Prawo co do zasady pozwala na łączenie różnych form działalności. Co jednak w sytuacji, gdy spółka z o.o. staje w obliczu bankructwa? Wielu przedsiębiorców zastanawia się, czy prowadzenie JDG podczas upadłości spółki, w której są jedynymi wspólnikami, jest w ogóle możliwe i jakie ryzyko się z tym wiąże. Czy należy zawiesić swoją działalność, czy może istnieją inne, bezpieczniejsze rozwiązania?
Czym jest upadłość spółki z o.o.?
Z postępowaniem upadłościowym mamy do czynienia wtedy, gdy określony podmiot nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań pieniężnych. Taka sytuacja może dotyczyć różnego rodzaju przedsiębiorstw, w tym spółek prawa handlowego. O upadłości możemy mówić także w kontekście osób fizycznych, choć wówczas jest ona określana mianem upadłości konsumenckiej. Postępowanie upadłościowe należy do wyłącznej kompetencji sądów gospodarczych, co w praktyce oznacza, że tylko odpowiednie orzeczenie może przesądzić o zakończeniu działalności spółki, która wpadła w kłopoty finansowe. Upadłość zmierza bowiem do zamknięcia biznesu i ustalenia zasad spłaty poszczególnych wierzycieli firmy. Co ciekawe, upadłość może dotyczyć wszelkiego rodzaju spółek z o.o. – zarówno tych wieloosobowych, jak i jednoosobowych.
„Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Innymi słowy, skoro złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest determinowane zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań, to zbędne jest ustalanie, jaka jest wartość majątku spółki i jaka jest jej kondycja finansowa. Nawet w przypadku bardzo dobrej kondycji finansowej spółki, ale przy jednoczesnym niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań następuje niewypłacalność i obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania naprawczego. Należy również zauważyć, że w art. 11 ust. 1 p.u. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, lecz z konkretnym zaniechaniem, zaprzestaniem płacenia długów”.
Czy prowadzenie JDG podczas upadłości spółki jest dozwolone?
Jedyny wspólnik spółki z o.o. może bez przeszkód prowadzić jednoosobową działalność gospodarczą. Czy w chwili wszczęcia wobec takiej spółki postępowania upadłościowego JDG musi zostać zawieszona lub całkowicie zlikwidowana? Co do zasady nie, ponieważ działalność prowadzona w formie spółki prawa handlowego oraz w ramach JDG są od siebie oddzielone na różnych płaszczyznach. Są to dwie zupełnie odrębne od siebie działalności. Pamiętajmy jednak, że możliwość prowadzenia JDG przez jedynego wspólnika w trakcie postępowania upadłościowego jego spółki związana jest niestety z pewnym ryzykiem.
Kluczowym aspektem, który umożliwia jedynemu wspólnikowi prowadzenie JDG w trakcie upadłości spółki, jest fundamentalna różnica w ich statusie prawnym. Spółka z o.o. ma osobowość prawną, co w praktyce oznacza, że jest ona odrębnym od wspólnika podmiotem prawa. Ma swój własny majątek, który jest niezależny od majątku prywatnego wspólnika. W przypadku upadłości to majątek spółki (tzw. masa upadłości) służy zaspokojeniu wierzycieli. JDG jest z kolei formą prowadzenia działalności, która jest ściśle związana z osobą fizyczną. Nie ma osobowości prawnej. W kontekście prawa upadłościowego w Polsce upadłość JDG jest obecnie procedowana na zasadach bardzo zbliżonych do tzw. upadłości konsumenckiej. Samo posiadanie udziałów w upadłej sp. z o.o. nie jest przeszkodą w prowadzeniu JDG. Jedyny wspólnik, jako osoba fizyczna, nie jest automatycznie objęty upadłością swojej spółki.
Rozpoczęcie postępowania upadłościowego względem spółki z o.o. jedynego wspólnika, który prowadzi także odrębną działalność gospodarczą, nie oznacza konieczności zawieszania lub likwidowania JDG. Przedsiębiorca może prowadzić JDG na takich samych zasadach, jak przed wszczęciem postępowania o ogłoszenie upadłości. Nie ma obowiązku informowania swoich kontrahentów o sprawie upadłościowej względem jego spółki z o.o. Oczywiście może także podjąć decyzję o zawieszeniu działalności, np. na czas trwania postępowania upadłościowego lub na inny okres. Może również całkowicie zamknąć JDG.
Odpowiedzialność jednego wspólnika przy upadłości sp. z o.o.
Chociaż majątek JDG nie wchodzi automatycznie do masy upadłości spółki, to jedyny wspólnik narażony jest na ryzyko pociągnięcia do odpowiedzialności za długi spółki. Jeśli to nastąpi, może to pośrednio zagrozić jego majątkowi prywatnemu, w tym majątkowi wykorzystywanemu w JDG.
W przypadku jednoosobowej spółki z o.o. jedyny wspólnik jest najczęściej również jedynym członkiem zarządu. Odpowiedzialność ta jest najgroźniejsza i stanowi główne ryzyko dla JDG wspólnika. Zgodnie bowiem z treścią art. 299 Kodeksu spółek handlowych, jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem osobistym za jej zobowiązania. W praktyce oznacza to, że wierzyciele spółki mogą skierować egzekucję do majątku prywatnego wspólnika-członka zarządu.
