Błędy w pismach urzędowych nie należą do rzadkości, a ich konsekwencje mogą być dotkliwe dla adresata. Co jednak można zrobić, gdy pojawi się błąd w decyzji administracyjnej? Pomyłki urzędników, wynikające z nieprawidłowo wprowadzonych danych lub mylnej interpretacji przepisów, nie muszą oznaczać sytuacji bez wyjścia. Istnieją prawnie przewidziane ścieżki działania, które pozwalają na skorygowanie wadliwego dokumentu. Czy każdy błąd skutkuje nieważnością decyzji z mocy prawa?
Drobne błędy w decyzjach administracyjnych
Niewielkie pomyłki w decyzji administracyjnej nie oznaczają, że jest ona nieważna i nieskuteczna. Mowa tu – oczywiście – o błędach takich jak literówki, pomyłki w adresie lub źle dodane kwoty. Tego rodzaju pomyłki są stosunkowo proste do naprawienia i nie wpływają na strony postępowania. Tego rodzaju wady podlegają sprostowaniu na podstawie art. 113 Ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: kpa), który stanowi, że organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Organ, który wydał decyzję, wyjaśnia w drodze postanowienia na żądanie organu egzekucyjnego lub strony wątpliwości co do treści decyzji. Na postanowienie w sprawie sprostowania i wyjaśnienia służy zażalenie.
Drobne błędy, o których mowa to błędy pisarskie (np. literówki w nazwisku, pomyłka w adresie nieruchomości), błędy rachunkowe lub inne oczywiste omyłki (np. pomyłka w dacie wydania innego dokumentu cytowanego w decyzji). Oczywistość błędu oznacza, że jest on widoczny na pierwszy rzut oka i nie wymaga merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia.
Błąd pisarski rozumiany jest jako widoczne, niezamierzone i niewłaściwe użycie słowa lub określenia, zastosowanie niewłaściwej pisowni bądź też pominięcie wyrazu lub litery. Omyłki to natomiast inne postacie wadliwości decyzji administracyjnej o podobnym charakterze do wymienionych błędów. Wyznacznikiem oczywistości omyłki jest możność natychmiastowego i niepozostawiającego wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Błędy pisarskie i omyłki powinny być zatem oczywiste, czyli łatwo dostrzegalne, niewymagające przeprowadzenia badań. Wszystkie te wady muszą mieć też charakter techniczny i nieistotny.
Organ, który wydał decyzję, może dokonać sprostowania z urzędu lub na wniosek strony. Na sprostowanie nie ma terminu, można o nie wystąpić w każdym czasie – warto to jednak zrobić na piśmie.
Przykład 1.
W decyzji zatwierdzającej projekt budowlany podano, że działka ma numer „15/34” zamiast prawidłowego „15/43”. Jest to oczywista pomyłka pisarska. Co w tej sytuacji może zrobić strona postępowania?
Strona może złożyć pisemny wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w wydanej decyzji. Wniosek nie podlega żadnej dodatkowej opłacie skarbowej i składa się do organu, który wydał daną decyzję. Organ wydaje w tej sprawie postanowienie o sprostowaniu, na które przysługuje zażalenie.
Błąd w decyzji administracyjnej
Czasami zdarza się, że decyzje administracyjne zawierają dużo poważniejsze wady niż oczywiste omyłki pisarskie. Tego rodzaju błędy dotyczą meritum sprawy, czyli tego, jak organ zastosował prawo do ustalonego stanu faktycznego. Mogą to być również błędy w samym ustaleniu stanu faktycznego, które w istotny sposób wpłynęły na kształt wydanej decyzji administracyjnej. Wady tego rodzaju wymagają uruchomienia procedur odwoławczych lub zastosowania nadzwyczajnych środków przewidzianych w przepisach kpa.
Jeśli decyzja zawierająca poważny błąd nie jest jeszcze ostateczna (czyli nie upłynął termin na wniesienie odwołania), podstawowym narzędziem walki z błędem merytorycznym jest odwołanie. Jest to środek zaskarżenia przysługujący od decyzji wydanej w pierwszej instancji, który uruchamia ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ wyższego stopnia. Przepisy przewidują 14-dniowy termin na złożenie odwołania, licząc od daty doręczenia decyzji. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, do organu wyższego stopnia (np. od decyzji wójta do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, od decyzji starosty do wojewody). W odwołaniu wystarczy wyrażenie niezadowolenia z decyzji. W praktyce warto jednak uzasadnić swoje stanowisko i powołać się na konkretne przepisy prawne.
