika są w interesie procesu upadłościowego – zdrowy, wypoczęty pracownik to pracownik, który stabilnie zarabia i sumiennie realizuje plan spłaty przez kolejne lata. Pani Jolanta może złożyć wniosek o przyznanie jej „wczasów pod gruszą” bez obawy, że takie świadczenie mogłoby negatywnie wpłynąć na plan spłaty wierzycieli.
Przykład 6.
Pan Krzysztof, wobec którego ogłoszono upadłość konsumencką, musi regularnie kupować leki na nadciśnienie i korzystać z rehabilitacji, które nie są w pełni refundowane przez NFZ. Jego miesięczny koszt leczenia to 400 zł. Składa on wniosek o okresową zapomogę zdrowotną do firmowej komisji socjalnej, dokumentując wydatki fakturami z apteki. Otrzymuje wsparcie w wysokości 1000 zł raz na kwartał. Czy uzyskane świadczenie socjalne przeszkodzi w postępowaniu upadłościowym? W tym przypadku zapomoga z ZFŚS pełni funkcję „wyrównawczą”, tzn. pokrywa koszty, których pan Krzysztof nie byłby w stanie opłacić z kwoty wolnej od zajęcia. Gdyby nie ta zapomoga, upadły mógłby podupaść na zdrowiu, co doprowadziłoby do utraty pracy i fiaska całej upadłości. Uzyskane świadczenie socjalne nie wpłynie negatywnie na dalszy przebieg postępowania upadłościowego.
Podsumowanie
Korzystanie z ZFŚS po ogłoszeniu upadłości jest nie tylko możliwe, ale często zalecane jako bezpieczna alternatywa dla wszelkiego rodzaju pożyczek i kredytów, które mogłyby doprowadzić do pogorszenia się sytuacji majątkowej upadłego. Uzyskanie bezzwrotnego świadczenia socjalnego nie wpływa negatywnie na proces całej upadłości. W przypadku pożyczek z ZFŚS chęć ich zaciągnięcia powinna być uprzednio skonsultowana z syndykiem masy upadłości, aby uniknąć posądzenia upadłego o działanie w złej wierze.