Przykład 1.
Alfa sp. z o.o. należąca do pana Adama ma niezaspokojone zobowiązania wobec dostawcy – pana Błażeja. Syndyk informuje pana Błażeja o bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Wierzyciel pozywa pana Adama (jako byłego członka zarządu). Sąd uznaje, że pan Adam nie złożył wniosku o upadłość we właściwym czasie i nakazuje mu zapłatę długu z majątku osobistego. W tej sytuacji pan Błażej może prowadzić egzekucję z majątku pana Adama, w tym ze środków i sprzętu wykorzystywanego w jego JDG Beta, ponieważ w JDG nie ma rozdzielenia majątku firmowego i prywatnego. W efekcie długi spółki mogą doprowadzić do upadku JDG wspólnika.
Pamiętajmy jednak, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za długi spółki, jeśli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, nie doszło do zgłoszenia upadłości bez jego winy lub wierzyciel nie poniósł szkody mimo niezgłoszenia wniosku.
Odpowiedzialność wspólnika za zaległości publicznoprawne
Oprócz odpowiedzialności cywilnej, członek zarządu odpowiada również za zaległości podatkowe i składkowe spółki, jeśli egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna. Odpowiedzialność ta również jest solidarna i obejmuje majątek prywatny, co ponownie zagraża egzystencji JDG wspólnika.
Przykład 2.
Alfa sp. z o.o. należy do pana Kamila, który jest jedynym wspólnikiem, członkiem zarządu i dodatkowo prowadzi własną JDG. Spółka zalega z podatkiem VAT oraz składkami wobec ZUS-u. Po ogłoszeniu upadłości organy te stwierdzają bezskuteczność egzekucji. Czy w tym przypadku JDG pana Kamila jest w jakikolwiek sposób zagrożona? Tak, ponieważ odpowiedzialność za zaległości sp. z o.o. przechodzi na jego majątek prywatny. Urząd Skarbowy i ZUS mogą wszcząć postępowanie egzekucyjne przeciwko przedsiębiorcy jako osobie fizycznej, obejmując również aktywa w prowadzonej przez niego jednoosobowej działalności gospodarczej.
W momencie, gdy wierzyciele upadłej sp. z o.o. skutecznie pociągną jedynego wspólnika będącego członkiem zarządu do odpowiedzialności, jego prywatny majątek (a więc także majątek JDG) może stać się niewystarczający do zaspokojenia tych nowych zobowiązań. W takiej sytuacji może dojść do niewypłacalności osoby fizycznej. Jeśli jedyny wspólnik, po pociągnięciu do odpowiedzialności za długi spółki, stanie się niewypłacalny i nie będzie w stanie regulować swoich zobowiązań, jako przedsiębiorca będzie miał obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie własnej upadłości. Postępowanie upadłościowe obejmie wówczas całą jego działalność, zarówno prywatną, jak i wykonywaną w ramach spółki. W efekcie doprowadzi to do zamknięcia obu form działalności i likwidacji majątku.
Prowadzenie JDG podczas upadłości spółki – jaki ma to wpływ na firmę?
Niezależnie od kwestii odpowiedzialności postępowanie upadłościowe spółki może rzutować na bieżące funkcjonowanie JDG jedynego wspólnika, nawet jeśli formalnie może ją prowadzić. Informacja o upadłości spółki, której jedynym właścicielem jest dana osoba, negatywnie wpływa na jej reputację biznesową. Może to skutkować utratą zaufania kontrahentów w JDG.
Jeśli jedyny wspólnik nadal prowadzi JDG, może potencjalnie świadczyć usługi lub sprzedawać towary na rzecz upadłej spółki (np. w celu wsparcia syndyka w procesie likwidacji). Takie transakcje muszą być jednak ściśle rynkowe i transparentne. Syndyk ma prawo kwestionować i unieważniać czynności prawne dokonane przez upadłego (lub na jego szkodę) w tzw. okresie podejrzanym przed ogłoszeniem upadłości.
Przykład 3.
Pan Roman, tuż przed złożeniem wniosku o upadłość spółki Sigma, sprzedaje jej sprzęt biurowy ze swojej JDG Alfa po zawyżonej cenie. Czy takie działanie ochroni przedsiębiorcę przed odpowiedzialnością za długi spółki z o.o.? Nie, ponieważ syndyk wyznaczony do sprawy upadłościowej stwierdzi, że była to czynność na szkodę wierzycieli spółki Sigma i może wystąpić o jej unieważnienie, zmuszając pana Romana do zwrotu nienależnie uzyskanych środków do masy upadłości.
Podsumowanie
W świetle obecnie obowiązujących przepisów prowadzenie odrębnej jednoosobowej działalności gospodarczej przez jedynego wspólnika sp. z o.o. w trakcie postępowania upadłościowego spółki nie jest zakazane. Te dwa podmioty są bowiem od siebie całkowicie odrębne. Wiąże się to jednak z podwyższonym ryzykiem utraty majątku przedsiębiorcy na rzecz wierzycieli upadłej spółki, jeśli wspólnik-członek zarządu nie zdoła wykazać przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność. W efekcie może to doprowadzić także do konieczności ogłoszenia upadłości konsumenckiej – związanej z prowadzeniem JDG.