Przykład 2.
Wiktor otrzymał decyzję o nałożeniu na niego kary administracyjnej za nieprawidłowo złożony wniosek. Po analizie przepisów stwierdził, że organ błędnie zinterpretował jeden z artykułów ustawy, uznając wniosek za wadliwy. Czy może zrobić coś w tej sytuacji?
Tak, ma prawo wnieść odwołanie od decyzji, w którym może wykazać, dlaczego to jego interpretacja przepisów jest prawidłowa, a nie ta dokonana przez organ administracyjny. W odwołaniu powinien zawnioskować o uchylenie wydanej decyzji.
Wniesienie odwołania uruchamia możliwość tzw. autokontroli decyzji przez organ I instancji. Zgodnie z treścią art. 132 §1 kpa, jeżeli odwołanie wniosły wszystkie strony, a organ administracji publicznej, który wydał decyzję, uzna, że to odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może wydać nową decyzję, w której uchyli zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchyli tę decyzję i umorzy postępowanie w całości albo w części.
Przy ocenie, czy odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, należy zatem brać pod uwagę nie tylko wnioski odwołania co do zaskarżonej decyzji, lecz także merytoryczną treść żądania. Jeżeli organ, który wydał decyzję zaskarżoną odwołaniem, uzna, że odwołanie tylko w części zasługuje na uwzględnienie, nie może zmienić lub uchylić swej decyzji na podstawie art. 132 kpa, lecz jest obowiązany odwołanie wraz z aktami sprawy przesłać organowi odwoławczemu.
Jeśli decyzja stała się ostateczna, tj. gdy upłynął termin na odwołanie lub wydano decyzję organu odwoławczego, do zakwestionowania jej wadliwości służą tzw. nadzwyczajne tryby postępowania. Są one zarezerwowane dla poważniejszych wad. Strona może w takiej sytuacji skorzystać z wniosku o wznowienie postępowania, który jest środkiem mającym na celu ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, gdy ujawniły się wady proceduralne mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Wznowienie nie dotyczy wad prawnych (merytorycznych) decyzji, a jedynie proceduralnych. Może ono nastąpić tylko w ściśle określonych przypadkach, gdy:
- decyzja została wydana na podstawie fałszywych dowodów lub w wyniku przestępstwa,
- ujawniono nowe okoliczności faktyczne lub dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, ale nie były znane organowi,
- strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Wniosek o wznowienie można złożyć w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o przesłance do wznowienia.
Innym sposobem na usunięcie poważnej wady decyzji administracyjnej jest stwierdzenie jej nieważności. Ten tryb stosowany jest jednak wyłącznie względem decyzji, które zostały dotknięte najcięższymi wadami prawnymi. Nieważność stwierdza się, gdy decyzja:
- została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (np. decyzję wydał organ do tego nieuprawniony),
- została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
- dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej składa się do organu wyższego stopnia. Można to jednak zrobić tylko w ciągu 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Po upływie tego terminu, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie można stwierdzić jej nieważności.
Ostatnim etapem walki z błędną decyzją administracyjną (lub postanowieniem, na które służy zażalenie) jest droga sądowoadministracyjna. Strona postępowania może skorzystać ze specjalnej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA), która przysługuje na ostateczną decyzję administracyjną (czyli taką, od której nie przysługuje odwołanie), a także na decyzję wydaną w trybie odwoławczym. Można ją wnieść dopiero wtedy, gdy wyczerpane zostały zwyczajne środki zaskarżenia w administracyjnym. Skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji organu odwoławczego (lub innej decyzji ostatecznej) – za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz bada decyzję pod względem legalności – czyli sprawdza, czy organ nie naruszył prawa materialnego (treści przepisów) lub przepisów proceduralnych (zasad postępowania). Od wyroku WSA przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), ale musi być ona sporządzona i wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego). Jest to ostatni etap postępowania sądowego, gdzie weryfikuje się legalność orzeczenia WSA.
Podsumowanie
Błędy pojawiające się w decyzjach administracyjnych nie są rzadkością. Można je jednak usunąć przy pomocy różnych wniosków regulowanych przepisami kpa. Tryb zmiany wadliwej decyzji jest uzależniony od rodzaju i wagi błędu. Czasami do naprawienia sytuacji wystarczy zwykły wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej, innym razem konieczne będzie wniesienie odwołania lub wniosku o wznowienie postępowania. W najtrudniejszych przypadkach w grę wchodzi także postępowanie sądowo-administracyjne przed WSA lub NSA.
