Poradnik Przedsiębiorcy

Prawo odstąpienia od umowy i jego konsekwencje dla przedsiębiorcy

Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa bez podawania przyczyny jest jednym ze środków ochrony konsumenta, będący skutkiem implementacji do polskiego porządku prawnego norm prawa unijnego. Jest to wyjątek od ogólnej reguły - o fundamentalnym dla prawa cywilnego znaczeniu - że umów należy dotrzymywać. Wiąże się to z tym, że konsument, jako słabsza strona kontraktu, powinien mieć odpowiedni czas na zastanowienie się, czy rzeczywiście potrzebuje zamawianego towaru lub usługi.

Jego decyzja powinna być podjęta w pełni swobodnie, w warunkach pełnego poinformowania. W ustawie o prawach konsumenta zmodyfikowane zostały zasady regulujące prawo odstąpienia od umowy, regulowane wcześniej przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Niniejsze opracowanie zawiera przegląd najważniejszych zmian, jakie wprowadziła nowa ustawa o prawach konsumenta w tym zakresie.

Prawo odstąpienia od umowy - kiedy konsument może z niego skorzystać?

Konsument, który chce wykorzystać prawo odstąpienia od umowy zawieranej przez internet nie musi w żaden

sposób usprawiedliwiać swojego zachowania. Jest to uprawnienie o charakterze bezwzględnym i przedsiębiorca nie może uzależnić skuteczności tego oświadczenia od podania przez konsumenta motywów jego postępowania. Na skuteczność odstąpienia nie wpływa sposób, w jaki towar trafił do konsumenta. Niezależnie więc od tego, czy dostawa została dokonana przez kuriera, czy konsument odbierał zmówiony towar przez internet osobiście (w ten sposób konsumenci często dokonują zakupów w sklepach internetowych mających swoje placówki w większości galerii handlowych - oszczędzają w ten sposób na kosztach przesyłki) prawo odstąpienia od umowy dalej jest skuteczne, ponieważ umowa została zawarta na odległość.

Do skuteczności złożonego oświadczenia nie jest wymagana zgoda drugiej strony transakcji. Po skorzystaniu z prawa odstąpienia umowę uważa się za niezawartą. Uprawnienie to może być stosowane także wtedy, gdy to konsument jest stroną bardziej zaangażowaną w proces zawierania umowy. Ustawa stanowi, że jeżeli konsument złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy zanim przedsiębiorca przyjął jego ofertę, oferta przestaje wiązać (art. 31 ust. 2 ustawy o prawach konsumenta). Zatem jeśli to konsument składa ofertę, może się z niej wycofać zanim przedsiębiorca złoży oświadczenie o jej przyjęciu. Ustawodawca stosuje tu dziwną konstrukcję – odstąpienie od umowy, która tak naprawdę nie została jeszcze zawarta.  Należy pamiętać także, że w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, z uprawnienia do odstąpienia od umowy można skorzystać, jeżeli kwota, jaką ma zapłacić konsument przekracza 50 zł. To ograniczenie nie ma zastosowania do umów zawieranych na odległość.

Termin na odstąpienie od umowy

Korzystną zmianą dla konsumentów w stosunku do poprzedniego stanu prawnego jest wydłużenie terminu do odstąpienia od umowy. Konsument ma już bowiem nie 10, a 14 dni na skorzystanie z prawa odstąpienia. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie w tym okresie oświadczenia o odstąpieniu. Zwrot "wysłanie oświadczenia" ma podkreślać fakt, że o dotrzymaniu terminu decyduje wysłanie go przez kupującego, nie zaś data wpływu do sprzedawcy.

W przypadku niepoinformowania o prawie odstąpienia od umowy, okres ten z mocy prawa wydłuża się do 12 miesięcy, które z kolei liczy się od upływu terminu bazowego (14 dni). Przedsiębiorca może jednak naprawić swój błąd. Jeśli się zorientuje, że nie poinformował swojego klienta o prawie do odstąpienia od umowy przed upływem 12-miesięcznego okresu to termin do wykonania prawa odstąpienia minie w ciągu 14 dni od dnia udzielenie konsumentowi poprawnej informacji.

Jak obliczyć termin odstąpienia?

Ustawodawca uzależnia początek biegu od rodzaju zawartej umowy. Gdy mamy do czynienia z umową sprzedaży, będzie on liczony od objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta lub wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik. Z kolei w przypadku umowy sprzedaży rzeczy dostarczanych partiami od objęcia w posiadanie ostatniej rzeczy. Jeżeli zaś umowa sprzedaży polega na regularnym dostarczaniu rzeczy przez czas oznaczony - od objęcia w posiadanie pierwszej z rzeczy. Nie wyklucza to uprawnienia konsumenta do odstąpienia od umowy jeszcze zanim obejmie rzecz w posiadanie.

Dla pozostałych umów (głównie umów o świadczenie usług) miarodajny będzie moment zawarcia umowy. Przy liczeniu terminu trzeba mieć na uwadze art. 111 § 2 kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło. Więc bieg terminu rozpocznie się nie z momentem otrzymania towaru przez konsumenta, ale dnia następnego.

Forma skorzystania z prawa odstąpienia od umowy

Dopuszczalne jest złożenie tego oświadczenia w dowolnej formie, w tym ustnej, lecz ze względów dowodowych korzystniejsza dla konsumenta jest forma pisemna. Ustawodawca ułatwił tutaj konsumentom sprawę i opracował wzór odstąpienia, który stanowi załącznik nr 2 do ustawy o prawach konsumenta. Przedsiębiorca zobowiązany jest pouczyć konsumenta o sposobie i terminie skorzystania przez konsumenta ze swego uprawnienia, a także o wzorze formularza odstąpienia. Jeżeli przedsiębiorca zapewnia możliwość złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy drogą elektroniczną, konsument może złożyć oświadczenie o odstąpieniu także poprzez stronę internetową przedsiębiorcy. W takim wypadku przedsiębiorca zobowiązany jest niezwłocznie potwierdzić otrzymanie oświadczenia o odstąpieniu od umowy na trwałym nośniku. 

Możesz ocenić ten artykuł