Ustawa z dnia 4 października 2018 roku o pracowniczych planach kapitałowych nakłada na pracodawców szereg obowiązków związanych z systematycznym oszczędzaniem. Warto wyjaśnić, jak w świetle tych przepisów wygląda zależność zagraniczny podmiot zatrudniający a PPK, zwłaszcza gdy firma nie posiada siedziby w Polsce. Czy taka jednostka musi tworzyć program dla podwładnych? Szczegółową analizę zasad gromadzenia środków i finansowania wpłat przez podmioty zagraniczne prezentujemy w poniższym artykule.
Wpłaty do PPK — obowiązujące przepisy oraz podstawowe zasady
Jak już wspomniano na wstępie, w zakresie funkcjonowania PPK obowiązującym aktem prawnym jest Ustawa z dnia 4 października 2018 roku o pracowniczych planach kapitałowych, zwana dalej „ustawą”.
Ustawa określa zasady:
- gromadzenia środków w PPK;
- zawierania umów o zarządzanie i umów o prowadzenie PPK;
- finansowania i dokonywania wpłat do PPK oraz dokonywania wypłat transferowych, wypłat i zwrotu środków zgromadzonych w PPK.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy PPK są tworzone w celu systematycznego gromadzenia oszczędności przez uczestnika PPK z przeznaczeniem na wypłatę po osiągnięciu przez niego 60. roku życia oraz na inne cele określone w ustawie.
Osoby zatrudnione oraz podmioty zatrudniające w rozumieniu przepisów ustawy
Ustawa przewiduje autonomiczne definicje pojęcia „osoby zatrudnionej” i „podmiotu zatrudniającego”, co wynika ze specyfiki przedmiotu regulacji.
Oznacza to zatem, że przez osoby zatrudnione należy rozumieć:
- pracowników, o których mowa w art. 2 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy („kp”), z wyjątkiem pracowników przebywających na urlopach górniczych i urlopach dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla, o których mowa w art. 11b i art. 11ba Ustawy z dnia 7 września 2007 roku o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, oraz młodocianych w rozumieniu art. 190 § 1 kp;
- osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą, które ukończyły 18. rok życia, o których mowa w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 303 § 1 kp;
- członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych, o których mowa w art. 138 i art. 180 Ustawy z dnia 16 września 1982 roku – Prawo spółdzielcze;
- osoby fizyczne, które ukończyły 18. rok życia, wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z art. 750 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia;
- członków rad nadzorczych wynagradzanych z tytułu pełnienia tych funkcji;
- osoby wskazane wyżej w pkt 1-4 przebywające na urlopach wychowawczych albo pobierające zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego
– podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tych tytułów w Rzeczypospolitej Polskiej (RP), w rozumieniu Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.
Podmiotami zatrudniającymi są natomiast:
- pracodawcy, o których mowa w art. 3 kp – w stosunku do osób zatrudnionych, czyli pracowników w rozumieniu art. 2 kp, z wyjątkiem pracowników przebywających na urlopach górniczych i urlopach dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla, o których mowa w art. 11b i 11ba ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, oraz młodocianych w rozumieniu art. 190 § 1 kp, mający numer identyfikacyjny NIP lub REGON;
- nakładcy – wobec osób fizycznych wykonujących pracę nakładczą, które ukończyły 18. rok życia, o których mowa w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 303 § 1 kp;
- rolnicze spółdzielnie produkcyjne lub spółdzielnie kółek rolniczych – w stosunku do członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych, o których mowa w art. 138 i art. 180 ustawy – Prawo spółdzielcze;
- zleceniodawcy – w stosunku do osób zatrudnionych, będących osobami fizycznymi, które ukończyły 18. rok życia, wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z art. 750 kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, mający numer identyfikacyjny NIP lub REGON;
- podmioty, w których działa rada nadzorcza – w stosunku do zatrudnionych — członków rad nadzorczych wynagradzanych z tytułu pełnienia tych funkcji;
- płatnicy – jeżeli pracodawca, o którym mowa w pkt 1, lub zleceniodawca wskazany w pkt 4, nie ma numeru identyfikacyjnego.
Zagraniczny podmiot zatrudniający a PPK
Krajowy podmiot zatrudniający jest obowiązany do utworzenia PPK, czyli zawarcia umowy o zarządzanie PPK i umowy o prowadzenie PPK na zasadach określonych w ustawie.
Należy podkreślić, że obowiązki w powyższym zakresie ciążą również na podmiocie zatrudniającym, który nie ma siedziby lub miejsca zamieszkania na terytorium RP — inaczej mówiąc, taki podmiot powinien zapewnić osobom zatrudnionym w Polsce możliwość uczestnictwa w PPK.
Obowiązki zagranicznego podmiotu zatrudniającego mogą być zrealizowane na dwa sposoby, czyli:
- podmiot zatrudniający tworzy i prowadzi dla osób zatrudnionych PPK na ogólnych zasadach określonych w ustawie,
- podmiot zatrudniający uzgodni z osobą zatrudnioną, że jego obowiązki w przedmiocie PPK — określone ustawą — będą wypełniane przez osobę zatrudnioną.
Wymaga dodania, że druga z wymienionych wyżej możliwości jest przewidziana w jednym z unormowań ustawy.
Omawiany zakres obowiązków i sposób ich realizacji przez zagraniczny podmiot zatrudniający potwierdził także Polski Fundusz Rozwoju (PFR).
Odwołując się zatem do komunikatu PFR w tej sprawie, należy zastosować następujące warianty postępowania:
- zagraniczny podmiot zatrudniający, który ma NIP i jest zgłoszony w ZUS-ie jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne — tworzy PPK na zasadach ogólnych, co oznacza zawarcie umowy o zarządzanie PPK oraz umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych;
- jeżeli osoba zatrudniona przejęła obowiązki zagranicznego pracodawcy i dokonała w ZUS-ie zgłoszenia siebie jako płatnika składek — zagraniczny podmiot zatrudniający uzgadnia z taką osobą, że spoczywające na nim obowiązki wynikające z ustawy będą wypełniane w jego imieniu przez tę osobę w okresie jej zatrudnienia w tym podmiocie zatrudniającym. W takich okolicznościach osoba zatrudniona zobowiązana jest, na warunkach wynikających z umowy zawartej z podmiotem zatrudniającym, do zawarcia umowy o zarządzanie PPK oraz umowy o prowadzenie PPK.
Przykład 1.
Zagraniczna firma (podmiot zatrudniający w rozumieniu ustawy) jest zgłoszona w ZUS-ie jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne. Przedsiębiorstwo zatrudnia na terytorium RP pracowników zgłoszonych w ZUS-ie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. W takiej sytuacji zagraniczny podmiot zatrudniający powinien zawrzeć umowę o zarządzanie PPK oraz umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych.
Drugą formą realizacji obowiązków ustawowych w odniesieniu do PPK jest przeniesienie zobowiązań spoczywających na zagranicznym podmiocie zatrudniającym na osobę zatrudnioną — za zgodą tej osoby wyrażoną w pisemnej umowie.
Przykład 2.
Zagraniczny podmiot zatrudniający nie ma siedziby ani miejsca zamieszkania w Polsce i zatrudnia pracowników. W celu wypełnienia obowiązków w zakresie PPK firma zamierza zawrzeć z osobami zatrudnionymi umowy, na podstawie których pracownicy będą realizować obowiązki podmiotu zatrudniającego dotyczące PPK.
Wobec takiego uzgodnienia — osoba zatrudniona będzie realizować obowiązki w imieniu zagranicznego podmiotu zatrudniającego — w okresie jej zatrudnienia w tym podmiocie, co oznacza:
zawarcie przez wskazaną osobę umowy o zarządzanie i prowadzenie PPK,
dokonywanie przez nią wpłat na własny rachunek PPK.
Zagraniczny podmiot zatrudniający a PPK. Podsumowanie
PPK są tworzone w celu systematycznego gromadzenia oszczędności przez uczestnika PPK z przeznaczeniem na wypłatę po osiągnięciu przez niego 60. roku życia oraz na inne cele określone w ustawie. Zagraniczny podmiot zatrudniający powinien zapewnić osobom zatrudnionym w Polsce możliwość uczestnictwa w PPK. Podmiot zatrudniający, który nie ma siedziby lub miejsca zamieszkania na terytorium RP, może uzgodnić z osobą zatrudnioną, że jego obowiązki w zakresie PPK będą wypełniane w jego imieniu przez tę osobę w okresie jej zatrudnienia. Powyższe uzgodnienie wymaga zawarcia odrębnej umowy w formie pisemnej (pod rygorem nieważności).
